
(Rumuz-e-Bekhudi-17) Dar Ma’ani Aynke Dar Zamana Intihat Taqleed Az Ijtihad Aula Tar Ast
در معنی این که در زمانه انحطاط تقلید از اجتهاداولی تر است


عہدِ حاضر فتنہ ہا زیرِ سر است،
طبعِ ناپر وائے او آفت گر است
بزمِ اقوامِ کہن برہم ازو،
شاخسارِ زندگی بے نم ازو
جلوہ اش ما را ز ما بیگانہ کرد،
سازِ ما را از نوا بیگانہ کرد
Ahad-e-hazir fitna ha zir-e-sar ast,
tab-e-napurwaye oo aafat-gar ast
Bazm-e-aqwam-e-kuhan barham az-oo,
shakhsar-e-zindagi be-nam az-oo
Jilwa-ash ma ra zi ma begana kard,
saaz-e-ma ra az nawa begana kard
The present age harbours many mischiefs.
Its reckless nature is a creator of calamities.
It has disrupted the assemblies of ancient nations
and left the branch of life devoid of moisture.
Its dazzling glitter has made us strangers to ourselves,
and stripped our lute of its melody.
Urdu
اقبال فرماتے ہیں کہ موجودہ دور (جدید مغربی تہذیب) اپنے اندر بے شمار فتنے اور فساد چھپائے ہوئے ہے۔ اس زمانے کی بے لگام روش نے قدیم تہذیبوں کا شیرازہ بکھیر دیا ہے اور زندگی کی ہریالی ختم کر دی ہے۔ اس دور کی ظاہری چمک دمک نے ہمیں اپنی اصل پہچان اور اپنی خودی سے دور کر دیا ہے، جس کی وجہ سے ہماری قوم کا وہ نغمہ جو کبھی پوری دنیا میں گونجتا تھا، اب خاموش ہو چکا ہے۔
Roman Urdu
Iqbal farmate hain ke maujuda dor (jadeed maghribi tehzeeb) apne andar be-shumar fitne aur fasad chupaye hue hai. Is zamane ki be-lagam ravish ne qadeem tehzeebon ka shiraza bikher diya hai aur zindagi ki haryali khatam kar di hai. Is dor ki zahiri chamak damak ne humein apni asl pehchan aur apni khudi se door kar diya hai, jis ki wajah se hamari qaum ka wo naghma jo kabhi poori duniya mein goonjta tha, ab khamosh ho chuka hai.

مضمحل گردد چو تقویمِ حیات،
ملت از تقلید می گیرد ثبات
راہِ آبا رو کہ ایں جمعیت است،
معنیِ ضبطِ ملت است
در خزاں اے بے نصیب از برگ و بار،
از شجر مگسل بامیدِ بہار
Muzmahil gardad chu taqveem-e-hayat,
millat az taqleed mi-geerad subat
Rah-e-aba rao ke een jam’iyat ast,
ma’ni-e-zabt-e-millat ast
Dar khazan ay be-naseeb az barg-o-bar,
az shajar magsall ba-umeed-e-bahar
When the calendar of life grows weak,
The nation finds stability through following tradition (Taqleed).
Walk the path of your forefathers, for in this lies unity;
This is the true meaning of national discipline.
O you who are deprived of leaves and fruit in autumn!
Do not break away from the tree; keep hope for spring.
Urdu
جب کسی قوم کی زندگی کا نظام بکھرنے لگے اور وہ زوال کا شکار ہو جائے، تو اس وقت اپنے اسلاف کی پیروی (تقلید) ہی اسے مضبوطی فراہم کرتی ہے۔ اقبال مشورہ دیتے ہیں کہ اپنے بزرگوں کے بتائے ہوئے راستے پر چلو کیونکہ اسی میں اتحاد کی طاقت چھپی ہے۔ وہ خوبصورت تمثیل دیتے ہیں کہ اگر تم پر زوال (خزاں) کا دور ہے، تب بھی اپنی قوم (شجر) سے جڑے رہو۔ اگر شاخ درخت سے ٹوٹ گئی تو وہ بہار آنے پر بھی ہری نہیں ہو سکے گی۔
Roman Urdu
Jab kisi qaum ki zindagi ka nizam bikharne lage aur wo zawal ka shikar ho jaye, to us waqt apne aslaaf ki pairwi (Taqleed) hi usay mazbooti faraham karti hai. Iqbal mashwara dete hain ke apne buzurgon ke bataye hue raste par chalo kyunke isi mein ittihad ki taqat chupi hai. Wo khoobsurat tamsil dete hain ke agar tum par zawal (khazan) ka dor hai, tab bhi apni qaum (shajar) se jure raho. Agar shakh darakht se toot gayi to wo bahar aane par bhi hari nahi ho sakay gi.

اجتہاد اندر زمانِ انحطاط،
قوم را برہم ہی پیچد بساط
اجتہادِ عالمانِ کم نظر،
اقتدا بر رفتگاں محفوظ تر
عقلِ آبایت ہوس فرسودہ نیست،
کارِ پاکاں از غرض آلودہ نیست
Ijtihad andar zamane inhitat,
qaum ra barham hami pechad bisat
Ijtihad-e-aliman-e-kam nazar,
iqtida bar raftagan mahfooz tar
Aql-e-abayet hawas farsuda neest,
kaar-e-pakan az gharz aaluda neest
Independent reasoning (Ijtihad) in times of decline
only unravels the fabric of the nation.
The reasoning of short-sighted scholars is dangerous;
Following the predecessors is much safer.
The wisdom of your forefathers was not corrupted by greed;
the deeds of those holy souls were not stained by selfish motives.
Urdu
اقبال خبردار کرتے ہیں کہ جب کوئی قوم زوال کی پستیوں میں ہو، تو نئے نئے نظریات (اجتہاد) لانا قوم کے نظم و ضبط کو تباہ کر دیتا ہے۔ ایسے میں کم نظر علماء کی نئی تشریحات سے بہتر ہے کہ بزرگوں کے آزمودہ راستے پر چلا جائے۔ ہمارے اسلاف کی عقل دنیاوی ہوس سے پاک تھی اور ان کے فیصلے ذاتی مفادات کے بجائے دین کی مصلحت پر مبنی تھے۔ آج کے دور میں انتشار سے بچنے کے لیے پرانے بزرگوں کی پیروی ہی سب سے زیادہ محفوظ راستہ ہے۔
Roman Urdu
Iqbal khabardar karte hain ke jab koi qaum zawal ki pastiyon mein ho, to naye naye nazriyat (Ijtihad) lana qaum ke nazm-o-zabt ko tabah kar deta hai. Aise mein kam-nazar ulama ki nayi tashreehat se behtar hai ke buzurgon ke aazmuda raste par chala jaye. Hamare aslaaf ki aql duniya-vi hawas se paak thi aur un ke faisle zati mufadat ke bajaye deen ki maslihat par mabni thay. Aaj ke dor mein intishar se bachne ke liye purane buzurgon ki pairwi hi sab se zyada mahfooz rasta hai.

من شنیدستم ز نباضِ حیات،
اختلافِ تست مقراضِ حیات
از یک آئینی مسلماں زندہ است،
پیکرِ ملت ز قرآں زندہ است
ما ہمہ خاک و دلِ آگاہِ اوست،
اعتصامش کن کہ حبل اللہِ اوست
Man suneedastam zi nabbaz-e-hayat,
ikhtilaf-e-tust miqraz-e-hayat
Az yak aaeeni Musalman zinda ast,
paikar-e-millat zi Quran zinda ast
Ma hama khak o dil-e-aagah-e-oost,
a’tisam-ash kun ke Habl-ullah-e-oost
I have heard from the pulse-taker of Life:
“Your inner discord is the scissors that cut short your life.”
The Muslim lives by a single Law;
The body of the nation lives through the Quran.
We are all mere dust, and the Quran is our conscious heart.
hold fast to it, for it is the Rope of Allah.
Urdu
زندگی کی حقیقت بتانے والوں کا کہنا ہے کہ تمہارے آپسی اختلافات وہ قینچی ہیں جو تمہاری قومی زندگی کی ڈور کو کاٹ رہے ہیں۔ مسلمانوں کی بقا صرف ایک قانون (قرآن) پر متحد ہونے میں ہے۔ ہم سب مٹی کے ذرات کی مانند ہیں جنہیں قرآن کے نظام نے جوڑ کر ایک معتبر وجود بخشا ہے۔ اس لیے اللہ کے اس کلام کو مضبوطی سے تھام لو، کیونکہ یہی وہ “حبل اللہ” ہے جو تمہیں بکھرنے سے بچا سکتی ہے۔
Roman Urdu
Zindagi ki haqiqat batane walon ka kehna hai ke tumhare aapsi ikhtilafat wo qainchi hain jo tumhari qaumi zindagi ki dore ko kaat rahe hain. Musalmanon ki baqa sirf ek qanoon (Quran) par muttahid hone mein hai. Hum sab mitti ke zarrat ki manind hain jinhein Quran ke nizam ne jorr kar ek muatabar wajood bakhsha hai. Is liye Allah ke is kalam ko mazbooti se thaam lo, kyunke yehi wo “Habl-ullah” hai jo tumhein bikharne se bacha sakti hai.




