(Rumuz-e-Bekhudi-04) Arkan-e-Asasi Milba Islamia – Rukan-e-Awal : Touheed ارکانِ اساسی ملّتِ اسلامیہ – رکنِ اول: توحید

در جہانِ کیف و کم گردید عقل 

بے بہ منزل برد از توحیدِ عقل 

ورنہ ایں بیچارہ را منزل کجاست 

کشتیِ ادراک را ساحل کجاست 

اہلِ حق را رمزِ توحید از بر است 

دراتی الرحمن عبد اصغر است 

تازِ اسرارِ تو بنماید ترا 

امتحانش از عمل باید ترا

Roman Urdu 

Dar jahan-e-kaif o kum gardeed aql,

Pay ba manzil burd az Touheed-e-aql.

Warna een bechara ra manzil kujast,

Kashti-e-idraak ra sahil kujast.

Ahl-e-Haq ra ramz-e-Touheed az bar ast,

Dar “Aat-ir-Rahman” abd-e-asghar ast.

Ta zi asrar-e-tu banmayad tura,

Imtihan-ash az amal bayad tura.

English Translation

The Intellect wandered lost in this world of quality and quantity, and only through Tauheed (Monotheism) did it find the way to its destination. Where else could this helpless wanderer find rest? Where else could the boat of human perception find a shore? Those who belong to the Truth know the secret of Tauheed by heart; it is hidden in the Quranic phrase: “There is none in the heavens and the earth but comes unto the Beneficent as a slave” (Surah Maryam: 93). Until Tauheed is manifested through action, you cannot truly witness your own essence.

Urdu Translation 

عقل اس مادی دنیا (کیف و کم) میں حیران و سرگرداں پھرتی رہی اور اس نے ہر طرف چکر لگائے، مگر اسے منزل کا سراغ صرف توحید کے ذریعے ملا۔ اگر توحید کی روشنی نہ ملتی تو اس بیچاری عقل کو منزل کہاں ملتی؟ انسانی شعور اور ادراک کی کشتی کو ساحل کیسے میسر آتا؟ اللہ کے خاص بندے توحید کی حقیقت سے بخوبی واقف ہیں؛ یہ راز سورہ مریم کی اس آیت میں پوشیدہ ہے جس کا مفہوم ہے کہ زمین و آسمان کی ہر مخلوق اللہ کے سامنے صرف ایک بندے (غلام) کی حیثیت سے حاضر ہوگی۔ جب تک توحید عمل کے ذریعے ظاہر نہ ہو، تم اپنی حقیقت کا مشاہدہ نہیں کر سکتے۔

Roman Urdu 

Aql is maadi dunya (kaif-o-kum) mein hairan-o-sargardan phirti rahi aur us ne har taraf chakkar lagaye, magar usay manzil ka suragh sirf Tauheed ke zariye mila. Agar Tauheed ki roshni na milti toh is be-chari aql ko manzil kahan milti? Insani shaoor aur idraak ki kashti ko sahil kaise muyassar aata? Allah ke khaas bande Tauheed ki haqiqat se bakhubi waqif hain; yeh raaz Surah Maryam ki us ayat mein poshida hai jis ka mafhoom hai ke zameen-o-asman ki har makhlooq Allah ke samnay sirf ek bande (ghulam) ki haisyat se hazir hogi. Jab tak Tauheed amal ke zariye zahir na ho, tum apni haqiqat ka mushahida nahi kar saktay.

دیں ازو، حکمت ازو، آئیں ازو زور ازو، قوت ازو، تمکیں ازو 

عالمان را جلوہ اش حیرت دہد عاشقان را بر عمل قدرت دہد 

پست اندر سایہ اش گردد بلند خاک چوں اکسیر گردد ارجمند

 قدرتِ او برگزیند بندہ را نوعِ دیگر آفریند بندہ را

Roman Urdu 

Deen az-oo, hikmat az-oo, aaeen az-oo; zor az-oo, quwwat az-oo, tamkeen az-oo. Aaliman ra jilwah-ash hairat dehad; aashiqan ra bar amal quwwat dehad. Past andar sayah-ash gardad buland; khaak chun akseer gardad arjumand. Quwwat-e-oo bar-gazeenad bandah ra; nau-e-digar aafreenad bandah ra.

English Translation

Religion is from it (Tauheed), wisdom is from it, and law is from it; strength, power, and stability are all from it. Its manifestation fills scholars with wonder and grants lovers the power to act. Under its shadow, the lowly become exalted, and mere dust turns into a precious elixir. Its power selects a servant and recreates that servant into an entirely new kind of being.

Urdu Translation 

دین توحید سے ہے، عقل و حکمت توحید سے ہے، شریعت توحید سے ہے، اور زور و قوت اور ثبات و استحکام بھی توحید ہی سے ہے۔ توحید کی جلوہ گری عالموں کو حیرت میں ڈال دیتی ہے اور عاشقوں کو عمل کی طاقت عطا کرتی ہے۔ جو شے رتبے میں گھٹیا ہے وہ توحید کے سائے میں پہنچتے ہی بلند ہو جاتی ہے۔ بے حقیقت مٹی توحید کی بدولت اپنے اندر اکسیر کی قدر و قیمت پیدا کر لیتی ہے۔ توحید کی قوت انسان کو بلندی پر پہنچاتی ہے اور اس میں نئی طرح کی زندگی پیدا کر دیتی ہے۔

Roman Urdu 

Deen Tauheed se hai, aql-o-hikmat Tauheed se hai, shariat Tauheed se hai, aur zor-o-quwwat aur sabat-o-istahkam bhi Tauheed hi se hai. Tauheed ki jilwah-gari aalimon ko hairat mein daal deti hai aur aashiqon ko amal ki taqat ata karti hai. Jo shay rutbe mein ghatiya hai woh Tauheed ke saye mein puhanchte hi buland ho jati hai. Be-haqiqat mitti Tauheed ki badolat apne andar akseer ki qadr-o-qimat paida kar leti hai. Tauheed ki quwwat insan ko bulandi par puhanchati hai aur us mein nayi tarah ki zindagi paida kar deti hai.

در رہِ حق تیز تر گردد تکش گرم تر از برق خون اندر رکش 

بیم و شک میرد، عمل گیرد حیات چشم می بیند ضمیرِ کائنات

 چوں مقامِ عبدہ محکم شود کاسۂ دریوزہ جامِ جم شود

Roman Urdu 

Dar rah-e-Haq tez-tar gardad tak-ash; garm-tar az barq khoon andar rag-ash. Beem-o-shak meerad, amal geerad hayat; chashm mee-beenad dhameer-e-kainat. Chun maqam-e-Abduhu muhkam shawad; kasa-e-daryoza jaam-e-Jam shawad.

English Translation

On the path of Truth, the servant’s pace becomes swifter, and the blood in their veins runs hotter than lightning. Fear and doubt die away, action gains new life, and the eye begins to see the inner secrets of the universe. When the station of “His Servant” becomes firm, the beggar’s bowl transforms into the world-revealing Cup of Jamshid.

Urdu Translation 

خدا کی راہ میں صاحبِ توحید کی رفتار تیز ہو جاتی ہے اور اس کی رگوں میں خون بجلی سے بھی زیادہ گرم ہو جاتا ہے۔ خوف اور شک ختم ہو جاتے ہیں، عمل زندگی حاصل کرتا ہے اور آنکھ کائنات کے چھپے ہوئے حقائق کو دیکھ لیتی ہے۔ جب اللہ کا بندہ ہونے کا مقام پختہ ہو جاتا ہے تو گدائی کا پیالہ ایران کے بادشاہ جمشید کے جامِ جہاں نما کی طرح بااختیار ہو جاتا ہے۔

Roman Urdu 

Khuda ki rah mein sahib-e-Tauheed ki raftar tez ho jati hai aur us ki ragon mein khoon bijli se bhi zyada garam ho jata hai. Khauf aur shak khatam ho jate hain, amal zindagi hasil karta hai aur aankh kainat ke chhupay huay haqaiq ko dekh leti hai. Jab Allah ka banda hone ka maqam pukhta ho jata hai to gadayi ka pyala Iran ke badshah Jamshid ke jaam-e-jahan-numa ki tarah ba-ikhtiyar ho jata hai.

ملّتِ بیضا تن و جاں لا الہ سازِ مارا پردہ گرداں 

لا الہ لا الہ سرمایۂ اسرارِ ما رشتہ اش شیرازۂ افکارِ ما 

حرفش از لب چوں بد ل آید ہمی زندگی را قوت افزاید ہمے

 نقشِ او گر سنگ گیرد، دل شود دل گرا زیادش نسوزد، گل شود

Roman Urdu 

Millat-e-Baiza tan o jaan La-Ilah; Saaz-e-maara parda gardaan La-Ilah. La-Ilah sarmaya-e-asrar-e-ma; rishta-ash sheeraza-e-afkar-e-ma. Harf-ash az lab chun ba-dil ayad hami; zindagi ra quwwat afzayad hami. Naqsh-e-oo gar sang geerad, dil shawad; dil gar az yaad-ash nasozad, gil shawad.

English Translation

The Muslim nation is the body and its soul is “La-Ilaha”; the melodies of our life’s instrument are tuned by this creed. “La-Ilaha” is the treasure of our secrets and the thread that binds our thoughts together. When this word passes from the lips and settles in the heart, it increases the very strength of life. If a stone were to accept its imprint, it would become a living heart; but a heart that does not burn with its memory remains mere clay.

Urdu Translation 

ملتِ بیضا جسم ہے اور اس کی جان کلمہ توحید (لا الہ) ہے؛ ہمارے ساز کے پردوں سے نغمے صرف توحید کی بدولت نکل رہے ہیں۔ توحید ہمارے تمام بھیدوں کا سرمایہ ہے اور اس کا رشتہ ہمارے افکار و خیالات کے لیے شیرازے کا کام دیتا ہے۔ جب لا الہ کا حرف لبوں سے گزرتا ہوا دل میں اترتا ہے تو وہ زندگی کی قوت بڑھا دیتا ہے۔ اگر پتھر لا الہ کا نقش قبول کر لے تو وہ دل بن جائے گا؛ لیکن اگر دل لا الہ کی یاد سے حرارت حاصل نہ کرے تو وہ مٹی کی مانند حقیر رہ جاتا ہے۔

Roman Urdu 

Millat-e-Baiza jism hai aur is ki jaan kalma-e-Tauheed (La-Ilah) hai; hamare saaz ke pardon se naghme sirf Tauheed ki badolat nikal rahe hain. Tauheed hamare tamam bhedon ka sarmaya hai aur is ka rishta hamare afkar o khayalat ke liye sheeraze ka kaam deta hai. Jab La-Ilah ka harf labon se guzarta hua dil mein utarta hai to woh zindagi ki quwwat barha deta hai. Agar patthar La-Ilah ka naqsh qabool kar le to woh dil ban jaye ga; lekin agar dil La-Ilah ki yaad se hararat hasil na kare to woh mitti ki manind haqeir reh jata hai.

چوں دل از سوزِ غمش افروختیم خرمنِ امکاں ز آہے سوختیم

 آبِ دلہا درمیانِ سینہ ہا سوزِ او بگداخت ایں آئینہ ہا 

شعلہ اش چوں لالہ در رگہائے ما نیست غیر از داغِ او کالائے ما

Roman Urdu

Chun dil az soz-e-gham-ash afrokhteem; kharman-e-imkan za aahe sokhteem. Aab-e-dilha darmiyan-e-seena ha; soz-e-oo bigdakht een aaeena ha. Shola-ash chun lala dar rag-haye ma; neest ghair az dagh-e-oo kala-e-ma.

English Translation

When we ignited the fire of this divine passion in our hearts, we consumed the entire material world with a single sigh. The heat of this passion melted the mirrors of the hearts within our chests. Its flame runs through our veins like a tulip; we possess no other wealth in this world but this inner brand of Tauheed.

Urdu Translation 

ہم نے جب توحید کے سوز میں دل کی آگ بھڑکائی تو اس دنیا کے کھلیان کو ایک آہ سے جلا دیا۔ ہمارے سینوں میں دل پانی پانی ہو گئے اور توحید کی حرارت نے ان آئینوں (دلوں) کو پگھلا دیا۔ لالہ کے پھول کی طرح توحید کا شعلہ ہماری رگوں میں دوڑ رہا ہے اور اس تڑپ کے سوا دنیا میں ہمارا کوئی سرمایہ نہیں ہے۔

Roman Urdu 

Hum ne jab Tauheed ke soz mein dil ki aag bharkayi to is dunya ke khaliyan ko ek aah se jala diya. Hamare seenon mein dil paani paani ho gaye aur Tauheed ki hararat ne in aaeenon (dilon) ko pighla diya. Lala ke phool ki tarah Tauheed ka shola hamari ragon mein dorh raha hai aur is tarap ke siwa dunya mein hamara koi sarmaya nahi hai.

اسود از توحید احمر می شود خویشِ فاروق و ابوذر می شود 

دل مقامِ خویشی و بیگانگی است شوق را مستی ز ہم پیمانگی است 

Roman Urdu 

Aswad az Tauheed ahmar mee shawad; khwaish-e-Farooq-o-Abu Dharr mee shawad. Dil maqam-e-khwaishi o beyganagi ast; shauq ra masti za ham-paimanagi ast. Millat az yak rangi-e-dilhaste; roshan az yak jilwa-e-Sina-aste.

English Translation

Through Tauheed, the black man becomes the equal of the red man and enters into spiritual kinship with great figures like Hazrat Farooq and Hazrat Abu Dharr. The heart is the dwelling place of both belonging and estrangement; the ecstasy of passion comes from sharing the same spiritual cup. A nation is built upon the unity (one color) of hearts and is illuminated by a single manifestation, like the light of Mount Sinai.

Urdu Translation

توحید کی برکت سے سیاہ رنگ کا آدمی سرخ رنگ کے آدمی کا ہمسر بن جاتا ہے اور حضرت فاروقِ اعظمؓ اور حضرت ابوذر غفاریؓ جیسی عظیم ہستیوں سے رشتہِ قرابت پیدا کر لیتا ہے۔ دل ہی اپنائیت اور بیگانگی کا مقام ہے؛ شوق کا تقاضا یہ ہے کہ ایک ہی پیالے سے مستی حاصل کی جائے۔ ہماری ملت کی بنیاد دلوں کی یک رنگی (یکسانیت) پر قائم ہے اور یہ طورِ سینا کی طرح ایک ہی جلوے سے روشن ہے۔

Roman Urdu 

Tauheed ki barkat se siyah rang ka aadmi surkh rang ke aadmi ka hamsar ban jata hai aur Hazrat Farooq-e-Azam aur Hazrat Abu Dharr Ghiffari jaisi Azeem hastiyon se rishta-e-qarabath paida kar leta hai. Dil hi apnayat aur beyganagi ka maqam hai; shauq ka taqaza yeh hai ke ek hi pyale se masti hasil ki jaye. Hamari millat ki buniyaad dilon ki yak-rangi (yaksaniyat) par qaim hai aur yeh Toor-e-Sina ki tarah ek hi jilway se roshan hai.

قوم را اندیشہ ہا باید یکے در ضمیرش مدعا باید یکے 

جذبہ باید در سرشتِ او یکے ہم عیارِ خوب و زشتِ او یکے 

گر نباشد سوزِ حق در سازِ فکر نیست ممکن ایں چنیں اندازِ فکر

Roman Urdu

Qaum ra andishah-ha bayad yake; dar dhameer-ash mudda’a bayad yake. Jazba bayad dar sirisht-e-oo yake; ham ayar-e-khoob o zisht-e-oo yake. Gar na-bashad soz-e-Haq dar saaz-e-fikr; neest mumkin een chaneen andaz-e-fikr.

English Translation

A nation must share one common vision and a single purpose within its soul. There must be one driving passion in its nature, and its standard for distinguishing good from evil must also be one. Unless the fire of Truth exists within the “instrument of thought,” it is impossible to develop such a unified vision and way of thinking.

Urdu Translation

قوم کے تمام افراد کی فکر اور سوچ ایک ہونی چاہیے اور ان کے دلوں کا مقصد و مدعا بھی ایک ہی ہو۔ قوم کی فطرت میں ایک ہی جذبہ ہونا چاہیے اور اس کے لیے اچھائی اور برائی کو پرکھنے کا پیمانہ (کسوٹی) بھی ایک ہی لازم ہے۔ جب تک فکر کے ساز میں حق کی تڑپ موجود نہ ہو، اس قسم کا اندازِ فکر پیدا نہیں ہو سکتا۔

Roman Urdu 

Qaum ke tamam afraad ki fikr aur soch ek honi chahiye aur un ke dilon ka maqsad-o-mudda’a bhi ek hi ho. Qaum ki fitrat mein ek hi jazba hona chahiye aur us ke liye achayi aur burayi ko parakhne ka paimana (kasauti) bhi ek hi lazim hai. Jab tak fikr ke saaz mein Haq ki tarap maujood na ho, is qism ka andaz-e-fikr paida nahi ho sakta.

ما مسلما نیم و اولادِ خلیل از “ابیکم” گیر اگر خواہی دلیل 

با وطن وابستہ تقدیرِ امم بر نسب بنیادِ تعمیرِ امم 

اصلِ ملّت در وطن دیدن کہ چہ باد و آب و گل پرستیدن کہ چہ 

بر نسب نازاں شدن نادانی است حکمِ او اندر تن و تن فانی است

Roman Urdu 

Ma Musalmaneem o aulad-e-Khaleel; az “Abikum” geer agar khwahi daleel. Ba watan wabasta taqdeer-e-umam; bar nasab binyad-e-tameer-e-umam. Asal-e-millat dar watan deedan ke cheh; baad o aab o gil parastidan ke cheh. Bar nasab nazaan shudan nadani ast; hukm-e-oo andar tan o tan fani ast.

English Translation

We are Muslims and the progeny of Abraham (the Friend of Allah); seek proof in the Quranic word “Your Father [Abraham]”. Other nations tie their destiny to a homeland and build their foundations upon lineage. But what does it mean to see the root of a nation in territory? What is this worship of wind, water, and earth? To pride oneself on lineage is pure ignorance; its rule is only over the body, and the body is fleeting.

Urdu Translation 

ہم مسلمان ہیں اور حضرت ابراہیم خلیل علیہ السلام کی اولاد ہیں۔ اگر تجھے اس بارے میں دلیل چاہیے تو قرآن کی آیت “ابیکم” پڑھ لے۔ دنیا کی دیگر قوموں کی تقدیر وطن سے وابستہ ہے اور ان کی تعمیر کی بنیاد رنگ و نسل پر ہے۔ ملت کی بنیاد وطن میں دیکھنا کیا معنی رکھتا ہے؟ کیا ہوا، پانی اور مٹی کی پرستش کرنا زیبا ہے؟ نسب پر فخر کرنا سراسر نادانی ہے؛ اس کا اثر صرف بدن تک ہے اور بدن فنا ہونے والا ہے۔

Roman Urdu 

Hum Musalman hain aur Hazrat Ibrahim Khaleel Alaihis Salam ki aulad hain. Agar tujhe is baray mein daleel chahiye to Quran ki ayat “Abikum” parh lay. Dunya ki digar qaumon ki taqdeer watan se wabasta hai aur un ki tameer ki binyad rang-o-nasal par hai. Millat ki binyad watan mein dekhna kya maani rakhta hai? Kya hawa, paani aur mitti ki parastish karna zeba hai? Nasab par fakhr karna sarasar nadani hai; is ka asar sirf badan tak hai aur badan fana hone wala hai.

ملّتِ مارا اساسِ دیگر است ایں اساس اندر دلِ مضمر است 

حاضریم و دل بغایب بستہ ایم پس ز بندِ ایں و آں وارستہ ایم 

رشتۂ ایں قوم مثلِ انجم است چوں نگہ ہم از نگاہِ ما گم است

Roman Urdu 

Millat-e-ma ra asas-e-digar ast; een asas andar dil-e-muzmar ast. Hazireem o dil ba-ghayib basta-eem; pas zi band-e-een o aan warasta-eem. Rishta-e-een qaum misl-e-anjum ast; chun nigah ham az nigah-e-ma gum ast.

English Translation

Our nation has a different foundation, and this foundation is hidden within the heart. We are present in this world, but our hearts are tied to the Unseen (Allah); thus, we are free from the bonds of “this and that”. The bond of this people is like the attraction between stars; like a gaze, it is hidden from our very sight.

Urdu Translation (Urdu Text)

ہماری قوم کی بنیاد دوسری ہے اور یہ بنیاد ہمارے دلوں میں پوشیدہ ہے۔ ہم خود تو یہاں موجود ہیں لیکن ہمارے دل اس ذاتِ پاک (غائب) سے وابستہ ہیں، اس لیے ہم دنیاوی بندھنوں سے آزاد ہیں۔ اس قوم کا باہمی ربط ستاروں کے درمیان کشش کی طرح ہے؛ وہ موجود تو ہے لیکن ہماری ظاہری نگاہوں سے اوجھل ہے۔

Roman Urdu 

Hamari qaum ki binyad doosri hai aur yeh binyad hamare dilon mein poshida hai. Hum khud to yahan maujood hain lekin hamare dil us Zaat-e-Paak (Ghayib) se wabasta hain, is liye hum dunyawi bandhanon se azad hain. Is qaum ka bahami rabt sitaron ke darmiyan kashish ki tarah hai; woh maujood to hai lekin hamari zahiri nigahon se ojhal hai.

تیرِ خوش پیکانِ یک کیشیم ما یک نما، یک بیں، یک اندیشیم ما 

مدعائے ما، مآلِ ما یکے است طرز و اندازِ خیالِ ما یکے است

 ما ز نعمتہائے او اخوان شدیم یک زبان و یک دل و یک جاں شدیم

Roman Urdu

Teer-e-khush paikan-e-yak kishaym ma; yak numa, yak been, yak andishaym ma. Mudda’a-e-ma, maal-e-ma yakay ast; tarz o andaz-e-khayal-e-ma yakay ast. Ma zi nemat-haye oo ikhwan shudim; yak zuban o yak dil o yak jaan shudim.

English Translation

We are beautifully tipped arrows from the same quiver; we appear as one, see as one, and think as one. Our purpose and our ultimate end are one; our way of thinking is one. Through His blessings, we became brothers—one in speech, one in heart, and one in soul.

Urdu Translation 

ہم ایک ہی ترکش کے خوبصورت نوک والے تیر ہیں؛ ہم ایک ہی نظر آتے ہیں، ایک ہی جیسا دیکھتے ہیں اور ایک ہی طرز پر سوچتے ہیں۔ ہمارا مقصد اور ہمارا انجام ایک ہی ہے؛ ہمارے خیال کرنے کا انداز بھی ایک ہی ہے۔ ہم اللہ کی نعمتوں کی بدولت بھائی بھائی بن گئے اور ہم ایک زبان، ایک دل اور ایک جان ہو گئے۔

Roman Urdu 

Hum ek hi tarkash ke khoobsurat nok wale teer hain; hum ek hi nazar aate hain, ek hi jaisa dekhte hain aur ek hi tarz par sochte hain. Hamara maqsad aur hamara anjam ek hi hai; hamare khayal karne ka andaz bhi ek hi hai. Hum Allah ki nematon ki badolat bhai bhai ban gaye aur hum ek zuban, ek dil aur ek jaan ho gaye.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *