(Payam-e-Mashriq-051) Cheestan Shamsheer چیستان شمشیر

آں سخت کوش چیست کہ گیرد ز سنگ آب 

محتاجِ خضر مثلِ سکندر نمی شود 

مثلِ نگاہِ دیدہِ نمناک پاک رو 

در جوئے آب و دامنِ او تر نمی شود

Roman Urdu Translation

Aan sakht-kosh cheest ke geerad zi sang aab Muhtaj-e-Khizr misl-e-Sikandar nami shawad Misl-e-nigah-e-deeda-e-namnak pak-ru Dar jooye aab o daman-e-o tar nami shawad

English Translation

What is that hardworking entity that extracts water from stone, yet, unlike Alexander, it does not need Khizr? Like the clear gaze of a tearful eye, it moves through the stream of water (the steel’s luster), yet its hem never becomes wet.

Urdu

اقبال ایک پہیلی پوچھتے ہیں کہ وہ کون سی محنتی چیز ہے جو پتھر (فولاد) سے پانی (تلوار کی دھار کی چمک) نکال لیتی ہے؟ سکندر اعظم تو آبِ حیات کی تلاش میں حضرت خضر علیہ السلام کا محتاج تھا، مگر یہ تلوار اپنی منزل پانے کے لیے کسی کی محتاج نہیں ہوتی۔ اس کی مثال روتی ہوئی آنکھ کی اس پاکیزہ نظر جیسی ہے جو آنسوؤں کے درمیان سے گزرتی ہے مگر خود گیلی نہیں ہوتی۔ اسی طرح تلوار کی چمک (جو پانی کی لہروں جیسی دکھتی ہے) فولاد کے اندر تو ہوتی ہے، مگر تلوار کا دامن کبھی اس سے تر نہیں ہوتا۔

Roman Urdu

Iqbal ek paheli poochte hain ke wo kaun si mehanti cheez hai jo patthar (folaad) se paani (talwar ki dhaar ki chamak) nikaal leti hai? Sikandar-e-Azam to Aab-e-Hayat ki talash mein Hazrat Khizr (A.S) ka muhtaj tha, magar ye talwar apni manzil pane ke liye kisi ki muhtaj nahi hoti. Is ki misal roti hui aankh ki us pakiza nazar jaisi hai jo aansuon ke darmiyan se guzarti hai magar khud geeli nahi hoti. Isi tarah talwar ki chamak (jo paani ki lehron jaisi dikhti hai) folaad ke andar to hoti hai, magar talwar ka daman kabhi us se tar nahi hota.

مضمونِ او بہ مصرعِ برجستہ تمام 

منت پذیرِ مصرعِ دیگر نمی شود

Roman Urdu Translation

Mazmoon-e-o ba misra-e-barjasta tamam 

Minat-pazeer-e-misra-e-digar nami shawad

English Translation

Its entire theme is completed within a single, powerful poetic line; it does not remain indebted to a second line for its meaning.

Urdu

تلوار کی کاٹ اور اس کی تاثیر ایسی بھرپور ہے کہ اس کا مقصد ایک ہی وار میں پورا ہو جاتا ہے۔ جیسے شاعری میں ایک بہترین اور برجستہ مصرع اپنی بات مکمل کر دیتا ہے اور اسے اپنی وضاحت کے لیے دوسرے مصرعے کے سہارے کی ضرورت نہیں ہوتی، بالکل اسی طرح تلوار بھی اپنا پیغام (فتح یا موت) ایک ہی ضرب میں پہنچا دیتی ہے۔ اسے اپنا کام مکمل کرنے کے لیے کسی دوسرے احسان یا بار بار کی کوشش کی ضرورت نہیں پڑتی۔

Roman Urdu

Talwar ki kaat aur is ki taseer aisi bharpoor hai ke is ka maqsad ek hi waar mein poora ho jata hai. Jaise shayari mein ek behtreen aur barjasta misra apni baat mukammal kar deta hai aur usay apni wazahat ke liye doosre misre ke sahare ki zaroorat nahi hoti, bilkul isi tarah talwar bhi apna paigham (fatah ya maut) ek hi zarb mein pohancha deti hai. Usay apna kaam mukammal karne ke liye kisi doosre ihsan ya baar baar ki koshish ki zaroorat nahi parti.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *