
(Asrar-e-Khudi-03) Rumi Aur Talash-e-Insan رومی اور تلاش انسان

دی شیخ با چراغ ہمی گشت گرد شہر
کز دام و دد ملولم و انسانم آرزوست
زیں ہمرہانِ سُست عناصر دلم گرفت
شیرِ خدا و رستمِ دستاںم آرزوست
گفتم کہ یافت می نشود جستہ ایم ما
گفت آنکہ یافت می نشود آنم آرزوست
Day sheikh ba charagh hami gasht gird-e-shahar
Kaz daam-o-dad maloolam-o-insanam aarzoost
Zain hamrahan-e-sust anasir dilam giraft
Sher-e-Khuda-o-Rustam-e-Dastan-am aarzoost
Guftam ke yaaft mi nashwad justa aim ma
Guft aanke yaaft mi nashwad aanam aarzoost
Yesterday, the Sheikh was wandering around the city with a lamp,
Saying, “I am weary of beasts and predators; a Man is my desire.
” My heart is weary of these weak-spirited companions; The “Lion of God” (Ali) and “Rustam-e-Dastan” are my desire.
I said, “That which is not to be found, we have sought already.
” He replied, “That which is not to be found—that is my desir
Urdu
اقبال نے اپنی اس کتاب کا آغاز مولانا روم کے ان مشہور اشعار سے کیا ہے جو ان کے مقصد کو پوری طرح واضح کرتے ہیں۔ ان اشعار کا مطلب یہ ہے کہ کل رات ایک بزرگ (شیخ) ہاتھ میں چراغ لیے شہر کے چکر لگا رہے تھے۔ جب ان سے پوچھا گیا تو انہوں نے کہا کہ میں ان لوگوں سے اکتا گیا ہوں جو صرف شکل کے انسان ہیں لیکن حقیقت میں جانوروں جیسی خصلت رکھتے ہیں، مجھے تو ایک سچے اور کامل انسان کی تلاش ہے۔
وہ کہتے ہیں کہ ان کاہل اور سُست لوگوں سے میرا دل بھر گیا ہے، مجھے حضرت علی (شیرِ خدا) جیسی بہادری اور رستم جیسی قوت والے انسان کی آرزو ہے۔ جب انہیں بتایا گیا کہ ایسا انسان تو ڈھونڈنے سے بھی نہیں ملتا، تو انہوں نے جواب دیا کہ مجھے تو اسی کی تلاش ہے جو نایاب ہے۔ اقبال کا مقصد بھی یہی ہے کہ اس کتاب کے ذریعے ایسے ہی بہادر اور باعمل انسان پیدا ہوں جو معاشرے میں مثبت انقلاب لا سکیں۔
Roman Urdu
Iqbal ne Moulana Room ki ek mashhoor ghazal ke teen ashaar aaghaz mein darj kiye hain. In ke mazmoon ko masnawi ke matalib-o-maqasid se jo munasibat hai woh kisi tashreeh ki muhtaj nahi. Kal sheikh charagh liye shahar mein ghoom raha (aur keh raha) tha ke mein janwaro, haiwano aur darindo se tang ho gaya hoon, mujhe kisi insaan ki aarzoo ya talash hai.
Yani jo aadmi har jagah chalte phirte nazar aate hain un ki haqiqat chopayon aur darindo ki si hai. In sust-ul-wajood aur nikammi hamrahiyon se to mera dil bezaar ho gaya hai, mujhe Sher-e-Khuda aur Rustam-e-Dastan (jaise shuja aur bahadur insaan) ki talash hai. Mein ne kaha woh to mil nahi raha, jise aap bahut talash kar chuke hain. Jawab mein sheikh ne kaha ke woh jo mil nahi raha us ki to mujhe talash-o-aarzoo hai.
Goya Asrar-e-Khudi ka mudda bhi is ke siwa kuch nahi ke Sher-e-Khuda aur Rustam-e-Dastan jaise insaan paida kare jo ab bazaar-e-zindagi mein kahin nazar nahi aat




