
(Asrar-e-Khudi-13) Dar Biyan AynKe Tarbiat-e-Khudi…: Marhala Awal: Ita’at
در بیان این که تربیت خودی را سه مراحل است مرحله اول را اطاعت


خدمت و محنت شعارِ اشتر است،
صبر و استقلال کارِ اشتر است
او در راہ کم غوغا ستے،
کاروان را زورقِ صحرا ستے
Khidmat o mehnat sha’ar-e-ashtar ast,
sabr o istiqlal kaar-e-ashtar ast
Oo dar raah kam ghogha sitay,
karwan ra zauraq-e-sahra sitay
Service and hard work are the habits of the camel.
patience and steadfastness are its core tasks.
It makes little noise while traveling the path;
it is the boat of the desert for the caravan.
Urdu
علامہ اقبال فرماتے ہیں کہ اونٹ کی زندگی ہمیں محنت اور خدمت کا سبق دیتی ہے۔ اونٹ اپنی منزل کی طرف جاتے ہوئے خاموشی سے صبر اور استقلال کے ساتھ بوجھ اٹھاتا ہے۔ وہ صحرا کے کٹھن سفر میں شور مچانے کے بجائے تحمل کا ثبوت دیتا ہے، اسی لیے اسے ریگستان کی کشتی کہا جاتا ہے جو قافلوں کو ان کی منزل تک پہنچاتی ہے۔
Roman Urdu
Allama Iqbal farmate hain ke oont ki zindagi hamein mehnat aur khidmat ka sabaq deti hai. Oont apni manzil ki taraf jate hue khamoshi se sabr aur istiqlal ke sath bojh uthata hai. Wo sahra ke kathan safar mein shor machane ke bajaye tahammul ka sabot deta hai, isi liye usay registan ki kashti kaha jata hai jo qafilon ko un ki manzil tak pohanchati hai.

کم خور و کم خواب و محنت پیشہ،
زیرِ بارِ محمل می رود
پائے کوباں سوئے منزل می رود،
سرخوش از کیفیتِ رفتارِ خویش
Kam khor o kam khwab o mehnat pesha,
zeer-e-baar-e-mahmil mi-ravad
Paye kobaan soye manzil mi-ravad,
sarkhush az kaifiyat-e-raftar-e-khoish
It eats little, sleeps little, and is devoted to labor;
It moves while carrying the heavy load of the litter.
Dancing with its feet, it moves toward the goal,
delighted by the rhythm of its own pace.
Urdu
اونٹ کی ایک بڑی خوبی اس کی قناعت ہے؛ وہ کم کھاتا اور کم سوتا ہے مگر محنت سے جی نہیں چراتا۔ بھاری بوجھ تلے دبے ہونے کے باوجود وہ تھکتا نہیں بلکہ اپنی چال کی مستی میں جھومتا ہوا منزل کی طرف بڑھتا چلا جاتا ہے۔ یہ اس بات کی علامت ہے کہ سچا جفاکش بوجھ کو مصیبت نہیں بلکہ اپنی رفتار کا لطف سمجھتا ہے۔
Roman Urdu
Oont ki ek bari khubi us ki qana’at hai; wo kam khata aur kam sota hai magar mehnat se jee nahi churata. Bhari bojh talay dabay hone ke bawajood wo thakta nahi balkay apni chaal ki masti mein jhoomta hua manzil ki taraf barhta chala jata hai. Ye is baat ki alamat hai ke sacha jafakash bojh ko musibat nahi balkay apni raftaar ka lutf samajhta hai.

تو ہم از بارِ فرائض سر متاب،
بر خوری از عندہ حُسن المآب
در اطاعت کوش اے غفلت شعار،
می شود از جبر پیدا اختیار
Tu hum az baar-e-faraiz sar mutaab,
bar-khuri az ‘indahu husn-ul-ma’ab
Dar ita’at kosh ay ghaflat sha’ar,
mi-shavad az jabr paida ikhtiyar
You too should not turn away from the burden of duties,
so that you may receive a beautiful reward from Him.
Strive to obey, O heedless one!
For true authority is born out of self-restraint (discipline).
Urdu
انسان کو مخاطب کرتے ہوئے اقبال کہتے ہیں کہ تمہیں اللہ کی طرف سے سونپے گئے فرائض سے منہ نہیں موڑنا چاہیے، کیونکہ اسی میں تمہاری کامیابی چھپی ہے۔ اے غفلت میں ڈوبے ہوئے انسان! نظم و ضبط اور اطاعت سیکھ، کیونکہ جب انسان خود کو کسی اعلیٰ قانون کا پابند بناتا ہے (جبر)، تبھی اسے کائنات پر حکمرانی کا حقیقی اختیار ملتا ہے۔
Roman Urdu
Insan ko mukhatib karte hue Iqbal kehte hain ke tumhein Allah ki taraf se sounpay gaye faraiz se munh nahi morna chahiye, kyunke isi mein tumhari kamyabi chupi hai. Ay ghaflat mein doobay hue insan! Nazm-o-zabt aur ita’at seekh, kyunke jab insan khud ko kisi aala qanoon ka paband banata hai (jabr), tabhi usay kainat par hukmarani ka haqeeqi ikhtiyar milta hai.

ناکس از فرماں پذیری کس شود،
آتش ار باشد ز طغیاں خس شود
ہر کہ تسخیرِ مہ و پرویں کند،
خویش را زنجیریِ آئیں کند
Na-kas az farman pazeeri kas shavad,
aatish ar bashad zi tughyan khas shavad
Har ke taskheer-e-mah o parveen kunad,
khoish ra zanjeeri-e-aeen kunad
A worthless person becomes someone through obedience;
even fire becomes mere straw if it rebels.
Whoever seeks to conquer the moon
and stars must first chain himself to a Law.
Urdu
ایک معمولی انسان بھی اگر قانون اور حکم کی پابندی کرے تو وہ معتبر بن جاتا ہے، لیکن اگر آگ بھی سرکشی پر اتر آئے تو وہ اپنی اہمیت کھو کر راکھ یا تنکے کی مانند ہو جاتی ہے۔ جو لوگ ستاروں اور سیاروں پر کمند ڈالنا چاہتے ہیں، انہیں پہلے خود کو ضابطوں اور قوانین کا پابند بنانا پڑتا ہے۔ کائنات کا سارا نظام ایک قانون کے تحت چل رہا ہے۔
Roman Urdu
Ek mamooli insan bhi agar qanoon aur hukm ki pabandi kare to wo muatabar ban jata hai, lekin agar aag bhi sarkashi par utar aaye to wo apni ahmiyat kho kar raakh ya tinke ki manind ho jati hai. Jo log sitaron aur siyaron par kamand dalna chahte hain, unhein pehle khud ko zabton aur qawaneen ka paband banana parta hai. Kainat ka sara nizam ek qanoon ke tahet chal raha hai.

باطنِ ہر شے ز آئیں قوی،
تو چرا غافل ازیں ساماں روی
باز اے آزاد دستورِ قدیم،
زینتِ پا کُن ہماں زنجیرِ سیم
Batin-e-har shay zi aeen qavi,
tu chira ghafil azeen saman ravi
Baaz ay azad-e-dastoor-e-qadeem,
zeenat-e-pa kun haman zanjeer-e-seem
The inner core of everything is strengthened by Law;
why do you wander heedless of this resource?
O you who are free from the ancient code!
Return and adorn your feet again with that silver chain.
Urdu
کائنات کی ہر چیز کی طاقت کا راز کسی نہ کسی قانون میں چھپا ہے۔ اقبال حیرت کا اظہار کرتے ہیں کہ انسان اس حقیقت سے کیوں غافل ہے؟ وہ نصیحت کرتے ہیں کہ اے قدیم اسلامی ضابطوں سے آزاد ہونے والے مسافر! واپس پلٹ آ اور اپنے پیروں میں دینِ اسلام کے احکامات کی وہ چاندی جیسی خوبصورت زنجیر (پابندی) پہن لے، کیونکہ اسی میں تیری عزت اور قوت ہے۔
Roman Urdu
Kainat ki har cheez ki taqat ka raaz kisi na kisi qanoon mein chupa hai. Iqbal hairat ka izhaar karte hain ke insan is haqiqat se kyun ghafil hai? Wo nasihat karte hain ke ay qadeem Islami zabton se azad hone wale musafir! Wapas palat aa aur apne peiron mein Deen-e-Islam ke ahkamat ki wo chandi jaisi khubsurat zanjeer (pabandi) pehan le, kyunke isi mein teri izzat aur quwwat hai.

شکوہ سنجِ سختیِ آئیں مشو،
از حدودِ مصطفیٰؐ بیرون مرو
Shikwa sanj-e-sakhti-e-aeen masho,
az hudood-e-Mustafaؐ beroon maro
Do not complain about the strictness of the Law;
do not step outside the boundaries set by Mustafa (Peace Be Upon Him).
Urdu
اسلامی قوانین کی سختی کا گلہ مت کرو، کیونکہ یہ سختی تمہیں نکھارنے کے لیے ہے۔ تمہاری بقا اور کامیابی اسی میں ہے کہ تم نبی کریم حضرت محمد مصطفیٰ صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم کی متعین کردہ حدود کے اندر رہو اور ان سے تجاوز نہ کرو۔
Roman Urdu
Islami qawaneen ki sakhti ka gila mat karo, kyunke ye sakhti tumhein nikhaarne ke liye hai. Tumhari baqa aur kamyabi isi mein hai ke tum Nabi Kareem Hazrat Muhammad Mustafa ﷺ ki mutayyan karda hudood ke andar raho aur un se tajawuz na karo.




