
(Armaghan-e-Hijaz-Farsi-45) Huzoor-e-Alam-e-Insani (حضور عالم انسانی )


Adamiyat, ihtiram-e-adami;
Bakhabar sho az maqam-e-adami.
آدمیت، احترامِ آدمی
باخبر شو از مقامِ آدمی
Humanity consists of respecting the human being;
Become aware, therefore, of the true status and dignity of man.

Biya saqi biyar aan kuhna may ra;
Jawan-e-Farwardeen kun peer-e-Day ra.
بیا ساقی بیار آں کہنہ مے را
جوانِ فروردیں کن پیرِ دے را
O Saqi! Bring forth that ancient wine;
Which turns the old age of autumn into the youth of spring.

Nawaye deh keh az faiz-e-dum-e-khwesh;
Cho mashal bar-furozam chob-e-nay ra.
نوائے دہ کہ از فیضِ دمِ خویش
چو مشعل برفروزم چوبِ نے را
Grant me such a melody that, through the grace of my breath;
I may set the dry wood of the flute ablaze like a torch.

Yaki az hujra-e-khalwat baroon aaye;
Ba-yaad-e-subhgahi seena bakshaye.
یکی از حجرہِ خلوت بروں آے
بیادِ صبحگاہی سینہ بکشای
Step out for a moment from your private cell,
And open your heart to the morning remembrance.

Khurosh-e-een maqam-e-rang-o-bu ra;
Ba-qadr-e-nala-e-murghe biyafzaye.
خروشِ ایں مقامِ رنگ و بو را
بقدرِ نالہِ مرغے بیفزای
Increase the clamor of this world of color and scent,
By the measure of a bird’s plaintive cry.
Full Explanation in Urdu and Roman Urdu
Urdu
اس مختصر مگر جامع شعر میں علامہ اقبال انسانیت کی اصل روح بیان کر رہے ہیں۔ وہ فرماتے ہیں کہ “آدمیت” یا انسان ہونے کا اصل تقاضا یہ ہے کہ دوسرے انسانوں کی عزت اور ان کا احترام کیا جائے۔ اگر انسان کے دل میں دوسرے انسان کے لیے تڑپ اور عزت نہیں تو وہ انسانیت کے درجے سے گرا ہوا ہے۔ اقبال ہمیں نصیحت کرتے ہیں کہ ہمیں انسان کے اس بلند مرتبے اور مقام سے واقف ہونا چاہیے جو اللہ نے اسے عطا کیا ہے۔ جب ہم انسان کی عظمت کو پہچان لیں گے، تو معاشرے سے نفرت ختم ہو جائے گی اور ہر طرف محبت و احترام کا دور دورہ ہوگا۔
Roman Urdu
Is mukhtasir magar jameh sher mein Allama Iqbal insaniyat ki asal rooh bayan kar rahe hain. Wo farmate hain ke “Adamiyat” ya insan hone ka asal taqaza ye hai ke doosre insano ki izzat aur unka ihtiram kiya jaye. Agar insan ke dil mein doosre insan ke liye tarap aur izzat nahi to wo insaniyat ke darjay se gira hua hai. Iqbal hamein nasihat karte hain ke hamein insan ke us buland martabe aur maqam se waqif hona chahiye jo Allah ne usay ata kiya hai.
Urdu
اس تمہیدی شعر میں اقبال اللہ تعالیٰ (ساقیِ ازل) سے مخاطب ہو کر دعا کر رہے ہیں کہ اے باری تعالیٰ! مجھے عشقِ صادق کی وہ پرانی اور پرتاثیر “شراب” عطا کر جو مردہ دلوں میں زندگی کی لہر دوڑا دے۔ وہ کہتے ہیں کہ میری قوم پر جو خزاں (مایوسی) چھائی ہوئی ہے، اسے اپنی رحمت سے بہار کی جوانی میں بدل دے۔ مجھے ایسی اثر انگیز آواز اور کلام عطا کر کہ میرے اشعار کی تپش اور جذبے سے بانسری کی خشک لکڑی بھی مشعل کی طرح روشن ہو جائے، یعنی میرے کلام کو سن کر لوگوں کے ٹھنڈے پڑ جانے والے دلوں میں ایمان اور عمل کی آگ بھڑک اٹھے۔
Roman Urdu
Is tamheedi sher mein Iqbal Allah Ta’ala (Saqi-e-Azal) se mukhatib ho kar dua kar rahe hain ke ay Bari Ta’ala! Mujhe ishq-e-sadiq ki wo purani aur pur-taseer “sharab” ata kar jo murda dilon mein zindagi ki lehar dauda de. Wo kehte hain ke meri qoum par jo khazan chayi hui hai, usay apni rehmat se bahar ki jawani mein badal de. Mujhe aisi asar-angeez awaz aur kalam ata kar ke mere ashaar ki tapish se logon ke thanday par jaane wale dilon mein iman ki aag bharak uthay.
Urdu
علامہ اقبال انسان کو اپنی ذات کے خول سے باہر نکلنے اور کائنات کا مشاہدہ کرنے کی دعوت دے رہے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ تنہائی اور گوشہ نشینی سے باہر نکلو اور صبح کے وقت اللہ کی یاد اور ذکر سے اپنے سینے کو منور کرو۔ اس دنیا میں جو چہل پہل اور رنگ و بو کی رونق ہے، تم اس میں خاموش تماشائی بن کر نہ بیٹھو، بلکہ اپنی آہ و زاری اور اپنے نالوں (فکر و تڑپ) سے اس کائنات کے ہنگامے میں اضافہ کرو۔ جس طرح ایک پرندہ اپنی آواز سے صبح کے وقت باغ کی رونق بڑھا دیتا ہے، تم بھی اپنے جذبہِ عشق سے اس دنیا میں ایک نیا ولولہ پیدا کرو۔
Roman Urdu
Allama Iqbal insan ko apni zaat ke khol se bahar nikalne aur kainat ka mushahida karne ki dawat de rahe hain. Wo kehte hain ke tanhai aur gosha-nasheeni se bahar niklo aur subah ke waqt Allah ki yaad aur zikr se apne seene ko munawwar karo. Is dunya mein jo chehal-pehal hai, tum us mein khamosh tamashayi ban kar na baitho, balkay apni aah-o-zari aur apni tarap se is kainat ke hangame mein izafa karo. Jis tarah ek parinda apni awaz se baagh ki rounaq barha deta hai, tum bhi apne jazba-e-ishq se dunya mein naya walwala paida karo.




