(Payam-e-Mashriq-035) Shabnam  شبنم

گفتند فرود آے ز اوجِ مہ و پرویز 

برخود زن و با بحرِ پرآشوب بیامیز

 با موج در آویز، نقشِ دگر انگیز، 

تابندہ گہر خیز

Roman Urdu Translation

Guftand furod-aaye zi auj-e-mah o parweez 

Bar-khud zan o ba bahr-e-pur-ashoob bi-ameez 

Ba mauj dar aweez, naqsh-e-digar angeez, 

tabinda guhar kheez

English Translation

They (the cosmic powers) said: “Descend from the heights of the moon and Pleiades! Strike against your own self and mingle with the turbulent ocean. Grapple with the waves, create a new form, and emerge as a shining pearl!”

Urdu

اس بند میں تقدیر کے کارندے شبنم سے مخاطب ہیں کہ تو آسمان کی بلندیوں اور ستاروں کے پہلو میں سکون سے بیٹھی رہنے کے بجائے نیچے زمین پر اتر۔ اپنی خودی کو پہچان اور زندگی کے تلاطم خیز سمندر میں چھلانگ لگا دے۔ لہروں سے ٹکرا اور اپنی ہستی کو مٹا کر ایک نیا روپ دھار۔ تیری معراج یہ نہیں کہ تو محض ایک قطرہ رہے، بلکہ تیری منزل یہ ہے کہ تو سمندر کی سختیوں کو جھیل کر ایک چمکتا ہوا موتی بن کر ابھرے۔

Roman Urdu

Is band mein taqdeer ke karinday shabnam se mukhatib hain ke tu asman ki bulandiyon aur sitaron ke pehlu mein sukoon se baithi rehne ke bajaye neeche zameen par utar. Apni Khudi ko pehchan aur zindagi ke talatum-khez samandar mein chhalang laga de. Lehron se takra aur apni hasti ko mita kar ek naya roop dhaar. Teri mairaj ye nahi ke tu mahz ek qatra rahe, balkay teri manzil ye hai ke tu samandar ki sakhtiyon ko jheel kar ek chamakta hua moti ban kar ubhray.

من عیشِ ہم آغوشیِ دریا نہ خریدم 

آں بادہ کہ از خویش رباید نچشیدم 

ز آفاق بریدم، 

از خود نہ رمیدم، بر لالہ چکیدم

Roman Urdu Translation

Man aish-e-ham-aghoshi-e-darya na khureedam 

Aan baada ke az khwish rabayad na-chasheedam 

Zi aafaq bureedam, 

az khod na rameedam, bar lala chakeedam

English Translation

I did not seek the pleasure of merging with the ocean; I did not taste that wine which steals one’s self-awareness. I detached myself from the horizons, but did not flee from myself; instead, I fell upon the tulip.

Urdu

شبنم جواب دیتی ہے کہ میں نے سمندر میں مل کر اپنی شناخت کھونا پسند نہیں کیا۔ میں نے وہ مے نہیں پی جو انسان کو اپنی خودی سے بیگانہ کر دے۔ اگرچہ میں نے آسمانوں کی وسعتوں کو چھوڑ دیا، مگر میں نے اپنے آپ کو ضائع نہیں ہونے دیا۔ میں نے سمندر کی لہروں میں فنا ہونے کے بجائے ایک پھول (لالہ) کی پتی پر گرنا پسند کیا تاکہ میری انفرادی ہستی برقرار رہے۔

Roman Urdu

Shabnam jawab deti hai ke mein ne samandar mein mil kar apni shinakht khona pasand nahi kiya. Mein ne wo may nahi pi jo insan ko apni Khudi se begana kar de. Agarchay mein ne asmanon ki wus’aton ko chhor diya, magar mein ne apne aap ko zaya nahi hone diya. Mein ne samandar ki lehron mein fana hone ke bajaye ek phool (lala) ki patti par girna pasand kiya taake meri infradi hasti barqarar rahe.

گل گفت کہ ہنگامہِ مرغاںِ سحر چیست؟ 

ایں انجمن آراستہ بالائے شجر چیست؟ 

ایں زیر و زبر چیست؟ 

پایانِ نظر چیست؟ خارِ گلِ تر چیست؟

Roman Urdu Translation

Gul guft ke hangama-e-murghan-e-sahar cheest? 

Een anjuman aarasta balaye shajar cheest? 

Een zeer-o-zabar cheest? 

Payan-e-nazar cheest? Khaar-e-gul-e-tar cheest?

English Translation

The flower asked: “What is this clamour of the morning birds? What is this assembly gathered atop the trees? What is this upheaval? What is the limit of sight? And what is this thorn beside the fresh rose?”

Urdu

پھول جب آنکھ کھولتا ہے تو اسے کائنات کے مظاہر دیکھ کر حیرت ہوتی ہے۔ وہ شبنم سے پوچھتا ہے کہ صبح سویرے یہ پرندوں کا چہچہانا کیا ہے؟ درختوں کی شاخوں پر یہ جو رونق لگی ہے، اس کا مقصد کیا ہے؟ یہ کائنات کی ہلچل، ہماری بصارت کی انتہا اور میرے اپنے وجود کے ساتھ جڑا ہوا یہ کانٹا کیا حقیقت رکھتا ہے؟

Roman Urdu

Phool jab aankh kholta hai to usay kainaat ke mazahir dekh kar hairat hoti hai. Wo shabnam se poochta hai ke subh savere ye parindon ka cheh-chahana kya hai? Darakhton ki shakhon par ye jo raunaq lagi hai, is ka maqsad kya hai? Ye kainaat ki halchal, hamari basarat ki intiha aur mere apne wujood ke sath jura hua ye kanta kya haqiqat rakhta hai?

تو کیستی و من کیم ایں صحبتِ ما چیست؟ 

بر شاخِ من ایں طائرکِ نغمہ سرا چیست؟ 

مقصودِ نوا چیست؟ مطلوبِ صبا چیست؟ 

ایں کہنہ سرا چیست؟

Roman Urdu Translation

Tu keesti o man kiyam een suhbat-e-ma cheest? 

Bar shakh-e-man een tairak-e-naghma sara cheest? 

Maqsud-e-nawa cheest? Matlub-e-saba cheest? 

Een kuhna-sara cheest?

English Translation

Who are you, and who am I? What is this companionship of ours? Who is this little songbird upon my branch? What is the purpose of its song? What does the breeze seek? And what is this ancient inn (the world)?”

Urdu

پھول کے سوالات جاری ہیں؛ وہ پوچھتا ہے کہ تیری اور میری حقیقت کیا ہے اور ہمارا یہ ساتھ کیوں ہے؟ میری شاخ پر بیٹھا یہ پرندہ جو نغمے الاپ رہا ہے، اس کا کیا مطلب ہے؟ یہ بادِ صبا جو ہر طرف چل رہی ہے، اسے کس کی تلاش ہے؟ اور یہ دنیا جسے لوگ ایک پرانی سرائے کہتے ہیں، یہ اصل میں کیا چیز ہے؟

Roman Urdu

Phool ke sawalat jari hain; wo poochta hai ke teri aur meri haqiqat kya hai aur hamara ye sath kyun hai? Meri shakh par baitha ye parinda jo naghmay alap raha hai, is ka kya matlab hai? Ye baad-e-saba jo har taraf chal rahi hai, usay kis ki talash hai? Aur ye duniya jisay log ek purani saraye kehte hain, ye asl mein kya cheez hai?

گفتم کہ چمن رزمِ حیاتِ ہمہ جائی است 

بزمی است کہ شیرازہِ او ذوقِ جدائی است

 دم؟ گرم نوائی است۔ جاں؟ 

چہرہ کشائی است۔ ایں رازِ خدائی است

Roman Urdu Translation

Guftam ke chaman razm-e-hayat-e-hama jayi ast 

Bazmi ast ke sheeraza-e-o zauq-e-judayi ast Dam? 

Garm nawayi ast. Jaan? Chehra kushayi ast. 

Een raaz-e-khudayi ast

English Translation

I (the dewdrop) replied: “The garden is a battlefield of universal life. It is a gathering whose unity is held together by the desire for separation. What is breath? It is a passionate cry. What is the soul? It is a manifestation of Beauty. This is a divine secret.”

Urdu

شبنم نے جواب دیا کہ یہ دنیا آرام کی جگہ نہیں بلکہ زندگی کی کشمکش کا میدان ہے۔ یہ ایک ایسی محفل ہے جہاں ہر شے اپنی انفرادیت بچانے کے لیے تڑپ رہی ہے (ذوقِ جدائی)۔ زندگی محض ایک گرم آہ یا نالہ ہے، اور روح دراصل خالقِ حقیقی کے جلووں کے ظہور کا نام ہے۔ یہ وہ گہرے راز ہیں جنہیں عقلِ انسانی مشکل سے سمجھ پاتی ہے۔

Roman Urdu

Shabnam ne jawab diya ke ye duniya aaram ki jagah nahi balkay zindagi ki kashmakash ka maidan hai. Ye ek aisi mehfil hai jahan har shay apni infradiyat bachane ke liye tarap rahi hai (zauq-e-judayi). Zindagi mahz ek garm aah ya nala hai, aur rooh dar-asl Khaliq-e-Haqiqi ke jalwon ke zuhoor ka naam hai. Ye wo gehre raaz hain jinhein aql-e-insani mushkil se samajh pati hai.

من از فلک افتادہ تو از خاک دمیدی 

در ذوقِ نمود است دمیدی کہ چکیدی 

در صد شاخ تپیدی، 

پردہ دریدی، بر خویش رسیدی!

Roman Urdu Translation

Man az falak uftada tu az khak dameedi 

Dar zauq-e-namood ast dameedi ke chakeedi 

Dar sad shakh tapeedi, 

parda dareedi, bar khwish raseedi!

English Translation

I fell from the sky, and you sprouted from the dust. Whether it is sprouting or falling, it is all due to the desire for manifestation. You struggled within a hundred branches, tore through veils, and finally reached your true self!

Urdu

شبنم کہتی ہے کہ ہمارا ماخذ مختلف ہے (میں آسمانی ہوں، تو زمینی) مگر ہمارا مقصد ایک ہے: “ظاہر ہونے کی تمنا”۔ میں بادل سے ٹپکی اور تو مٹی سے پھوٹا۔ تو نے پھول بننے کے لیے شاخوں کے اندر طویل جدوجہد کی، اندھیرے پردوں کو چاک کیا اور آخر کار اپنی اصل حقیقت کو پا کر کھل گیا۔ یعنی منزل تک پہنچنے کے لیے پردوں کو چاک کرنا اور تڑپنا لازمی ہے۔

Roman Urdu

Shabnam kehti hai ke hamara makhaz mukhtalif hai (mein asmani hoon, tu zameeni) magar hamara maqsad ek hai: “Zahir hone ki tamanna”. Mein baadal se tapki aur tu mitti se phoota. Tu ne phool banne ke liye shakhon ke andar taweel jid-o-juhd ki, andhere pardon ko chaak kiya aur aakhir-kar apni asl haqiqat ko paa kar khil gaya. Yani manzil tak pohanchne ke liye pardon ko chaak karna aur tarapna lazmi hai.

نم در رگِ ایام ز اشکِ سحرِ ماست 

ایں زیر و زبر چیست؟ 

فریبِ نظرِ ماست انجم برِ ماست، 

لختِ جگرِ ماست، نورِ بصرِ ماست

Roman Urdu Translation

Nam dar rag-e-ayyam zi ashk-e-sahar-e-mast 

Een zeer-o-zabar cheest? 

Fareeb-e-nazar-e-mast Anjum bar-e-mast, 

lakht-e-jigar-e-mast, noor-e-basar-e-mast

English Translation

The moisture in the veins of time comes from our morning tears. What is this high and low? It is but a deception of our sight. The stars are in our lap; they are pieces of our heart and the light of our eyes.

Urdu

کائنات میں جو تازگی اور نمی نظر آتی ہے، وہ ہمارے (شبنم کے) آنسوؤں کی مرہونِ منت ہے۔ یہ جو ہمیں فرق نظر آتا ہے کہ کوئی چیز اونچی ہے اور کوئی نیچی، یہ دراصل ہماری نظر کا دھوکہ ہے۔ حقیقت میں پوری کائنات ایک ہی نور سے منور ہے۔ ستارے جو اتنے دور نظر آتے ہیں، وہ بھی ہمارے اپنے ہی وجود کا حصہ اور ہماری آنکھوں کا نور ہیں۔

Roman Urdu

Kainaat mein jo tazgi aur nami nazar aati hai, wo hamare (shabnam ke) ansuon ki marhoon-e-minnat hai. Ye jo hamein farq nazar aata hai ke koi cheez oonchi hai aur koi neechi, ye dar-asl hamari nazar ka dhoka hai. Haqiqat mein poori kainaat ek hi noor se munawar hai. Sitare jo itne door nazar aate hain, wo bhi hamare apne hi wujood ka hissa aur hamari aankhon ka noor hain.

در پیرہنِ شاہدِ گل سوزنِ خار است خار است،

ولیکن ز ندیمانِ نگار است از عشق نزار است،

 در پہلوئے یار است، 

ایں ہم ز بہار است

Roman Urdu Translation

Dar peerahan-e-shahid-e-gul sozan-e-khaar ast Khaar ast, 

walaykin zi nadeeman-e-nigar ast Az ishq nazaar ast, 

dar pehlu-e-yaar ast, 

een ham zi bahar ast

English Translation

In the garment of the beautiful rose, there is the needle of a thorn. It is a thorn, yet it is among the companions of the Beloved. It is withered from love, it stays by the side of the Friend—this too is a part of Spring.

Urdu

پھول کے لباس میں کانٹا ایک سوئی کی طرح چبھتا ہے، مگر یہ کانٹا کوئی دشمن نہیں بلکہ پھول کا وفادار ساتھی ہے۔ یہ عشق کی تپش میں دبلا ہو چکا ہے مگر اپنے محبوب (پھول) کا پہلو نہیں چھوڑتا۔ کائنات کے حسن اور بہار کی تکمیل کے لیے پھول کے ساتھ کانٹے کا ہونا بھی ضروری ہے، کیونکہ تضادات ہی سے زندگی کا حسن ابھرتا ہے۔

Roman Urdu

Phool ke libas mein kanta ek sooyi ki tarah chubhta hai, magar ye kanta koi dushman nahi balkay phool ka wafadar sathi hai. Ye ishq ki tapish mein dubla ho chuka hai magar apne mehboob (phool) ka pehlu nahi chhodta. Kainaat ke husn aur bahar ki takmeel ke liye phool ke sath kante ka hona bhi zaroori hai, kyunke tazadaat hi se zindagi ka husn ubharta hai.

برخیز و دل از صحبتِ دیرینہ 

بہ پرداز با لالہِ خورشیدِ جہاں تاب نظر باز

 با اہل نظر ساز، چوں من بفلک تاز، 

داری سرِ پرواز؟

Roman Urdu Translation

Barkhiz o dil az suhbat-e-deerina ba pardaz 

Ba lala-e-khurshid-e-jahan-tab nazar baaz 

Ba ahl-e-nazar saaz, chun man ba falak taaz, 

daari sar-e-parvaz?

English Translation

Rise! Empty your heart of old attachments. Gaze upon the world-illuminating tulip of the Sun. Mingle with the people of vision, soar to the sky like me—do you have the will to fly?

Urdu

آخر میں اقبال انسان کو پیغام دیتے ہیں کہ خوابِ غفلت سے بیدار ہو جاؤ اور اپنی پرانی اور بوسیدہ عادتوں کو چھوڑ دو۔ اس سورج کی طرف دیکھو جو پوری دنیا کو منور کرتا ہے۔ اہل بصیرت کی صحبت اختیار کرو اور میری طرح بلند خیالی کے آسمانوں پر پرواز کرو۔ اب یہ تمہارے اپنے دل پر منحصر ہے کہ کیا تمہارے اندر بلندیوں کو چھونے کی تڑپ اور اڑنے کا شوق موجود ہے یا نہیں؟

Roman Urdu

Aakhir mein Iqbal insan ko paigham dete hain ke khwab-e-ghaflat se beydar ho jao aur apni purani aur boseeda aadaton ko chhod do. Is suraj ki taraf dekho jo poori duniya ko munawar karta hai. Ahl-e-basirat ki suhbat ikhtiyar karo aur meri tarah buland-khayali ke asmanon par parvaz karo. Ab ye tumhare apne dil par munhasir hai ke kya tumhare andar bulandiyon ko chhune ki tarap aur udne ka shauq maujood hai ya nahi?

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *