
(Armaghan-e-Hijaz-Farsi-28) Huzoor-e-Millat 2: Khudi (Apni Ma’arfat Ya Pehchan) خودی اپنی معرفت یا پہچان


Kase ke bar khudi zad La-Ilah ra
Zi khak-e-murda royand nigah ra
کسے کہ بر خودی زد لا الہ را
ز خاک مردہ رویاند نگہ را
One who strikes the note of “La Ilaha” upon their own Self
can grow a visionary eye even from dead, lifeless dust.

Madeh az dast-e-daman-e-chaneen mard
Ke deedam dar kamand-ash mihr o mah ra
مدہ از دست دامان چنیں مرد
کہ دیدم در کمندش مہر و مہ را
Do not let go of the hem of such a man’s garment,
For I have seen the very sun and moon caught in his lasso.

Tu ae nadan dil-e-agah daryab
Ba-khud misl-e-niyagan rah daryab
تو اے ناداں دلِ آگاہ دریاب
بخود مثلِ نیاگاں راہ دریاب
O you ignorant one, seek an aware heart;
Find the path within yourself, just as your ancestors did.

Chusan momin kunad poshida ra fash
Zi La-Maujood Illa-Allah daryab
چساں مومن کند پوشیدہ را فاش
ز لا موجود الا اللہ دریاب
Discover how a believer makes the hidden manifest
Through the secret of “There is nothing present but Allah.”

Dil-e-tu dagh-e-pinhane nadarad
Tab-o-tab-e-Musalmane nadarad
دلِ تو داغِ پنہانے ندارد
تب و تابِ مسلمانے ندارد
Your heart possesses no hidden scar (of love);
It lacks the restless heat and passion of a true Muslim.

Khayaban-e-khudi radada aap
Azan darya ke toofane nadarad
خیابانِ خودی رادادہ آپ
ازاں دریا کہ طوفانے ندارد
You have watered the garden of your Self (Khudi)
From that river which has no storm or surge.
Full Explanation in Urdu and Roman Urdu
Urdu
اس شعر میں اقبالؒ فرماتے ہیں کہ جو شخص لا اِلٰہ کی ضرب اپنی خودی پر لگاتا ہے، یعنی توحید کو اپنی ذات میں رچا بسا لیتا ہے، وہ مردہ مٹی سے بھی بصیرت والی نگاہ پیدا کر لیتا ہے۔ اس کا مطلب یہ ہے کہ سچا ایمان انسان کو اندر سے زندہ کر دیتا ہے اور بے جان دل بھی حقیقت دیکھنے لگتا ہے۔
Roman Urdu
Is sher mein Iqbal kehte hain ke jo shakhs “La Ilaha” ki chot apni khudi par lagata hai, yani tauheed ko apni zindagi ka markaz bana leta hai, woh murda mitti se bhi baseerat wali nazar paida kar leta hai۔ Sacha iman be-jaan dil ko bhi zinda kar deta hai۔
Urdu
اس شعر میں اقبالؒ ایسے کامل انسان سے وابستہ رہنے کی تلقین کرتے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ ایسے مردِ حق کا دامن کبھی نہ چھوڑو، کیونکہ میں نے دیکھا ہے کہ سورج اور چاند تک اس کی گرفت میں ہیں۔ یعنی ایسا انسان کائناتی قوتوں پر بھی اثر رکھتا ہے۔
Roman Urdu
Is sher mein Iqbal naseehat karte hain ke aise mard-e-momin ka daaman kabhi na chhoro۔ Woh kehte hain ke unhon ne dekha hai ke sooraj aur chaand bhi us ke ikhtiyar mein hotay hain۔ Yeh us ki roohani quwwat ki alamat hai۔
Urdu
یہاں اقبالؒ نادان انسان کو مخاطب کر کے کہتے ہیں کہ دل کی آگاہی حاصل کرو۔ وہ نصیحت کرتے ہیں کہ اپنے اندر جھانکو اور وہی راستہ تلاش کرو جو تمہارے اسلاف نے اختیار کیا تھا، کیونکہ اصل ہدایت انسان کے باطن میں پوشیدہ ہوتی ہے۔
Roman Urdu
Is sher mein Iqbal na-daan ko kehte hain ke dil ki baseerat hasil karo۔ Apne andar woh raah talash karo jo tumhare buzurgon ne ikhtiyar ki thi۔ Asal hidayat bahar nahi balkay andar hoti hai۔
Urdu
اس شعر میں اقبالؒ مومن کی شان بیان کرتے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ سچا مومن چھپی ہوئی حقیقتوں کو ظاہر کر دیتا ہے، کیونکہ وہ لا موجود اِلّا اللہ کے راز کو پا لیتا ہے۔ یعنی وہ اللہ کے سوا کسی اور حقیقت کو مستقل نہیں سمجھتا۔
Roman Urdu
Is sher mein Iqbal sacha momin bayan karte hain۔ Woh kehte hain ke momin posheeda haqeeqat ko zahir kar deta hai kyun ke woh “La Maujood Illa Allah” ke raaz ko samajh leta hai۔ Is ke liye Allah ke siwa kuch bhi asal nahi hota۔
Urdu
اس شعر میں اقبالؒ تنقیدی انداز میں کہتے ہیں کہ جس دل میں عشق کا کوئی چھپا ہوا داغ نہیں، اس میں حقیقی مسلمان والی حرارت اور بے چینی بھی نہیں ہوتی۔ یعنی سچا ایمان درد، تڑپ اور جذبے کے بغیر مکمل نہیں ہوتا۔
Roman Urdu
Is sher mein Iqbal tanqeed karte hain ke jis dil mein ishq ka chhupa hua daagh nahi hota، us mein Musalman wali tapish aur bechaini bhi nahi hoti۔ Sacha iman jazbay aur dard ke baghair adhura hota hai۔
Urdu
آخری شعر میں اقبالؒ کہتے ہیں کہ تم نے اپنی خودی کے باغ کو ایسے دریا سے سیراب کیا ہے جس میں کوئی طوفان نہیں۔ اس کا مطلب یہ ہے کہ تمہاری خودی ایک ایسے سکون زدہ ایمان پر قائم ہے جس میں حرکت اور انقلاب کی قوت موجود نہیں۔
Roman Urdu
Is aakhri sher mein Iqbal kehte hain ke tum ne apni khudi ke bagh ko aise darya se paani diya hai jismein koi toofan nahi۔ Yani tumhara iman sukoon pasand hai، us mein inqilabi quwwat aur hararat nahi۔




