
(Armaghan-e-Hijaz-Farsi-46) Huzoor-e-Alam-e-Insani 2: Zamana Fitna Ha Aawerd Wa Bagzasht… ( زمانہ فتنہ ہا آورد و بگذشت )

Zamana fitna ha award o bugzasht;
Khasaan ra dar baghal parward o bugzasht.
زمانہ فتنہ ہا آورد و بگذشت
خساں را در بغل پرورد و بگذشت
Time brought forth many calamities and passed away.
It nourished the mean-spirited ones in its lap and passed away.

Do sad Baghdad ra Changezi-e-oo;
Cho gor-e-teera bakhtan kard o bugzasht.
دو صد بغداد را چنگیزیِ او
چو گورِ تیرہ بختاں کرد و بگذشت
The tyranny of its “Changezi” (brutality) turned two hundred cities like
Baghdad Into ruins as dark as the graves of the unfortunate, and passed away.

Basa kas andoh-e-farda kashidand
Ke di murdand o farda ra nadidand
بسا کس اندوہِ فردا کشیدند
کہ دی مردند و فردا را ندیدند
So many people carried the grief and anxiety of tomorrow,
Yet they died yesterday and never saw that “tomorrow” at all.

Khunak mardan ke dar daman-e-imroz
Hezar taza-tar hangama chidand
خنک مرداں کہ در دامانِ امروز
ہزار تازہ تر ہنگامہ چیدند
Blessed are those men who, within the lap of today,
gathered a thousand fresh and vibrant storms of life.
Full Explanation in Urdu and Roman Urdu
Urdu
اس شعر میں علامہ اقبال تاریخ کے اتار چڑھاؤ اور وقت کی بے رحمی کا ذکر کر رہے ہیں۔ وہ فرماتے ہیں کہ تاریخ گواہ ہے کہ زمانے نے ہمیشہ بڑے بڑے فتنے اور حادثات جنم دیے اور پھر وہ وقت گزر گیا۔ اس ظالم زمانے نے اکثر کم ظرف اور گھٹیا لوگوں کو عروج بخشا اور انہیں اپنی گود میں پالا۔ زمانے کی سفاکی اور چنگیز خان جیسے لٹیروں کے ظلم و ستم نے بغداد جیسے سینکڑوں علم و ہنر کے مراکز کو تباہ و برباد کر دیا۔ وہ شہر جو کبھی روشنیوں کے گہوارے تھے، اس تباہی کے بعد بدقسمت لوگوں کی اندھیری قبروں کی طرح ویران ہو گئے، اور بالآخر وہ دور بھی بیت گیا۔
Roman Urdu
Is sher mein Allama Iqbal tareekh ke utar-charhao aur waqt ki be-rahmi ka zikr kar rahe hain. Wo farmate hain ke tareekh gawah hai ke zamane ne hamesha bare bare fitne aur hadsat janam diye aur phir wo waqt guzar gaya. Is zalim zamane ne aksar kam-zarf aur ghatiya logon ko urooj bakhsha. Zamane ki saffaki aur Changeez Khan jaise luteron ke zulm-o-sitam ne Baghdad jaise saikron ilm-o-hunar ke marakiz ko tabah-o-barbad kar diya. Wo shehar jo kabhi roshniyon ke gahware thay, is tabahi ke baad bad-qismat logon ki andheri qabron ki tarah veeran ho gaye.
Urdu
اقبال یہاں ان لوگوں پر افسوس کر رہے ہیں جو مستقبل کے خیالی خوف اور آنے والے کل کی فکر میں اپنی زندگی ضائع کر دیتے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ بہت سے لوگ کل کے غم میں گھلتے رہے، یہاں تک کہ وہ کل آنے سے پہلے ہی موت کے منہ میں چلے گئے۔ اس کے برعکس، مبارک باد کے مستحق وہ مردِ مومن ہیں جنہوں نے آج (حال) کی اہمیت کو پہچانا۔ انہوں نے آنے والے وقت کا انتظار کرنے کے بجائے اپنے “آج” میں ہزاروں نئے انقلاب برپا کیے اور اپنی ہمت سے دنیا میں ہلچل پیدا کر دی۔ اصل کامیابی حال میں جی کر کچھ کر دکھانے میں ہے نہ کہ مستقبل کے ڈر میں سہمے رہنے میں۔
Roman Urdu
Iqbal yahan un logon par afsos kar rahe hain jo mustaqbil ke khayali khof aur aane wale kal ki fikr mein apni zindagi zaya kar dete hain. Wo kehte hain ke bohat se log kal ke gham mein ghulte rahe, yahan tak ke wo kal aane se pehle hi maut ke munh mein chale gaye. Is ke bar-aks, mubarak-baad ke mustahiq wo mard-e-momin hain jinhone “Aaj” (haal) ki ahmiyat ko pehchana. Unhone aane wale waqt ka intezar karne ke bajaye apne “Aaj” mein hazaron naye inqilab barpa kiye aur dunya mein halchal paida kar di.




