(Asrar-e-Khudi-08) Dar Biyan Aynke Khudi Az Sawal Zaeef Mee Gardd

در بیانِ اینکہ خودی از سوال ضعیف می گردد

اے فراہم کردہ از شیراں خراج
گشتہ رو بہ مزاج از احتیاج

خستگی ہائے تو از ناداری است
اصلِ دردِ تو ہمیں بیماری است

می رباید رفعت از فکرِ بلند
می کُشد شمعِ خیالِ ارجمند

از خم ہستی مے گلفام گیر !
نقدِ خود از کیسہ ایام گیر 

خود فرود آ از شتر مثلِ عمر
الحذر از منّتِ غیر، الحذر

Roman Urdu (Transliteration)

Ae faraham karda az sheran khiraj, 

gashta roobah mizaj az ihtiyaj.
Khastagi haye tu az nadari ast, 

asl-e-dard-e-tu hamin bimari ast.
Mi rubayad rif’at az fikr-e-buland, 

mi kushad shama-e-khayal-e-arjumand.
Az khum-e-hasti may-e-gulfam geer, 

naqd-e-khod az kisa-e-ayyam geer.
Khod furood aa az shutur misl-e-Umar, 

al-hazar az minnat-e-ghair, al-hazar.

English Translation

O thou who hast gathered taxes from lions, thou hast become fox-like in nature due to thy needs.
Your wretchedness stems from your poverty; the root of your pain is this very illness.
Dependency robs the high mind of its loftiness and extinguishes the lamp of noble thoughts.
Take the rose-colored wine of existence from your own jar; take your own cash from the pocket of Time.
Descend from the camel by yourself like Umar; beware of the favors of others, beware!

Urdu Translation (Easy to Read)

اے مسلمان! تو نے کبھی شیروں سے خراج حاصل کیا تھا مگر اب ضرورت کے ہاتھوں تیری طبیعت لومڑی جیسی ہو گئی ہے۔
تیری یہ بدحالی تیری مفلسی کی وجہ سے ہے اور تیرے دکھ کا بنیادی سبب تیری یہی بیماری ہے۔
ناداری بلند فکری سے رفعت چھین لیتی ہے اور اعلیٰ درجے کے خیال کی شمع بجھا دیتی ہے۔
تو زندگی کے مٹکے سے سرخ رنگ کی شراب حاصل کر اور اپنی پونجی زمانے کی تھیلی سے حاصل کر۔
تو حضرت عمر فاروق (رضی اللہ تعالیٰ عنہ) کی طرح خود اونٹ سے اتر کر اپنا کوڑا اٹھا اور دوسروں کے احسان سے بچ۔

Roman Urdu Translation

Ae Musalman! tu ne kabhi sheron se khiraj hasil kiya tha magar ab zaroorat ke hathon teri tabiyat loombri jaisi ho gayi hai.
Teri yeh bad-haali teri muflisi ki wajah se hai aur tere dukh ka bunyadi sabab teri yahi bimari hai.
Nadari buland fikri se rif’at chheen leti hai aur aala darjay ke khayal ki shama bujha deti hai.
Tu zindagi ke matkay se surkh rang ki sharab hasil kar aur apni poonji zamane ki theli se hasil kar.
Tu Hazrat Umar Farooq (R.A) ki tarah khod oont se utar kar apna kora utha aur doosron ke ihsan se bach

تا بکے دریوزہ منصب کنی

صورتِ طفلاں زِ نے مرکب کنی

فطرتے کو بر فلک بندد نظر

پست می گردد زِ احسانِ دِگر

از سوال افلاس گردد خوار تر

از گدائی گدیہ گر نادار تر

از سوال آشفتہ اجزائے خودی

بے تجلی نخلِ سینائے خودی

Roman Urdu (Transliteration)

Ta-ba-kay daryooza-e-mansab kuni, 

soorat-e-tiflan ze nay murakkab kuni. 

Fitrate ko bar falak bandad nazar, 

past mi gardad ze ihsan-e-digar. 

Az sawal iflas gardu khwar tar, 

az gadayi gadyah-gar nadar tar.

 Az sawal ashifta ajzaye khudi, 

be-tajalli nakhl-e-Sinaye khudi.

English Translation

How long will you beg for offices and ranks, 

like children riding a stick as a horse? 

The favor of another debases a nature 

that fixes its gaze upon the heavens.

 Poverty becomes more wretched through asking, 

and the beggar becomes more destitute by begging. 

By asking, the components of the Self are scattered, 

and the Sinai-tree of the Self remains without illumination.

Urdu Translation (Easy to Read)

تو کب تک مرتبہ اور اقتدار یعنی عہدوں کی بھیک مانگتا رہے گا، یعنی بچوں کی طرح بانس کے ڈنڈے کی سواری جیسے فضول کاموں میں مصروف رہے گا۔ وہ فطرت جو آسمان یعنی عظمت و بلندی پر نظریں جماتی ہے وہ دوسرے کے احسان سے پست ہو کر رہ جاتی ہے۔ نادار آدمی جب سوال کرتا ہے تو اس کی ناداری اور بھی ذلیل ہو جاتی ہے اور بھیک مانگنے والا بھیک مانگ کر اور بھی نادار بن جاتا ہے۔ سوال کی وجہ سے خودی کے اجزا منتشر ہو جاتے ہیں اور اس طرح خودی کے کوہِ طور کا درخت (جس پر خدا کا جلوہ ظاہر ہونا تھا) تجلی سے محروم رہ جاتا ہے۔

Roman Urdu Translation

Tu kab tak martaba aur iqtedar yaani ohdon ki bheek maangta rahega, yaani bachon ki tarah bans ke dande ki sawari jaise fazool kaamon mein masroof rahega. Woh fitrat jo aasman yaani azmat-o-bulandi par nazrein jamati hai woh doosre ke ihsan se past ho kar reh jati hai. Nadar aadmi jab sawal karta hai toh us ki nadari aur bhi zaleel ho jati hai aur bheek maangne wala bheek maang kar aur bhi nadar ban jata hai. 

Sawal ki wajah se khudi ke ajza muntashir ho jate hain aur is tarah khudi ke Koh-e-Toor ka darakht (jis par Khuda ka jalwa zahir hona tha) tajalli se mahroom reh jata hai.

 مشتِ خاکِ خویش را از ہم مپاش مہ رزقِ خود از پہلو تراش

گرچہ باشی تنگ روز و تنگ بخت در رہِ سیلِ بلا افگندہ رخت

رزقِ خویش از نعمتِ دیگر مجو موجِ آب از چشمہ خاور مجو

تا نباشی پیشِ پیغمبر خجل روزِ فردائے کہ باشد جاں گسل

ماہ را روزی رسد از خوانِ مہر داغ بر دل دارد از احسانِ مہر

ہمت از حق خواہ و با گردوں ستیز آبروئے ملتِ بیضا مریز

آنکہ خاشاک از درِ کعبہ رُفت مردِ کاسب را حبیب اللہ گفت

Roman Urdu (Transliteration)

Musht-e-khak-e-khwish ra az ham mapash, 

meh rizq-e-khod az pahlu tarash. 

Garchay bashi tang-roz-o tang-bakht, 

dar rah-e-sail-e-bala afganda rakht. 

Rizq-e-khwish az ni’mat-e-digar majoo, 

mauj-e-aab az chashma-e-khawar majoo. 

Ta nabashi pesh-e-Paighambar khajil, 

roz-e-fardaye ke bashad jan-gusil. 

Maah ra rozi rasad az khwan-e-mehr, 

dagh bar dil darad az ihsan-e-mehr. 

Himmat az Haq khwah-o ba gardoon sateez, 

aabruye Millat-e-Baiza mareez. 

Aan ke khashak az dar-e-Ka’ba ruft, 

mard-e-kasib ra Habibullah guft.

English Translation

Do not scatter your handful of dust; like the moon, carve your sustenance from your own side. Even if your days are hard and your luck is narrow, and you have cast your belongings in the path of a flood of calamities. 

Do not seek your sustenance from the wealth of another, nor seek a wave of water from the Eastern spring. Lest you be shamed before the Prophet on that harrowing Day of Judgment. The moon receives its daily bread from the table of the Sun, and thus it bears a scar on its heart from the Sun’s favor. 

Seek courage from God and struggle with the heavens; do not spill the honor of the Radiant Nation. He who swept the dust from the door of the Ka’ba called the laborer “the beloved of Allah”.

Urdu Translation (Easy to Read)

تو اپنی مٹھی بھر خاک کو زیادہ پریشان نہ کر اور چاند کی طرح اپنی روزی اپنے پہلو سے پیدا کر. اگرچہ تیرے دن کتنی ہی تنگی میں گزریں اور تو نے مصیبتوں کے سیلاب کے راستے میں اپنا سامان ڈال رکھا ہو پھر بھی تو اپنی روزی کسی دوسرے کے مال و دولت میں مت تلاش کر اور مشرق کے چشمے سے پانی کی موج کا طلب گار نہ ہو. تاکہ کل قیامت کے دن جو بڑا ہی جاں گسل دن ہو گا تجھے حضور اکرم صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کے سامنے شرمندہ نہ ہونا پڑے. 

چاند کو سورج کے دسترخوان سے رزق پہنچتا ہے اور سورج کے اسی احسان کی وجہ سے اس کے دل پر داغ ہے. ہمت اللہ سے مانگ اور حالات کا مقابلہ کر اور ملتِ اسلامیہ کی عزت و آبرو خاک میں نہ ملا. جس ذاتِ گرامی نے کعبے کو بتوں کی گندگی سے پاک کیا اسی ہستی نے محنت کر کے روزی کمانے والے کو اللہ کا دوست کہا ہے.

Roman Urdu Translation

Tu apni mushti bhar khak ko zyada pareshan na kar aur chand ki tarah apni rozi apne pahlu se paida kar. Agarchay tere din kitni hi tangi mein guzrein aur tu ne museebaton ke sailab ke raste mein apna saman daal rakha ho phir bhi tu apni rozi kisi doosre ke maal-o-daulat mein mat talash kar aur mashriq ke chashme se pani ki mauj ka talab-gaar na ho. Taake kal qayamat ke din jo bada hi jaan-gusil din hoga tujhe Huzoor Akram (S.A.W) ke samne sharminda na hona paday. 

Chand ko suraj ke dastar-khwan se rizq pahunchta hai aur suraj ke isi ihsan ki wajah se us ke dil par daagh hai. Himmat Allah se maang aur haalat ka muqabla kar aur Millat-e-Islamia ki izzat-o-aabru khaak mein na mila. Jis zaat-e-girami ne Ka’ba ko buton ki gandagi se paak kiya usi hasti ne mehnat kar ke rozi kamane wale ko Allah ka dost kaha ha

 وائے بر منت پذیرِ خوانِ غیر گردنش خم گشتہ احسانِ غیر

خویش را از برقِ لطفِ غیر سوخت با شیزے مایہ غیرت فروخت

اے خنک آں تشنہ کاند ر آفتاب می نخواہد از خضر یک جامِ آب

تر جبیں از مجلتِ سائل نشد ماند در شکلِ آدم و مشتِ گِل نشد

زیرِ گردوں آں جوانِ ارجمند ماند مثلِ صنوبر سر بلند

در تہی دستی شود خود دار تر بختِ او خوابیدہ، او بیدار تر

قلزمِ زنبیل سیلِ آتش است گر زِ دستِ خود رسد شبنم خوش است

چوں حباب از غیرتِ مردانہ باش ہم بہ بحر اندر نگوں پیمانہ باش

Roman Urdu (Transliteration)

Waye bar minnat-pazeer-e-khwan-e-ghair, 

gardan-ash kham gashta-e-ihsan-e-ghair. 

Khwish ra az barq-e-lutf-e-ghair sokht, 

ba shizay maya-e-ghairat farokht. 

Ae khunak aan tishna kandar aftab, 

mi nakhwahad az Khizr yak jam-e-aab. 

Tar jabeen az mujlat-e-sail nashud,

 mand dar shakl-e-adam-o musht-e-gil nashud. 

Zer-e-gardoon aan jawan-e-arjumand, 

mand misl-e-sanaubar sar-buland. 

Dar tahi-dasti shawad khoddar tar, 

bakht-e-oo khwabida, oo bedar tar. 

Qulzum-e-zanbil sail-e-atash ast, 

gar ze dast-e-khod rasad shabnam khush ast. 

Chun hubab az ghairat-e-mardana bash, 

ham ba bahr andar nigoon paimana bash.

English Translation

Woe to the one who accepts favors from another’s table, for his neck is bowed by the kindness of others. He burnt himself with the lightning of another’s grace and sold the treasure of his self-respect for a trifle. Blessed is that thirsty one who, under the scorching sun, does not ask Khizr for a single cup of water. 

His brow did not sweat with the shame of begging; he remained a true human and did not turn back into a mere clod of earth. Beneath the sky, that noble youth stands tall like a cypress tree. In poverty, he becomes even more self-respecting; though his luck may sleep, he himself remains awake. The ocean of a beggar’s bag is a flood of fire; even a drop of dew is better if it comes from one’s own hand. Like a bubble, possess manly honor; even in the midst of the sea, keep your cup turned upside down.

Urdu Translation (Easy to Read)

اس آدمی پر افسوس ہے جو غیروں کے دستر خوان کا احسان مند ہے کیونکہ دوسروں کا احسان اٹھانے کے سبب اس کی گردن جھکی رہتی ہے. اس نے دوسرے کی مہربانی کی بجلی سے اپنے آپ کو جلا لیا اور معمولی شے کے عوض اپنی غیرت کا سرمایہ بیچ ڈالا. اس کے برعکس وہ پیاسا بڑا ہی مبارک انسان ہے جو کڑکتی دھوپ میں بھی خضر سے پانی کا ایک پیالہ بھی لینے کو تیار نہیں ہے. وہ مبارک انسان سوال کرنے کی ذلت سے بچا اور شرمندگی کے پسینے سے اس کی پیشانی نہ بھیگی، اس نے ایک انسان کی صورت میں زندگی گزاری اور محض مٹی کی مٹھی بن کر نہیں رہا. 

اس دنیا میں ایسا باوقار جوان اپنی گردن صنوبر کے درخت کی طرح اٹھا کر چلتا ہے. اگر وہ خالی ہاتھ ہو تو اور زیادہ خود دار بن جاتا ہے اور ہر چند کہ اس کے مقدر سوئے ہوئے ہوں وہ خود کہیں زیادہ بیدار ہو جاتا ہے. گدائی کے تھیلے کا سمندر گویا آگ کا طوفان ہے، لیکن اگر اپنے ہاتھوں کی محنت سے شبنم کا ایک قطرہ بھی حاصل کر لیا جائے تو وہ اس سے کہیں بہتر ہے. تو مردانہ غیرت پیدا کر کے بلبلے کی طرح ہو جا جو سمندر میں رہتے ہوئے بھی اپنا پیالہ اوندھا رکھتا ہے اور سمندر کا احسان نہیں لیتا.

Roman Urdu Translation

Is aadmi par afsos hai jo ghairon ke dastar-khwan ka ihsan-mand hai kyunke doosron ka ihsan uthane ke sabab us ki gardan jhuki rehti hai. Us ne doosre ki meharbani ki bijli se apne aap ko jala liya aur mamooli shay ke iwaz apni ghairat ka sarmaya bech dala. Is ke bar-aks woh pyasa bada hi mubarak insan hai jo karakti dhoop mein bhi Khizr se pani ka ek pyala bhi lene ko tayyar nahi hai. 

Woh mubarak insan sawal karne ki zillat se bacha aur sharmindgi ke pasine se us ki peshani na bheegi, us ne ek insan ki soorat mein zindagi guzari aur mahz mitti ki mushti ban kar nahi raha. Is dunya mein aisa ba-waqar jawan apni gardan sanaubar ke darakht ki tarah utha kar chalta hai. 

Agar woh khali hath ho toh aur zyada khoddar ban jata hai aur har-chand ke us ke muqaddar soye hue hon woh khod kahin zyada bedar ho jata hai. Gadayi ke thailay ka samundar goya aatash ka toofan hai, lekin agar apne hathon ki mehnat se shabnam ka ek qatra bhi hasil kar liya jaye toh woh is se kahin behtar hai. 

Tu mardana ghairat paida kar ke bulbule ki tarah ho ja jo samundar mein rehte hue bhi apna pyala oondha rakhta hai aur samundar ka ihsan nahi leta.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *