
(Payam-e-Mashriq-024) Lala لالہ


آن شعلہ ام کہ صبحِ ازل در کنارِ عشق
پیش از نمودِ بلبل و پروانہ می تپید
افزوں ترم ز مہر و بہر ذرہ تن زنم
گردوں شرر ز خویش ز تابِ من آفرید
Roman Urdu Translation
Aan shola-am ke subh-e-azal dar kinar-e-ishq
Pesh az namood-e-bulbul-o-parwana mi-tapeid
Afzoon-taram zi mihr-o-bahr zarra tan zanam
Gardoon sharar zi khwish zi tab-e-man aafreed
English Translation
I am that flame which, in the morning of eternity, throbbed in the lap of Love long before the appearance of the nightingale and the moth. I am greater than the sun, yet I reside in every tiny atom; the sky itself created its sparks from the brilliance of my heat.
Urdu
اقبال لالے کے پھول کی زبان سے کہتے ہیں کہ میرا وجود محض ایک پودا نہیں، بلکہ میں وہ ازلی تڑپ اور شعلہ ہوں جو کائنات کی تخلیق سے بھی پہلے عشق کے آغوش میں موجود تھا۔ جب ابھی پروانہ اور بلبل کا وجود بھی نہ تھا، میں تب سے بے قرار تھا۔ میری تپش سورج سے بھی زیادہ ہے اور کائنات کا ہر ذرہ میری ہی روشنی سے منور ہے۔ یہاں تک کہ آسمان کے ستاروں میں جو چمک ہے، وہ بھی میری ہی آگ کا ایک ادنیٰ حصہ ہے۔
Roman Urdu
Iqbal lale ke phool ki zaban se kehte hain ke mera wujood mahz ek pauda nahi, balkay mein wo azli tarap aur shola hoon jo kainaat ki takhliq se bhi pehle ishq ke aghosh mein maujood tha. Jab abhi parwana aur bulbul ka wujood bhi na tha, mein tab se be-qarar tha. Meri tapish suraj se bhi zyada hai aur kainaat ka har zarra meri hi roshni se munawar hai. Yahan tak ke asman ke sitaron mein jo chamak hai, wo bhi meri hi aag ka ek adna hissa hai.

در سینہِ چمن چو نفس کردم آشیاں
یک شاخِ نازک از تہِ خاکم چوں نم کشید
سوزم ربود و گفت یکے در برم بایست
لیکن دلِ ستم زدہِ من نیارمید
Roman Urdu Translation
Dar seena-e-chaman chu nafas kardam ashiyan
Yak shakh-e-nazuk az tah-e-khakam chu nam kasheed
Sozam rabood-o-guft yakay dar baram bayast
Lekin dil-e-sitam-zada-e-man nayaramid
English Translation
When I made my nest like a breath in the bosom of the garden, a delicate branch drew me up from beneath the earth like moisture. It stole my burning heat and said, “Stay in my embrace for a while,” but my oppressed and restless heart found no peace.
Urdu
جب میری تڑپ نے اس دنیا کے باغ میں زندگی کی صورت اختیار کرنا چاہی، تو مٹی کی تہوں کے نیچے دبی ہوئی ایک نازک شاخ نے مجھے نمی کی طرح اوپر کھینچ لیا۔ اس شاخ نے میری گرمی اور سوز کو سمیٹ کر مجھ سے کہا کہ اب تو ظاہر ہو چکا ہے، اب سکون سے میرے پہلو میں ٹھہر جا۔ مگر میرے دل میں وہ ازلی بے چینی اور تڑپ اتنی زیادہ تھی کہ مجھے ایک جگہ رک کر قرار نہ آیا۔
Roman Urdu
Jab meri tarap ne is duniya ke bagh mein zindagi ki surat ikhtiyar karna chahi, to mitti ki tahon ke neeche dabi hui ek nazuk shakh ne mujhe nami ki tarah oopar kheench liya. Is shakh ne meri garmi aur soz ko samait kar mujh se kaha ke ab tu zahir ho chuka hai, ab sukoon se mere pehlu mein thehar ja. Magar mere dil mein wo azli be-chaini aur tarap itni zyada thi ke mujhe ek jagah ruk kar qarar na aya.

در تنگنائے شاخ بسے پیچ و تاب خورد
تا جوہرم بہ جلوہ گہِ رنگ و بو رسید
شبنم بہ راہِ من گہرِ آبدار ریخت
خندید صبح و بادِ صبا گردِ من وزید
Roman Urdu Translation
Dar tangnaye shakh basay pech-o-tab khurd
Ta jauharam ba jalwa-gah-e-rang-o-bu raseed
Shabnam ba rah-e-man guhar-e-abdar rekht
Khandeed subh-o-baad-e-saba gird-e-man wazeed
English Translation
Within the narrow confines of the branch, my essence writhed in many twists and turns, until it finally reached the display-ground of color and scent (the garden). The dew scattered lustrous pearls in my path; the morning smiled, and the breeze of dawn swirled around me.
Urdu
شاخ کے اندر بند رہتے ہوئے میں نے بہت بے چینی محسوس کی اور مسلسل تڑپتا رہا، یہاں تک کہ وہ وقت آ گیا جب میں ایک پھول بن کر باغ میں نمودار ہوا۔ میری اس آمد پر قدرت نے میرا استقبال کیا؛ شبنم نے میرے راستے میں موتی بکھیرے، صبح کی روشنی مسکرائی اور ٹھنڈی ہوائیں میرے گرد رقص کرنے لگیں۔ یعنی جب خودی اپنے باطن سے نکل کر ظاہر ہوتی ہے تو ساری کائنات اس کا خیر مقدم کرتی ہے۔
Roman Urdu
Shakh ke andar band rehte hue mein ne bohat be-chaini mehsoos ki aur musalsal tarapta raha, yahan tak ke wo waqt aa gaya jab mein ek phool ban kar bagh mein namoodar hua. Meri is aamad par qudrat ne mera istaqbal kiya; shabnam ne mere raste mein moti bikhairay, subh ki roshni muskurayi aur thandi hawayein mere gird raqs karne lagein. Yani jab Khudi apne batin se nikal kar zahir hoti hai to sari kainaat us ka khair-muqadam karti hai.

بلبل ز گل شنید کہ سوزم ربودہ اند
نالید و گفت جامہِ ہستی گراں خرید!
وا کردہ سینہ منتِ خورشید می کشم
آیا بود کہ باز برانگیزد آتشم
Roman Urdu Translation
Bulbul zi gul suneed ke sozam rabooda-and
Naleed-o-guft jama-e-hasti giran khureed!
Wa-karda seena minnat-e-khurshid mi-kusham
Aya bawad ke baaz bar-angeezad atash-am
English Translation
The nightingale heard from the flower that my inner burning had been taken away; it lamented and said, “You have purchased the robe of existence at a very high price!” Now, with an open chest, I bear the favor of the sun; perchance it might reignite the fire within me once more.
Urdu
جب بلبل کو معلوم ہوا کہ پھول بننے کے عمل میں میرا وہ اصلی سوز اور تڑپ کم ہو گئی ہے، تو وہ تڑپ اٹھی اور کہنے لگی کہ اے لالے! تو نے دنیا میں ظاہر ہونے کے لیے بہت مہنگی قیمت چکائی ہے (یعنی اپنی اندرونی تڑپ کھو دی ہے)۔ اب میں اپنا سینہ کھولے سورج کی تپش کا منتظر ہوں اور اس کا احسان اٹھا رہا ہوں کہ شاید اس کی شعاعیں میرے بجھے ہوئے سوز کو دوبارہ بھڑکا دیں اور مجھے وہی ازلی تڑپ واپس مل جائے۔
Roman Urdu
Jab bulbul ko maloom hua ke phool banne ke amal mein mera wo asli soz aur tarap kam ho gayi hai, to wo tarap uthi aur kehne lagi ke ay lale! Tu ne duniya mein zahir hone ke liye bohat mehangi qeemat chukayi hai (yani apni andarooni tarap kho di hai). Ab mein apna seena khole suraj ki tapish ka muntazir hoon aur us ka ehsan utha raha hoon ke shayad us ki shua’ein mere bujhay hue soz ko dobara bharka dein aur mujhe wahi azli tarap wapas mil jaye.




