A Message from the East علامہ اقبال Allama Muhammad Iqbal پیامِ مشرق: مشرق کا مغرب کے نام پیغامِ حیات “پیامِ مشرق” علامہ محمد اقبال کی ایک اہم فارسی تصنیف ہے، جو ۱۹۲۳ء میں شائع ہوئی۔ یہ کتاب دراصل جرمن شاعر…

می خورد ہر ذرّہ ما پیچ و تاب محشرے در ہر دمِ ما مضمر است با سکندر حذر در ظلمات گفت  مرگ مشکل زندگی مشکل تر است Roman Urdu of Ashaar Mee-khurad har zarra-e-ma peech o taab Mahsharay dar har…

بطے می گفت بحر آزاد گردید چنیں فرماں ز دیوانِ خضر رفت نہینگے گفت رو ہر جا کہ خواہی دلے از ما نباید بے خبر رفت   Roman Urdu  Battay mi-guft bahr azad gardeed Chaneen farman zi deewan-e-Khizr raft Nahangay guft…

ز مزدِ بندہء کرپاس پوش و محنت کش نصیبِ خواجہء نا کردہ کار، رختِ حریر ز خوئے فشانیِ من لعلِ خاتمِ والی ز اشکِ کودکِ من گوہرِ ستامِ امیر Roman Urdu  Zi muzd-e-banda-e-karpas-posh o mehnat-kash Naseeb-e-khwaja-e-na-karda-kar, rakht-e-hareer Zi khway-fashani-e-man la’l-e-khatam-e-waali…

غوغائے کارخانہء آہنگری ز من گلبانگِ ارغنونِ کلیسا از آنِ تو نخلے کہ شہ خراج برو می نہد ز من باغِ بہشت و سدرہ و طوبا از آنِ تو Roman Urdu  Ghoghay-e-karkhana-e-ahangari zi man Gulbang-e-arghanoon-e-kaleesa az aan-e-tu Nakhlay keh shah…

مشرقی بادہ چشید است ز مینائے فرنگ عجبت نیست اگر توبہ دیرینہ شکست فکرِ نو زادہء او شیوہء تدبیر آموخت جوش زد خون بہ رگِ بندہء تقدیر پرست Roman Urdu Mashriqi baada chasheed ast zi meenay-e-Farang Ajabat neest agar tauba-e-deereena…

دوش رفتم بہ تماشائے خراباتِ فرنگ  شوخ گفتاریِ رندی دلم از دست ربود  ایں نہ کلیساست کہ یابی دروے  صحبتِ دخترکِ زہرہ‌وش و نائے و سرود Roman Urdu Translation  Dosh raftam ba tamasha-e-kharabat-e-Farang,  Shokh guftari-e-rindi dilam az dast rabood.  Een…

بروننگ بے پُشت بود بادۂ سَر جوشِ زندگی  آب از خِضر بگیرم و در ساغر افکنم Roman Urdu Translation Browning be-pusht bood bada-e-sar-josh-e-zindagi,  Aab az Khizr begeeram o dar saghar afkanam. English Translation For Browning, the wine of life’s intense…

ساغرش را سحر از بادۂ خورشید فروخت  ور نہ در محفلِ گُل لالہ تہی جام آمد Roman Urdu Translation Saghar-ash ra sahar az bada-e-khursheed farokht,  Var na dar mehfil-e-gul lala tahi jaam aamad. English Translation The dawn illuminated his cup…

بے گذشت کہ آدم دریں سرائے کہن  مثالِ دانہ تہِ سنگِ آسیا بودست  فریبِ رازی و افسونِ قیصری خورد  است اسیرِ حلقۂ دامِ کلیسا بودست Roman Urdu Translation Be-guzasht ki aadam dareen saraye-e-kuhan,  Misal-e-dana teh-e-sang-e-asiya boodast.  Fareeb-e-Razi o afsoon-e-Qaisari khurd…

یادِ ایامی کہ بودم در خُمستانِ فرنگ  جامِ او روشن‌تر از آئینِۂ اسکندر است  چشمِ مستِ مے فروشش بادہ را پروردگار  بادہ خواراں را نگاہِ ساقی اش پیغمبر است Roman Urdu Translation Yad-e-ayami ki boodam dar khumistan-e-Farang,  Jam-e-oo roshan-tar az…

تا بر تو آشکار شود رازِ زندگی خود را جدا مکن ز شعلہ مثالِ شرر بہرِ نظارہ جز نگہِ آشنا میار در مرز و بومِ خود چو غریباں گذر مکن Roman Urdu Ta bar tu aashkar shawad raaz-e-zindagi Khud ra…

نکتہ دانِ المنی را در ارم صحبت افتاد با پیرِ عجم شاعرے کو ہمچو آں عالی جناب نیست پیغمبر ولے دارد کتاب! Roman Urdu  Nukta-dan-e-Almani ra dar iram Sohbat uftad ba Peer-e-Ajam Shaair-ay ko hamchu aan aali janab Neest paighambar…

حکمتش معقول و با محسوس در خلوت نرفت گرچہ بکرِ فکرِ او پیرایہ پوشد چوں عروس طائرِ عقلِ فلک پردازِ او دانی کہ چیست؟ ماکیاں کز زورِ مستی خایہ گیرد بے خروس Roman Urdu of Ashaar Hikmatash maqool o ba…

محاورہ مابین حکیم فرناسوی، آگستاس کومٹے، اور مرد مزدور حکیم بنی آدم اعضای یک دیگر اند ہماں نخل را شاخ و برگ و بر اند دماغ از خرد زاست ، از فطرت است اگر پا زمیں ساست، از فطرت است…

نفسے دریں گلستاں ز عروسِ گل سرودی بدلے غمے فزودی، زدلے غمے ربودی تو بخوںِ خویش بستی کفِ لالہ را نگارے تو بآہِ صبحگاہے دلِ غنچہ را کشودی Roman Urdu Translation Nafsay dareen gulistan zi aroos-e-gul saroodi Badilay ghamay fazoodi,…

جلوہ می خواست مانندِ کلیمِ ناصبور تا کشود ضمیرِ مستنیرِ او اسرارِ نور از فرازِ آسماں تا چشمِ آدم یک نفس! زود پروازے کہ پروازش نیاید در شعور! Roman Urdu Translation Jalwa mee khwast manind-e-Kaleem-e-nasaboor Ta kashood zameer-e-mustaneer-e-oo asrar-e-noor Az…

از سستیِ عناصرِ انساں دلش تپید فکرِ حکیم پیکرِ محکم تر آفرید افگند در فرنگ صد آشوبِ تازہ ای دیوانہ ای بکارگہِ شیشہ گر رسید! Roman Urdu Translation Az susti-e-anasir-e-insan dilash tapeed Fikr-e-hakeem paikar-e-muhkam tar afreed Afgand dar Farang sad…

نگارِ من کہ بہ سادہ و کم آمیز است ستیزہ کیش و ستم کوش و فتنہ انگیز است برونِ او ہمہ بزم و درونِ او ہمہ رزم زبانِ او مسیح و دلش ز چنگیز است Roman Urdu Translation Nigar-e-man ki…

می‌کشودم شبے بناخنِ فکر عقدہ ہائے حکیمِ المانی آں کہ اندیشہ اش برہنہ نمود ابدی را ز کسوتِ آنی Roman Urdu Translation Mee-kashoodam shabay ba-nakhun-e-fikr Uqda-haye hakeem-e-Almani Aan ki andisha-ash barahna namood Abadi ra zi kiswat-e-aani English Translation One night,…

گر نوا خواہی ز پیشِ او گریز در نئے کلکش غریوِ تندر است نیشتر اندر دلِ مغرب فشرد دستش از خونِ چلیپا احمر است Roman Urdu Translation Gar nawa khwahi zi pesh-e-oo guraiz Dar nay-e-kilkash ghareev-e-tundar ast Neshtar andar dil-e-Maghrib…

مثالِ لالہ و گل شعلہ از زمیں روید اگر نمے زِ گلستاں تراود از جامش نبود در خورِ طبعش ہوائے سردِ فرنگ تپید پیکِ محبت، ز سوزِ پیغامش Roman Urdu Translation Misal-e-lala o gul shoala az zameen royed Agar namay…

دانۂ ایراں ز کشت زارِ و قیصر بردمید  مرگِ نو می رقصد اندر قصرِ سلطاں و امیر  مدتی در آتشِ نمرود می سوزد خلیل  تا تہی گردد حریمش از خداونداںِ پیر Roman Urdu Translation Dana-e-Iran zi kisht-zar-e-Zar o Qaisar bar-ameed, …

عقلِ دو رُو آفرید فلسفۂ خود پرست  درسِ رضا می دہی بندۂ مزدور را؟ Roman Urdu Translation Aql-e-do-roo aafreed falsafa-e-khud-parast,  Dars-e-raza mi dehi banda-e-mazdoor ra? English Translation The double-faced intellect has given birth to a self-serving philosophy; do you (now)…

جلوہ دید باغ و راغ معنیِ مستور را  عینِ حقیقت نگر حنظل و انگور را  فطرتِ اضداد خیز لذتِ پیکار داد  خواجہ و مزدور را آمِر و مامور را Roman Urdu Translation Jalwa deed bagh o ragh mani-e-mastoor ra,  Ayn-e-haqeeqat…

راز دانِ جزو و کل از خویش نامحرم شد است آدم از سرمایہ داری قاتلِ آدم شد است Roman Urdu Translation Raaz-daan-e-juz-o-kul az khuish na-mahram shud ast Adam az sarmaya-dari qatil-e-Adam shud ast English Translation The one who unravels the…

بارکشِ اہرمن، شحنہء شہریار از پےِ نانِ جویں تیغِ ستم برکشید زشت بہ چشمش نکوست، مغز نداند ز پوست مردکِ بیگانہ دوست، سینہء خویشاں درید! Roman Urdu Translation Barkash-e-Ahriman, shuhna-e-shahriyar Az paye naan-e-javeen tegh-e-sitam bar-kasheed Zisht ba chashmash nakoost, maghz…

فلسفی را با سیاست داں بیک میزاں مسنج چشمِ آں خورشید کورے، دیدہ ایں بے نمے Roman Urdu Translation Falsafi ra ba siyasat-daan ba-yak mizan masanj Chashm-e-aan khursheed kauray, deeda-e-een be-namay English Translation Do not weigh the philosopher and the…

مرغے ز آشیانہ بہ سیرِ چمن پرید  خارے ز شاخِ گل بہ تنِ نازکش خلید  بد گفت فطرتِ چمنِ روزگار را  از دردِ خویش و ہم ز غمِ دیگراں تپید Roman Urdu Translation Murghe zi ashiyana ba sair-e-chaman pareed,  Khare…

بہرِ آں تا روشِ رزم دریں بزمِ کہن برفتد  دردمنداںِ جہاں طرحِ نو انداختہ اند  من ازیں بیش ندانم کہ کفن دزدے چند  بہرِ تقسیمِ قبور انجمنے ساختہ اند Roman Urdu Translation Bahar-e-aan ta ravish-e-razm dareen bazm-e-kuhan bar-uftad,  Dard-mandan-e-jahan tarah-e-nau…

از من اے بادِ صبا گوئے بہ دانائے فرنگ  عقل تا بال کشود است گرفتار تر است  برق را این بہ جگر می زند، آن رام کند  عشق از عقلِ فسوں پیشہ جگر دار تر است Roman Urdu Translation Az…

تمہید: نقشِ فرنگ اس نظم میں علامہ اقبال نے اہل یورپ اور جدید دنیا کو یہ پیغام دیا ہے کہ اگر وہ زندگی کا حقیقی مقصد حاصل کرنا چاہتے ہیں تو انہیں عقل کے بجائے عشق (روحانیت اور تڑپ) کو…

غزل نمبر ۴٥  بتاںِ تازہ تراشیدہ ای، دریغ از تو بتاںِ تازہ تراشیدہ ای، دریغ از تو دروںِ خویش نہ کاویدہ ای، دریغ از تو چناں گداختہ ای از حرارتِ افرنگ ز چشمِ خویش تراویدہ ای، دریغ از تو Roman…

غزل نمبر ۴۴ شعلہ در آغوش دارد عشقِ بے پروائے من شعلہ در آغوش دارد عشقِ بے پروائے من برنخیزد یک شرار از حکمتِ نازائے من چوں تمام افتد سراپا ناز می گردد نیاز قیس را لیلی ہمی نامند در…

اگرچہ زیبِ سرش افسر و کلاہے نیست  گدائے کوئے تو کمتر ز پادشاہے نیست  بخواب رفتہ جوانان و مُردہ دل پیراں  نصیبِ سینۂ کس آہِ سحرگاہے نیست Roman Urdu Translation Agarchay zaib-e-sarash afsar o kulahay nest,  Gaday-e-kooye tu kamtar zi…

سرخوش از بادۂ تو خم شکنے نیست کہ نیست  مستِ لعلینِ تو شیریں سخنے نیست کہ نیست  در قبائے عربی خوشترک آئی بہ نگاہ  راست بر قامتِ تو پیرہنے نیست کہ نیست Roman Urdu Translation Sar-khush az baada-e-tu khum-shikane nest…

  غزل نمبر۴۱   نَفَسَم با تو کند آنچہ بہ گل کرد نسیم نظرِ تو ہمہ تقصیر و خرد کوتاہی نرسی جز بہ تقاضائے کلیمِ الہی راہ کور است بخود غوطہ زن اے سالکِ راہ جادہ را گم نکند در…

  غزل نمبر ۴۰ عرب از سرشکِ خونم ہمہ لالہ زار بادا عرب از سرشکِ خونم ہمہ لالہ زار بادا عجمِ رمیدہ بو را نفسم بہار بادا تپش است زندگانی، تپش است جاودانی ہمہ ذرہ ہائے خاکم دلِ بے قرار…

  غزل نمبر  ۳۹ خاکیم و تند سیرِ مثالِ ستارہ ایم خاکیم و تند سیرِ مثالِ ستارہ ایم در نیلگوں یمے بہ تلاشِ کنارہ ایم بود و نبودِ ماست ز یک شعلہء حیات از لذتِ خودی چو شرر پارہ پارہ…

  غزل نمبر ۳۸ بیا کہ بلبلِ شوریدہ نغمہ پرداز است بیا کہ بلبلِ شوریدہ نغمہ پرداز است عروسِ لالہ سراپا کرشمہ و ناز است ز پردہء غیب است اے مقام شناس نہ از گلوئے غزل خواں، نہ از رگِ…

  غزل نمبر۳۷ خواجه نیست که چون بنده پرستارش نیست  خواجہ نیست کہ چوں بندہ پرستارش نیست بندہ نیست کہ چوں خواجہ خریدارش نیست گرچہ از طور و کلیم است بیانِ واعظ تابِ آں جلوہ بآئینہء گفتارش نیست Roman Urdu…

جہانِ عشق نہ میری نہ سروری داند ہمیں بس است کہ آئینِ چاکری داند نہ ہر کہ طوفِ بُتے کرد و بست زنارے صنم پرستی و آدابِ کافری داند Roman Urdu Jahan-e-ishq na meeri na sarwari danad  Hamein bas ast…

مثلِ آئینہ مشو محوِ جمالِ دگراں از دل و دیدہ فروشوئے خیالِ دگراں آتش از نالہء مرغانِ حرم گیر و بسوز آشیانے کہ نہادی بہ نہالِ دگراں Roman Urdu Misl-e-aaina masho mehw-e-jamal-e-digara’n Az dil o deeda faroshoye khayal-e-digara’n Aatish az…

تب و تابِ بت کدۂ عجم نرسد بہ سوز و گدازِ من  کہ بہ یک نگاہِ محمدِ عربی گرفت حجازِ من  چہ کنم کہ عقلِ بہانہ جو گرہے بروئے گرہ زند  نظرے! کہ گردشِ چشمِ تو شکند طلسمِ مجازِ من…

نہ تو اندر حرم گنجی، نہ در بت خانہ می آئی  ولیکن سوئے مشتاقاں چہ مشتاقانہ می آئی  قدم بے باک تر نہ در حریمِ جانِ مشتاقاں  تو صاحب خانہ آخر چرا دزدانہ می آئی Roman Urdu Translation Na tu…

سطوت از کوہ ستانند و بکاہے بخشند  کلہِ جم بگدائے سرِ راہے بخشند  در رہِ عشق فلاں ابنِ فلاں چیزے نیست  یدِ بیضاے بہ کلیمے و بیاہے بخشند Roman Urdu Translation Satwat az koh stanand o ba kahe bakhshand,  Kulah-e-Jam…

سوزِ سخن ز نالۂ مستانۂ دل است  ایں شمع را فروغ ز پروانۂ دل است  مشتِ گلیم و ذوقِ فغانے نداشتیم  غوغائے ما ز گردشِ پیمانۂ دل است Roman Urdu Translation Soz-e-sukhan zi nala-e-mastana-e-dil ast,  Een shama ra furogh zi…

گریہ ما بے اثر، نالہ ما نارسا ست  حاصلِ این سوز و ساز یک دلِ خونیں نواست  در طلبش دل تپید، دیر و حرم آفرید  ما بہ تمنائے او، او بہ تماشائے ماست Roman Urdu Translation Girya-e-ma be-asar, nala-e-ma na-rasa-st, …

در جہانِ دلِ ما دورِ قمر پیدا نیست انقلابیست ولے شام و سحر پیدا نیست وائے آں قافلہ کز دونیِ ہمت میخواست رہگزارے کہ درو پیچ خطر پیدا نیست Roman Urdu Dar jahan-e-dil-e-ma dore-qamar paida neest Inqilabist walay shaam o…

  غزل نمبر ۲۸  دلیل منزل شو قسم بد امنم آویز دلیلِ منزلِ شو، قسَم بہ دامنم آویز شرر ز آتشِ نایم بہ خاکِ خویش آمیز عروسِ لالہ برون آمد از سراچہء ناز بیا کہ جانِ تو سوزم ز حرفِ…

ہوسِ منزلِ لیلیٰ نہ تو داری و نہ من  جگرِ گرمیِ صحرا نہ تو داری و نہ من  من جواں ساقی و تو پیرِ کہن میکدہ ای  بزمِ ما تشنہ و صہبا نہ تو داری و نہ من Roman Urdu…

  غزل نمبر ۲۶ این گنبد مینائی، این پستی و بالائی   این گنبدِ مینائی، این پستی و بالائی در شد بہ دلِ عاشق، با ایں ہمہ پہنائی اسرارِ ازل جوئی؟ بر خود نظرے وا کن یکتائی و بسیاری، پنہانی و…

غزل نمبر ۲۵  بے توازا خواب عدم دیدہ کشودن نتواں بے تو از خوابِ عدم دیدہ کشودن نتواں بے تو بودن نتواں، با تو نبودن نتواں در جہاں است دلِ ما کہ جہاں در دلِ ماست لب فروبند کہ ایں…

فرقے نہ نہد عاشق در کعبہ و بتخانہ  ایں جلوتِ جانانہ، آں خلوتِ جانانہ  شادم کہ مزارِ من در کوئے حرم بستند  راہے ز مژہ کاوم از کعبہ بہ بتخانہ Roman Urdu Translation Farqe na nihad aashiq dar Kaaba o…

بہ شاخِ زندگیِ ما نم از تشنہ لبی است  تلاشِ چشمہ حیواں دلیلِ کم طلبی است  حدیثِ دل بہ کہ گویم، چہ راہ برگیرم  کہ آہ بے اثر است و نگاہ بے ادبی است Roman Urdu Translation Ba shakh-e-zindagi-e-ma nam…

حسرتِ جلوہء آں ماہِ تمامے دارم دست بر سینہ، نظر بر لبِ بامے دارم حسن می گفت کہ شامے نہ پذیرد سحرم عشق می گفت تب و تابِ دوامے دارم Roman Urdu Hasrat-e-jalwa-e-aan mah-e-tamame daram Dast bar seena, nazar bar…

فریبِ کشمکشِ عقل دیدنی دارد کہ میرِ قافلہ و ذوقِ رہزنی دارد ز نشانِ راہِ عقلِ ہزار حیلہ مپرس بیا کہ عشق کمالے ز یک فنی دارد Roman Urdu Fareb-e-kashmakash-e-aqal deedani darad Ki meer-e-qafila o zauq-e-rahzani darad Zi nishan-e-rah-e-aqal-e-hazar heela…

باز بہ سرمہ تاب دہ چشمِ کرشمہ زائے را  ذوقِ جنوں دو چند کن شوقِ غزل سرائے را  نقشِ دگر طراز دہ، آدمِ پختہ تر بیار  لعبتِ خاک ساختن می نہ سزَد خدائے را Roman Urdu Translation Baz ba surma…

صد نالۂ شبگیرے، صد صبحِ بلا خیزے  صد آہِ شرر ریزے، یک شعرِ دل آویزے  در عشق و ہوسناکی دانی کہ تفاوت چیست؟  آں تیشۂ فرہادے، ایں حیلۂ پرویزے Roman Urdu Translation Sad nala-e-shabgeere, sad subh-e-bala kheze,  Sad aah-e-sharar reeze,…

موج را از سینہ دریا گستن می تواں  بحرِ بے پایاں بجوئے خویش بستن می تواں  از نوائے می تواں یک شہرِ دل در خوں نشاند  یک چمن گل از نسیمے سینہ خستن می تواں Roman Urdu Translation Mauj ra…

تجلیِ دگرے درخورِ تقاضا نیست  ز خاکِ خویش طلب آتشے کہ پیدا نیست  بہ ملکِ جم نہ دہم مصرعِ نظیری را “ کسے کہ کشتہ نشد از قبیلۂ ما نیست” Roman Urdu Translation Tajalli-e-digare darkhur-e-taqaza nest,  Zi khak-e-khwesh talab atashe…

غزل نمبر ۱۶  دانہ سبحہ بہ زنار کشیدن آموز دانہء سبحہ بہ زنار کشیدن آموز گر نگاہِ تو دو بیں است ندیدن آموز پا ز خلوت کدہء غنچہ بروں زن چو شمیم با نسیمِ سحر آمیز و وزیدن آموز Roman…

غزل نمبر١٥  تیر و سنان و خنجر و شمشیرم آرزوست تیر و سنان و خنجر و شمشیرم آرزوست با من میا کہ مسلکِ شبیرم آرزوست از بہرِ آشیانہ خس اندوزیم نگر باز ایں نگر کہ شعلہء در گیرم آرزوست Roman…

بیار بادہ کہ گردوں بکامِ ما گردید  مثالِ غنچہ نواہا ز شاخسار دمید  خورم بیادِ تنک نوشیِ امامِ حرم  کہ جز بہ صحبتِ یاراں رازداں نچشید Roman Urdu Translation Biyar baada ki gardoon bakam-e-ma gardeed,  Misal-e-ghuncha nawaha zi shakhsar dameed. …

خوش آنکہ رختِ خرد را بہ شعلہ می سوخت  مثالِ لالہ متاعے ز آتش اندوخت  تو ہم ز ساغرِ مے چہرہ را گلستاں کن  بہار، خرقہ فروشی بہ صوفیاں آموخت Roman Urdu Translation Khush anka rakht-e-khirad ra ba shola mi…

  غزل نمبر ۱۲  آشنا ہر خار را قصه ما ساختی آشنا ہر خار را از قصہء ما ساختی در بیاباں بردی و رسوا ساختی جرمِ ما از دانہ، تقصیرِ او از سجدہ ای نے باں بیچارہ می سازی نہ…

    غزل نمبر 11   از ما بگو سلامے آں ترک تند خورا  از ما بگو سلامے آں ترکِ تند خو را کاآتش زد از نگا ہے یک شہرِ آرزو را ایں نکتہ را شناسد آن دل کہ دردمند…

ہوائے فروردیں در گلستاں میخانه می سازد سبو از غنچه می ریزد، زگل پیمانه می سازد Roman Urdu: Hawaye Farwardeen dar gulistan maikhana me sazad Saboo az ghuncha me rezad, zi gul paimana me sazad English Translation: The breeze of…

صورت نہ پرستم من، بتخانه شکستم من آں سیل سبک سیرم، ہر بند گستم من Roman Urdu Translation: Surat na parastam man, butkhana shikastam man Aan sail-e-subuk sairam, har band gushastam man English Translation: I am not a worshipper of…

بیا کہ ساقیِ گل چہرہ دست بر چنگ است  چمن ز بادِ بہاراں جوابِ ارژنگ است  حنا ز خونِ دلِ نو بہاری می بندد  عروسِ لالہ چہ اندازہ تشنہِ رنگ است Roman Urdu Translation Bia ke saqi-e-gul chehra dast bar…

بہ ملازمانِ سلطاں خبرے دہیم ز رازے  کہ جہاں تواں گرفتن بہ نوائے دلگدازے  بہ متاعِ خود چہ نازی کہ بہ شہرِ دردمنداں  دلِ غزنوی نیرزد بہ تبسمِ ایازے Roman Urdu Translation Ba mulaziman-e-sultan khabar-e-deheem zi raaz-e  Ke jahan tawan…

غزل نمبر ۶  خیز و نقاب برکشا پردگیان ساز را خیز و نقاب برکشا پردگیانِ ساز را نغمہء تازہ یاد دہ، مرغِ نوا طراز را جادہ ز خونِ رہرواں، تختہء لالہ در بہار ناز کہ راہ می زند قافلہء نیاز…

غزل نمبر ۵  بایں بہانہ دریس بزم محرے جویم  بایں بہانہ دریں بزم محرمے جویم غزل سرایم و پیغامِ آشنا گویم بخلوتے کہ سخن می شود حجاب آنجا حدیثِ دل بزبانِ نگاہ می گویم Roman Urdu Ba-een bahana dareen bazm…

بہار تا بہ گلستاں کشید بزمِ سرود  نوائے بلبلِ شوریدہ چشمِ غنچہ کشود  گماں مبر کہ سرشتند در ازل گِلِ ما  کہ ما ہنوز خیالیم در ضمیرِ وجود Roman Urdu Translation Bahar ta ba gulistan kasheed bazm-e-sarood  Nawaye bulbul-e-shoreeda chashm-e-ghuncha…

Urdu غزلیات اصنافِ شاعری میں غزل سب سے زیادہ دلکش اور مقبول صنف ہے۔ کیونکہ شاعر اپنے وارداتِ قلبی اور جذباتِ عاشقی کے اظہار کا ذریعہ اسی کو بناتا ہے۔ علامہ اقبال کی شاعرانہ عظمت کا دارومدار اگرچہ ان کی…

انساں کہ رخ ز غازہِ تہذیب بر فروخت  خاکِ سیاہِ خویش چو آئینہ وانمود  پوشیدہ پنجہ را تہ دستانہِ حریر  افسونیِ قلم شد و تیغ از کمر کشود Roman Urdu Translation Insan ke rukh zi ghaza-e-tehzeeb bar-furookht  Khak-e-siyah-e-khwish chu aaina…

غزل نمبر ۴  مرا ز دیده بینا شکایت دگر است مرا ز دیدہء بینا شکایتِ دگر است کہ چوں بجلوہ در آئی حجابِ من نظر است بہ نوریاں ز منِ پا بہ گل پیامے گوئے حذر ز مشتِ غباری کہ…

غزل نمبر ۳ می تراشد فکر ما ہر دم خداوندے دگر می تراشد فکرِ ما ہر دم خداوندے دگر رست از یک بند تا افتاد در بندے دگر بر سرِ بام آ، نقاب از چہرہ بیباکانہ کش نیست در کوئے…

حلقہ بستند سرِ تربتِ من نوحہ گراں دلبراں، زہرہ وشاں، گلبدناں، سیم براں در چمن قافلہء لالہ و گل رخت کشود از کجا آمدہ اند ایں ہمہ خونیں جگراں؟ Roman Urdu Halqa bastand sar-e-turbat-e-man noha-gara’n Dilbara’n, zohra washa’n, gul-badna’n, seem-bara’n…

آں حرفِ دل فروز کہ راز است و راز نیست  من فاش گویمت کہ شنید؟  از کجا شنید؟ دزدید ز آسماں و بہ گل گفت شبنمش  بلبل ز گل شنید و ز بلبل صبا شنید Roman Urdu Translation Aan harf-e-dil-furoz…

بر سرِ شاخِ گل طائرے یک سحر  ہمی گفت با طائرانِ دگر  ندادند بال آدمیزادہ را  زمین گیر کردند ایں سادہ را Roman Urdu Translation Bar sar-e-shakh-e-gul ta’ir-e yak sahar  Hami guft ba ta’iran-e-digar  Nadavand baal Adam-zada ra  Zameen-geer kardan…

خطاب به مصطفی کمال یا شا ایدہ اللہ (جولائی ۱۹۲۲ء) امتی بود کہ ما از اثرِ حکمتِ او  واقف از سرِ نہانخانہِ تقدیر شدیم Roman Urdu Translation Ummiye bood ke ma az asar-e-hikmat-e-o  Waqif az sirr-e-nihankhana-e-taqdeer shudeem English Translation There…

غنی آں سخنگوئے بلبل صفیر نواسنجِ کشمیرِ مینو نظیر چو اندر سرا بود، در بستہ داشت چو رفت از سرا تختہ را وا گذاشت Roman Urdu Ghani aa’n sakhunguye bulbul safeer Nawa-sanj-e-Kashmir-e-meeno nazeer Chu andar sara bood, dar basta dasht…

زمانہ باز برافروخت آتشِ نمرود کہ آشکار شود جوہرِ مسلمانی بیا کہ پردہ ز داغِ جگر براندازیم کہ آفتاب جہاں گیر شد ر عریانی Roman Urdu Zamana baaz barafrokht aatish-e-Namrood Ki aashkar shawad jauhar-e-Musulmani Biya ki parda zi dagh-e-jigar bar-andazeem…

متاعِ معنیِ بیگانہ از دوں فطرتاں جوئی؟ ز موراں شوخیِ طبعِ سلیمانی نمی آید گریز از طرزِ جمہوری، غلامِ پختہ کارے شو کہ از مغزِ دو صد خر فکرِ انسانے نمی آید Roman Urdu Mata-e-maani-e-begana az doo’n fitrata’n jooyi? Zi…

آں سخت کوش چیست کہ گیرد ز سنگ آب  محتاجِ خضر مثلِ سکندر نمی شود  مثلِ نگاہِ دیدہِ نمناک پاک رو  در جوئے آب و دامنِ او تر نمی شود Roman Urdu Translation Aan sakht-kosh cheest ke geerad zi sang…

آدم از بے بصری بندگیِ آدم کرد  گوہر داشت ولے نذرِ قباد و جم کرد  یعنی از خوئے غلامی ز سگاں خوار تر است  من ندیدم کہ سگے پیشِ سگے سر خم کرد Roman Urdu Translation Aadam az be-basari bandagi-e-aadam…

دوش در میکدہ ترسابچہء بادہ فروش گفت از من سخنے دار چو آویزہ بگوش مشربِ بادہ گسارانِ کہن ایں بود است کہ تو از میکدہ خیزی ہمہ مستی، ہمہ ہوش Roman Urdu Dosh dar maikada tarsa-bacha-e-baada farosh Guft az man…

عقلے کہ جہاں سوزد، یک جلوہء بیباکش از عشق بیاموزد، آئینِ جہانتابی عشق است کہ در جانت ہر کیفیت انگیزد از تاب و تبِ رومی تا حیرتِ فارابی Roman Urdu Aqle ki jaha’n sozad, yak jalwa-e-bebakash Az ishq biyamozad, aayeen-e-jahantabi…

رخت بہ کاشمر کشا کوہ و تل و دمن نگر  سبزہ جہاں جہاں بیں، لالہ چمن چمن نگر  بادِ بہار موج موج، مرغِ بہار فوج فوج  صلصل و سار زوج زوج، بر سرِ نارون نگر Roman Urdu Translation Rakht ba…

کجا ایں روزگارے شیشہ بازے  بہشت ایں گنبدِ گرداں ندارد  ندیدہ دردِ زنداں  یوسفِ او زلیخایش دلِ نالاں ندارد Roman Urdu Translation Kuja een rozgar-e-shisha baaz-e  Behisht een gunbad-e-gardan nadarad  Nadeeda dard-e-zindan  Yusuf-e-o Zulaikhayash dil-e-nalan nadarad English Translation Where is…

ندانی کہ یزدانِ دیرینہ بود  بسے دید و سنجید و بست و کشود  ز ما سینہ چاکاںِ ایں تیرہ خاک  شنید است صد نالہِ درد ناک Roman Urdu Translation Nadani ke Yazdan-e-deereena bood Basay deed o sanjeed o bast o…

بنگر کہ جوئے آب چہ مستانہ می رود مانندِ کہکشاں بگریبانِ مرغزار در خوابِ ناز بود بہ گہوارہء سحاب وا کرد چشمِ شوق بآغوشِ گہسار Roman Urdu Bingar ki jooye aab che mastana mi ravad Manand-e-kahkashan bagareeban-e-murghzar Dar khwab-e-naaz bood…

طارق چو بر کنارہء اندلس سفینہ سوخت گفتند کارِ تو بہ نگاہِ خرد خطاست دوریم از سوادِ وطن باز چوں رسیم؟ ترکِ سبب ز روئے شریعت کجا رواست؟ Roman Urdu Tariq chu bar kinara-e-Andalus safeena sokht Guftand kaar-e-tu ba nigah-e-khirad…

ساحلِ افتادہ گفت، گرچہ بسے زیستم ہیچ نہ معلوم شد کہ من چیستم موجِ ز خود رفتہ تیز خرامید و گفت ہستم اگر می روم، گر نروم نیستم! Roman Urdu Sahil-e-uftada guft, garcha base zeestam Heech na maloom shud ki…

نہ بہ بادہ میل داری نہ بہ من نظر کشائی  عجب ایں کہ تو ندانی رہ و رسمِ آشنائی Roman Urdu Translation Na ba baada mail daari, na ba man nazar kushayi  Ajab een ke tu nadani rah-o-rasm-e-ashnayi English Translation…

شنیدم کہ پارس مردِ گزیں  ادا فہم و رمز آشنا نکتہ بیں  بہ سختی ازاں جانکنی دید و مرد  بر آشفت و جاں شکوہ لبریز برد Roman Urdu Translation Suneedam ke Paaras mard-e-guzeen  Ada-fahm o ramz-ashna nukta-been  Ba sakhti azan…

پرسیدم از بلند نگاہے حیات چیست؟ گفتا مئے کہ تلخ تر او نکو تر است گفتم کہ کرمک است و ز گل سر بروں زند گفتا کہ شعلہ زاد مثالِ سمندر است Roman Urdu Pursidam az buland nigahe hayat chist?…

ہست ایں میکدہ و دعوتِ عام است اینجا قسمتِ بادہ باندازہء جام است اینجا حرفِ آں راز کہ بیگانہء صوت است ہنوز از لبِ جام چکید است و کلام است اینجا Roman Urdu Hast een maikada o dawat-e-aam ast inja…

غزالے با غزالی دردِ دل گفت  ازیں پس در حرم گیرم کناہے  بصحرا صید بنداں در کمین اند  بکامِ آہواں صبحے، نہ شامے Roman Urdu Translation Ghazalay ba ghazalay dard-e-dil guft  Az-een pas dar haram geeram kunahay  Ba-sehra sayad-bandan dar…