(Zabur-e-Ajam-48) Part 1-45: Yaad Ayame Ke Khaurdam Badah Ha Bachang Wane یاد ایّامے کہ خوردم بادہ ہا با چنگ ونے

یاد ایّامے کہ خوردم بادہ ہا با چنگ ونے

جامِ مے در دستِ من، مینائے مے در دستِ وے

در کنار آئی خزاں ما زند رنگِ بہار

در نیائی فرودیں افسردہ تر گردد ز دے!

بے تو جانِ من چو آں سازے کہ تارش در گست

در حضور از سینہ نغمہ خیزد پے بہ پے

Roman Urdu

Yaad ayyam-ay keh khurdam baada-ha ba chang o nay

Jaam-e-may dar dast-e-man, minaye may dar dast-e-way

Dar kinar aayi khazan-e-ma zanad rang-e-bahar

Dar nayayi farodeen afsurda-tar gardadh zi day

Be-tu jaan-e-man cho aan saaz-ay keh tar-ash dar gusast

Dar huzoor az seena naghma khezadh pay ba pay

English Translation

I remember those days when I drank wines to the melody of the lute and the flute; the cup was in my hand, and the flask in His. If You are by my side, even my autumn takes on the colors of spring; but if You are not here, the spring becomes more despondent than the cold of winter! Without You, my soul is like a lute whose strings are broken; in Your presence, melodies rise from my breast one after another.

Urdu Translation

مجھے وہ دن یاد ہیں جب میں بزمِ طرب میں رباب اور بانسری کی لے پر معرفت کی شراب پیا کرتا تھا؛ جام میرے ہاتھ میں ہوتا تھا اور صراحی ساقی کے پاس۔ اے محبوب! اگر تو میرے پہلو میں ہو تو خزاں بھی میرے لیے بہار بن جاتی ہے، لیکن تیرے بغیر تو بہار کا موسم بھی سردیوں کی ٹھٹھرتی راتوں سے زیادہ اداس اور بے کیف ہوتا ہے۔ تیرے فراق میں میری جان اس ساز کی مانند ہے جس کے تار ٹوٹ چکے ہوں، مگر جب تیرا قرب نصیب ہوتا ہے تو میرے سینے سے نغموں کا ایک طوفان ابل پڑتا ہے۔

آنچہ من در بزمِ شوق آوردہ ام دانی کہ چیست؟

یک چمن گل، یک نیستاں نالہ، یک خمخانہ مے!

زندہ کن باز آں محبت را کہ از نیرویِ او

بوریا رہ نشینے در فتد با تختِ کے!

دوستاں خرم کہ بر منزل رسید آوارہ من

پریشاں جادہ ہائے علم و دانش کردہ طے!

Roman Urdu

Ancha man dar bazm-e-shauq awada-am daani keh chist

Yak chaman gul, yak nayistan nala, yak khum-khana may

Zinda kun baaz aan muhabbat ra keh az neru-ye oo

Boriya rah-nasheen-ay dar futadh ba takht-e-Kay

Dostan khurram keh bar manzil raseed awara-e-man

Pareshan jada-haye ilm o danish karda tay

English Translation

Do you know what I have brought to the assembly of Love? A garden of roses, a forest of laments, and a tavern full of wine! Revive once again that Love by whose power the straw-mat of a wayfarer could challenge the throne of the Great Kings. My friends are happy that this wanderer has reached the destination, having crossed the tangled paths of science and philosophy

Urdu Translation

اے خدا! کیا تو جانتا ہے کہ میں تیری محفلِ شوق میں نذرانے کے طور پر کیا لایا ہوں؟ میں اپنے ساتھ پھولوں کا ایک چمن (یادیں)، آہوں کا ایک جنگل اور عشق کی شراب سے بھرا ہوا ایک مے خانہ لایا ہوں۔ تو پھر سے وہی سچی محبت زندہ کر دے جس کی طاقت سے ایک بوریا نشین فقیر ایران کے عظیم بادشاہوں (کیخسرو) کے تخت سے ٹکرا جاتا تھا۔ میرے دوست خوش ہیں کہ میں نے علم و حکمت کے مشکل اور پریشان کن راستے طے کر کے منزل پا لی ہے، مگر انہیں کیا خبر کہ عقل کی یہ منزلیں اصل منزل (عشق) تک نہیں پہنچاتیں۔

خلاصہ

Urdu Text:

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ اقبال عقل و دانش کی بحثوں سے تھک کر دوبارہ عشقِ حقیقی کی طرف رجوع کرتے ہیں۔ ان کے نزدیک علم انسان کو صرف پریشان خیالی دیتا ہے، جبکہ “محبت” وہ قوت ہے جو انسان کو خوددار بنا کر اسے دنیاوی طاقتوں سے بے نیاز کر دیتی ہے۔ وہ اللہ سے اسی پرانی تڑپ کی دعا مانگتے ہیں جو ایک درویش کو شہنشاہوں پر فوقیت عطا کرتی ہے۔

Roman Urdu:

Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Iqbal aqal o danish ki behson say thak kar dobara ishq-e-haqiqi ki taraf ruju kartay hain. Unn kay nazdeek ilm insaan ko pareshan-khayali deta hai, jabkeh “muhabbat” woh quwwat hai jo insaan ko khuddar bana kar ussay dunyawi taqaton say be-niyaz kar deti hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *