
(Asrar-e-Khudi-12) Dar Haqiqat Shair Wa Islah-e-Adabiat-e-Islamia
در حقیت شعر و اصلاح ادبیات اسلامیہ


گرم خونِ انسان ز داغِ آرزو،
آتشِ این خاک از چراغِ آرزو
از تمنا بے بجام آمد حیات،
گرم خیز و تیز گام آمد حیات
Garm khoon-e-insan zi daagh-e-arzoo,
aatish-e-een khaak az chiragh-e-arzoo
Az tamanna-e-be-jaam amad hayat,
Garm khaiz o taiz gaam amad hayat
The human blood is kept warm by the scar of desire;
this heap of dust (man) becomes a flame through the lamp of desire.
Life’s cup is filled through longing;
it is through yearning that life becomes restless and swift-footed.
Urdu
اقبال فرماتے ہیں کہ انسان کے اندر جو زندگی کی تڑپ اور خون کی گرمی ہے، وہ دراصل اس کی آرزوؤں اور مقصدِ حیات کی مرہونِ منت ہے۔ اگر انسان کے دل میں کچھ کر گزرنے کی تمنا نہ ہو تو وہ مٹی کے ایک ڈھیر سے زیادہ کچھ نہیں۔ یہ آرزو ہی ہے جو زندگی کے پیالے میں جوش بھرتی ہے اور انسان کو سستی چھوڑ کر منزل کی طرف تیزی سے بڑھنے پر مجبور کرتی ہے۔
Roman Urdu
Iqbal farmate hain ke insan ke andar jo zindagi ki tarap aur khoon ki garmi hai, wo darasal us ki arzoo-on aur maqsad-e-hayat ki marhoon-e-minnat hai. Agar insan ke dil mein kuch kar guzarne ki tamanna na ho to wo mitti ke ek dher se zyada kuch nahi. Ye arzoo hi hai jo zindagi ke pyale mein josh bharti hai aur insan ko susti chor kar manzil ki taraf tezi se barhne par majboor karti hai.

شاعر تجلی زارِ حسن،
خیزد از سینہِ او انوارِ حسن
از نگاہش خوب گردد خوب تر،
فطرت از افسونِ او محبوب تر
Sha’ir tajalli zaar-e-husn,
khaizad az seena-e-oo anwar-e-husn
Az nigah-ash khoob gardad khoob tar,
fitrat az afsoon-e-oo mehboob tar
The poet is the locus of Beauty’s manifestation;
from his breast rise the lights of Beauty.
Through his gaze, the good becomes even better;
through his magic, Nature becomes more beloved.
Urdu
ایک سچا شاعر وہ ہے جس کا دل حسن اور حقیقت کا آئینہ دار ہو۔ اس کے کلام سے ایسی روشنی پھوٹتی ہے جو عام چیزوں کو بھی خوبصورت بنا دیتی ہے۔ شاعر کی نظر میں وہ جادو ہے جو کائنات کے چھپے ہوئے حسن کو نکھار کر پیش کرتا ہے، جس سے انسان کو قدرت اور فطرت سے مزید محبت ہو جاتی ہے۔
Roman Urdu
Ek sacha sha’ir wo hai jis ka dil husn aur haqiqat ka aaina-dar ho. Us ke kalam se aisi roshni phoot-ti hai jo aam cheezon ko bhi khubsurat bana deti hai. Sha’ir ki nazar mein wo jadu hai jo kainat ke chupe hue husn ko nikhaar kar pesh karta hai, jis se insan ko qudrat aur fitrat se mazeed mohabbat ho jati hai.

وائے قومے کزا جل گیرد برات،
شاعرش وابوسد از ذوقِ حیات
سُست اعصاب تو از افیونِ او،
زندگانی قیمتِ مضمونِ او
Waye qaume kaza jal geerad barat,
sha’ir-ash wabosad az zauq-e-hayat
Sust a’saab-e-tu az afyun-e-oo,
zindagani qimat-e-mazmoon-e-oo
Woe to the nation that seeks its mandate from death,
whose poet turns away from the joy of living!
Your nerves become weak by his opium;
the price of his poetry is life itself.
Urdu
اقبال اس قوم پر افسوس کرتے ہیں جو ناامیدی اور موت کے فلسفوں میں سکون تلاش کرتی ہے۔ ایسے معاشرے کا شاعر زندگی کی حقیقتوں سے فرار سکھاتا ہے اور اس کی شاعری افیون (نشے) کی طرح ہوتی ہے جو قوم کے اعصاب کو ڈھیلا کر دیتی ہے۔ اس قسم کی شاعری پڑھنے کا نتیجہ یہ نکلتا ہے کہ انسان جینے کی امنگ کھو دیتا ہے۔
Roman Urdu
Iqbal us qaum par afsos karte hain jo na-umeedi aur maut ke falsafon mein sukoon talash karti hai. Aise muashre ka sha’ir zindagi ki haqiqaton se farar sikhata hai aur us ki shayari afyun (nashe) ki tarah hoti hai jo qaum ke a’saab ko dheela kar deti hai. Is qism ki shayari parhne ka natija ye nikalta hai ke insan jeene ki umang kho deta hai.

از چمن زارِ عجم گل چیدہ ای،
نو بہارِ ہند و ایراں دیدہ ای
اندکے از گرمیِ صحرا بخور،
بادہِ دیرینہ از خرما بخور
Az chaman-zar-e-Ajam gul cheeda-ee,
nau bahar-e-Hind o Iran deeda-ee
Andak-e az garmi-e-sahra bakhor, baada-e-direena az khurma bakhor
You have plucked flowers from the gardens of Persia; you have seen the spring of India and Iran. Now, taste a little of the desert’s heat; drink the ancient wine made of dates.
Urdu
یہاں اقبال برصغیر اور ایران کے مسلمانوں کو مشورہ دیتے ہیں کہ تم نے بہت عجم (ایران و ہند) کی نرم و نازک شاعری اور فلسفوں کا مطالعہ کر لیا۔ اب ذرا عرب کے تپتے ہوئے صحراؤں کی سختی اور وہاں کی سادہ مگر پرزور زندگی کی طرف رجوع کرو۔ یعنی اپنی شاعری اور سوچ میں وہ جلال اور ہمت پیدا کرو جو اسلام کے ابتدائی دور کے عربوں میں تھی۔
Roman Urdu
Yahan Iqbal Bar-e-sagheer aur Iran ke musalmanon ko mashwara dete hain ke tum ne buhat Ajam (Iran o Hind) ki narm o nazuk shayari aur falsafon ka mutala kar liya. Ab zara Arab ke taptay hue sahraon ki sakhti aur wahan ki sada magar pur-zor zindagi ki taraf ruju karo. Yani apni shayari aur soch mein wo jalal aur himmat paida karo jo Islam ke ibtidai daur ke Arabon mein thi.

اے ہما از یُمنِ دامت ارجمند،
آشیانے ساز بر کوہِ بلند
Ay Huma az yumn-e-damat arjumand,
aashiyane saaz bar koh-e-buland
O Huma (phoenix), made noble by the blessing of your trap;
build your nest upon the high mountains!
Urdu
اقبال انسان کو شاہین اور ہما (ایک خیالی پرندہ جو بلندی پر اڑتا ہے) سے تشبیہ دیتے ہوئے کہتے ہیں کہ تمہیں نیچی پرواز اور سستی زیب نہیں دیتی۔ اپنی ہمت کو بلند کرو اور اپنا ٹھکانہ پہاڑوں کی چوٹیوں پر بناؤ، یعنی بلند مقاصد حاصل کرو۔
Roman Urdu
Iqbal insan ko Shahin aur Huma se tashbeeh dete hue kehte hain ke tumhein neechi parwaz aur susti zaib nahi deti. Apni himmat ko buland karo aur apna thikana paharon ki chotiyon par banao, yani buland maqasid hasil karo.




