(Payam-e-Mashriq-100) Mai-e-Baqi – Ghazal 41: Nafasam Baato Kunand Aancha Ba Gul Kard Naseem

  غزل نمبر۴۱   نَفَسَم با تو کند آنچہ بہ گل کرد نسیم

نظرِ تو ہمہ تقصیر و خرد کوتاہی

نرسی جز بہ تقاضائے کلیمِ الہی

راہ کور است بخود غوطہ زن اے سالکِ راہ

جادہ را گم نکند در تہِ دریا ماہی

Roman Urdu 

Nazar-e-tu hama taqseer o khirad kotahi

Narasi juz ba taqazaye Kaleem-e-Ilahi

Raah koor ast ba-khud ghota zan ay saalik-e-raah

Jada ra gum nakunad dar tah-e-darya mahi

English Translation

Your vision is filled with flaws, and your intellect is limited;

You cannot reach the goal without the intense longing of Moses (Kaleem).

The path is dark and blind, O traveler! Dive deep within your own self;

A fish never loses its way, even at the very bottom of the vast ocean

.

Urdu Text Translation

اقبال فرماتے ہیں کہ اے انسان! تیری ظاہری نظر غلطیوں سے بھری ہوئی ہے اور تیری عقل بہت محدود ہے، ان کے سہارے تو سچائی تک نہیں پہنچ سکتا۔ حقیقت کو پانے کے لیے تیرے اندر حضرت موسیٰ علیہ السلام جیسا تڑپتا ہوا شوق اور دیدارِ الہی کی طلب ہونی چاہیے۔ وہ زندگی کے مسافر کو نصیحت کرتے ہیں کہ باہر کی دنیا اندھیری اور پرپیچ ہے، اس لیے اپنی خودی کے اندر غوطہ لگاؤ۔ جس طرح مچھلی دریا کی گہرائیوں میں بھی اپنا راستہ نہیں بھولتی (کیونکہ وہ اس کا فطری ماحول ہے)، اسی طرح جب تم اپنے اندر جھانکو گے تو تمہیں صحیح منزل مل جائے گی۔

Roman Urdu Translation

Iqbal farmate hain ke ay insan! Teri zahiri nazar galtiyon se bhari hui hai aur teri aqal bahut mahdood hai, in ke sahare tu sachaai tak nahi pohanch sakta. Haqiqat ko paane ke liye tere andar Hazrat Musa (A.S) jaisa tadapta hua shauq aur deedar-e-Ilahi ki talab honi chahiye. Woh zindagi ke musafir ko nasihat karte hain ke bahar ki duniya andheri aur par-pech hai, is liye apni khudi ke andar ghota lagao. Jis tarah machhli darya ki gehraiyon mein bhi apna rasta nahi bhoolti (kyunke woh is ka fitri mahol hai), isi tarah jab tum apne andar jhankoge to tumhein sahi manzil mil jayegi.

حاجتے پیشِ سلاطیں نبرد مردِ غیور

چہ تواں کرد کہ از کوہ نیاید کاہی

مگذر از نغمہء شوقم کہ بیابی دروے

رِمزِ درویشی و سرمایہء شاہنشاہی

Roman Urdu

Hajate pesh-e-salateen naburad mard-e-ghayoor

Che tawan kard ki az koh nayayad kahi

Maguzar az naghma-e-shauqam ki bayabi darvay

Rimz-e-darweshi o sarmaya-e-shahinshahi

English Translation

A man of self-respect never takes his needs before the kings.

What can be done? A majestic mountain can never act like a dry blade of grass.

Do not ignore my passionate melody, for within it you will discover;

The secret of true dervishhood and the essence of real sovereignty

.

Urdu Text Translation

ایک غیرت مند انسان اپنی ضرورتوں کے لیے کبھی بادشاہوں اور دنیا کے حاکموں کے سامنے ہاتھ نہیں پھیلاتا۔ یہ تو فطرت کی بات ہے کہ ایک پہاڑ کبھی تنکے کی طرح ہلکا اور کمزور نہیں ہو سکتا؛ بلند ہمت لوگ اپنی انا اور خودی پر سمجھوتہ نہیں کرتے۔ اقبال کہتے ہیں کہ میری اس تڑپ بھری شاعری کو عام نہ سمجھو اور اسے نظر انداز نہ کرو، کیونکہ اگر تم غور کرو گے تو میرے ان نغموں میں تمہیں فقیری کا وہ راز ملے گا جس کے سامنے دنیا بھر کی بادشاہی ہیچ (معمولی) ہے۔

Roman Urdu Translation

Aik ghairat-mand insan apni zarooraton ke liye kabhi badshahon aur duniya ke hakimon ke samne hath nahi phelata. Yeh to fitrat ki baat hai ke aik pahad kabhi tinke ki tarah halka aur kamzor nahi ho sakta; buland-himmat log apni ana aur khudi par samjhota nahi karte. Iqbal kehte hain ke meri is tadap bhari shayari ko aam na samjho aur ise nazar-andaz na karo, kyunke agar tum ghaur karoge to mere in naghmon mein tumhein faqiri ka woh raaz milega jis ke samne duniya bhar ki badshahi heech (mamooli) hai.

نَفَسَم با تو کند آنچہ بہ گل کرد نسیم

اگر از لذتِ آہِ سحری آگاہی

اے فلک چشمِ تو بیباک و بلا جوست ہنوز

می شناسم کہ تماشائے دگر می خواہی

Roman Urdu

Nafasam ba-tu kunad ancha ba gul kard naseem

Agar az lazzat-e-aah-e-sahari aagahi

Ay falak chashm-e-tu bebak o bala-jost hanoz

Mee shinasam ki tamashaye dighar mee khwahi

English Translation

My breath will do to you what the morning breeze does to a closed bud;

Provided you understand the blissful pain of a prayer at dawn.

O Heaven! Your eye is still bold and seeking out new calamities;

I know well that you are looking for yet another grand spectacle to unfold

.

Urdu Text Translation

اقبال فرماتے ہیں کہ اگر تم صبح سویرے اللہ کے حضور تڑپ کر دعا مانگنے (آہِ سحری) کی لذت سے واقف ہو، تو میرا کلام تمہارے مردہ دل کے ساتھ وہی کرے گا جو صبح کی ٹھنڈی ہوا ایک کلی کے ساتھ کرتی ہے، یعنی اسے کھلا کر پھول بنا دیتی ہے۔ آخری شعر میں وہ زمانے اور آسمان سے مخاطب ہو کر کہتے ہیں کہ اے آسمان! تیری نظر اب بھی فتنوں اور بڑی تبدیلیوں کی تلاش میں ہے۔ میں جانتا ہوں کہ تو پھر کوئی نیا تماشہ (جنگ یا عظیم انقلاب) دیکھنا چاہتا ہے، کیونکہ دنیا کے حالات پھر سے کروٹ بدل رہے ہیں۔

Roman Urdu Translation

Iqbal farmate hain ke agar tum subah savere Allah ke huzoor tadap kar dua mangne (aah-e-sahari) ki lazzat se waqif ho, to mera kalam tumhare murda dil ke sath wahi karega jo subah ki thandi hawa aik kali ke sath karti hai, yani use khila kar phool bana deti hai. Aakhri shair mein woh zamane aur aasman se mukhatib ho kar kehte hain ke ay aasman! Teri nazar ab bhi fitnon aur bari tabdeeliyon ki talash mein hai. Mein janta hoon ke tu phir koi naya tamasha (jang ya azeem inqilab) dekhna chahta hai, kyunke duniya ke halat phir se karwat badal rahe hain.

مرکزی خیال:

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ انسان کو ظاہری عقل کے بجائے باطنی بصیرت (خودی) پر بھروسہ کرنا چاہیے۔ اقبال خودداری کا سبق دیتے ہیں اور بتاتے ہیں کہ سچی بادشاہی فقیری اور اللہ سے لو لگانے میں ہے۔ آخر میں وہ ایک عالمی تبدیلی یا نئے “تماشے” کی طرف اشارہ کرتے ہیں جو زمانے کی بے باکی کا نتیجہ ہے۔

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *