
(Payam-e-Mashriq-050) Ghulami غلامی


آدم از بے بصری بندگیِ آدم کرد
گوہر داشت ولے نذرِ قباد و جم کرد
یعنی از خوئے غلامی ز سگاں خوار تر است
من ندیدم کہ سگے پیشِ سگے سر خم کرد
Roman Urdu Translation
Aadam az be-basari bandagi-e-aadam kard
Gohar daasht walay nazr-e-Qubad o Jam kard
Yaani az khoye ghulami zi sagan khwar-tar ast
Man nadeedam ke sagay pesh-e-sagay sar kham kard
English Translation
Out of spiritual blindness, man became the slave of another man; he possessed a priceless pearl (his soul/ego), yet he offered it as a gift to kings like Qubad and Jamshid. In other words, because of the habit of slavery, he has become more wretched than dogs; for I have never seen a dog bow its head before another dog.
Urdu
اقبال انسان کی پستی پر افسوس کرتے ہوئے فرماتے ہیں کہ انسان نے اپنی بصیرت اور حقیقت سے محرومی کی وجہ سے اپنے ہی جیسے دوسرے انسانوں کی پوجا اور غلامی شروع کر دی۔ اللہ نے اسے ‘خودی’ کا جو بیش قیمت ہیرا عطا کیا تھا، اس نے وہ قیمتی جوہر دنیاوی بادشاہوں (جیسے قباد اور جمشید) کے قدموں میں ڈھیر کر دیا۔
غلامی کی یہ خصلت انسان کو اس قدر ذلیل کر دیتی ہے کہ وہ جانوروں سے بھی نیچے گر جاتا ہے۔ شاعر ایک دلچسپ تقابل کرتے ہوئے کہتے ہیں کہ کتا جسے ہم ایک ادنیٰ جانور سمجھتے ہیں، وہ بھی کبھی دوسرے کتے کے سامنے سجدہ ریز نہیں ہوتا، مگر اشرف المخلوقات کہلانے والا انسان دوسرے انسان کے سامنے ماتھا ٹیک کر اپنی عزتِ نفس کا سودا کر لیتا ہے۔
Roman Urdu
Iqbal insan ki pasti par afsos karte hue farmate hain ke insan ne apni basirat aur haqiqat se mahroomi ki wajah se apne hi jaise doosre insano ki pooja aur ghulami shuru kar di. Allah ne usay ‘Khudi’ ka jo besh-qeemat heera ata kiya tha, us ne wo qeemti johar duniya-wi badshahon (jaise Qubad aur Jamshid) ke qadmon mein dher kar diya.
Ghulami ki ye khaslat insan ko is qadar zaleel kar deti hai ke wo janwaro se bhi neeche gir jata hai. Shayar ek dilchasp taqabul karte hue kehte hain ke kutta jisay hum ek adna janwar samajhte hain, wo bhi kabhi doosre kutte ke samne sajda-reez nahi hota, magar Ashraf-ul-Makhlooqat kehlane wala insan doosre insan ke samne matha teek kar apni izzat-e-nafs ka sauda kar leta hai.




