(Rumuz-e-Bekhudi-20) Dar Ma’ani Aynke Hiyat-e-Millia Markaz Mehsus Mekhuwahid…

بیان حیات ملیہ جسے مرکز محسوس کی ضرورت ہے اسی کو بیت الحرام کہتے ہیں

می کشایم عقدہ از کارِ حیات، 

سازمت آگاہ اسرارِ حیات 

چون خیال از خود رمیدن پیشہ اش، 

از جہت دامن کشیدن پیشہ اش 

گر نظر داری یکے بر خویش گیر، 

جز رمِ پیہم نہ اے بے خبر!

Mi kushayam uqda az kaar-e-hayat,

 saz-mat aagah asrar-e-hayat 

Chun khayal az khud rameedan pesha-ash,

 az jihat daman kasheedan pesha-ash 

Gar nazar daari yake bar khwesh geer, 

juz ram-e-paiham na-ay be-khabar!

I shall untie the knot of life’s affairs 

and make you aware of the secrets of existence. 

Life, like thought, is prone to fleeing from itself; 

Its habit is to escape in all directions. 

If you possess insight, 

look at your own self—O heedless one, 

you are nothing but continuous flight!

Roman Urdu

علامہ اقبال زندگی کی حقیقت کو واضح کرتے ہوئے فرماتے ہیں کہ زندگی کوئی جمی ہوئی یا ساکن چیز نہیں ہے۔ یہ خیال کی طرح ہر دم رواں دواں ہے اور کسی ایک جگہ ٹھہرنا نہیں چاہتی۔ اگر تم غور کرو تو تمہیں معلوم ہوگا کہ تمہارا اپنا وجود بھی مسلسل حرکت اور تبدیلی کا نام ہے۔ زندگی کا خاصہ ہی یہ ہے کہ وہ کسی حد یا سمت میں قید نہیں رہتی بلکہ مسلسل آگے بڑھتی رہتی ہے۔ اس بے لگام حرکت کو ترتیب دینے کے لیے ایک مرکز کا ہونا ضروری ہے۔

Roman Urdu

Allama Iqbal zindagi ki haqiqat ko wazeh karte hue farmate hain ke zindagi koi jami hui ya sakin cheez nahi hai. Ye khayal ki tarah har dam rawan dawan hai aur kisi ek jagah theherna nahi chahti. Agar tum ghaur karo to tumhein maloom hoga ke tumhara apna wajood bhi musalsal harkat aur tabdeeli ka naam hai. Zindagi ka khassa hi ye hai ke wo kisi hadd ya simt mein qaid nahi rehti balkay musalsal aage barhti rehti hai. Is be-lagam harkat ko tarteeb dene ke liye ek markaz ka hona zaroori hai.

زندگی مرغِ نشیمن ساز نیست، 

طائرِ رنگ است و جز پرواز نیست 

پائے گل گردد حیاتِ تیز گام،

 تا دو بالا گرددش ذوقِ خرام 

گرچہ مثلِ بو سرا پایش رم است، 

چون وطن در سینہ گیرد دم است

Zindagi murgh-e-nishiman saaz neest, 

tair-e-rang ast o juz parwaz neest 

Paye-gul gardad hayat-e-tez gaam, 

ta do-bala gardad-ash zauq-e-khiram 

Garche misl-e-bu sarapa-yash ram ast, 

Chun Watan Dar Seenaa Geerad Dam Ast

Life is not a bird that builds a nest; 

It is a bird of pure color and nothing but flight. 

Yet, this swift-paced life sometimes gets its feet stuck in the clay, 

only so that its desire for wandering may double. 

Though like a scent it is in constant flight, 

when it finds a home in the breast, 

It becomes the breath of life.

Roman Urdu

زندگی کی مثال ایسے پرندے کی ہے جو گھونسلہ بنا کر بیٹھنے کا عادی نہیں، بلکہ وہ تو اڑان کا رسیا ہے۔ لیکن یہی تیز رفتار زندگی کبھی مٹی (جسم) میں مقید ہو جاتی ہے تاکہ اسے دوبارہ اڑنے اور چلنے کا شوق پہلے سے زیادہ ہو جائے۔ جس طرح خوشبو ہر طرف بکھری ہوتی ہے لیکن جب وہ انسان کے سینے میں سما جاتی ہے تو وہ “ساکن سانس” بن جاتی ہے۔ بالکل اسی طرح ملت کی بکھری ہوئی قوتوں کو جب ایک مرکز ملتا ہے تو وہ ایک زندہ وجود بن جاتی ہیں۔

Roman Urdu

Zindagi ki misal aise parinde ki hai jo ghonsla bana kar baithne ka aadi nahi, balkay wo to urran ka rasiya hai. Lekin yehi tez-raftar zindagi kabhi mitti (jism) mein muqayyad ho jati hai taake usay dobara urne aur chalne ka shauq pehle se zyada ho jaye. Jis tarah khushbu har taraf bikhri hoti hai lekin jab wo insan ke seene mein sama jati hai to wo “sakin saans” ban jati hai. Bilkul isi tarah millat ki bikhri hui quwwaton ko jab ek markaz milta hai to wo ek zinda wajood ban jati hain.

قوم را ربط و نظام از مرکزے، 

روزگارش را دوام از مرکزے 

راز دار و رازِ ما بیت الحرم، 

سوزِ ما ہم سازِ ما بیت الحرم 

تازہ رو بستانِ ما از شبنمش، 

مزرعِ ما آب گیر از زمزمش

Qaum ra rabt o nizam az markaze, 

rozgar-ash ra dawam az markaze 

Raz-dar o raz-e-ma Bait-ul-Haram, 

soz-e-ma hum saaz-e-ma Bait-ul-Haram 

Taza-ru bustan-e-ma az shabnam-ash, 

mazra-e-ma aab-geer az Zamzam-ash

A nation gains its cohesion and order from a center. 

Its existence finds eternity through a center. 

The Bait-ul-Haram (Kaaba) is the keeper of our secrets and the secret itself; 

It is our passion and our harmony. 

Our garden is fresh because of its dew; 

our fields are watered by its Zamzam.

Urdu

کسی بھی قوم کا اتحاد اور نظم و ضبط ایک مرکزی نقطے کے گرد گھومتا ہے۔ اسی مرکز کی وجہ سے قوم کو زندگی اور بقا ملتی ہے۔ مسلمانوں کے لیے وہ مرکز بیت اللہ (کعبہ) ہے۔ ہماری تمام روحانی تڑپ اور ہمارا باہمی اتحاد اسی مقدس گھر سے جڑا ہوا ہے۔ ہماری ملت کا چمن کعبہ ہی کی برکتوں سے سرسبز ہے اور ہماری ایمان کی کھیتی اسی کے زمزم سے سیراب ہوتی ہے۔ کعبہ ہی وہ مقام ہے جو دنیا بھر کے مسلمانوں کو ایک لڑی میں پروتا ہے۔

Roman Urdu

Kisi bhi qaum ka ittihad aur nazm-o-zabt ek markazi nuqte ke gird ghoomta hai. Isi markaz ki wajah se qaum ko zindagi aur baqa milti hai. Musalmanon ke liye wo markaz Bait-ullah (Kaaba) hai. Hamari tamam ruhani tarap aur hamara bahami ittihad isi muqaddas ghar se jura hua hai. Hamari millat ka chaman Kaaba hi ki barkaton se sarsabz hai aur hamari iman ki kheti isi ke Zamzam se sairab hoti hai. Kaaba hi wo muqam hai jo duniya bhar ke Musalmanon ko ek lari mein pirota hai.

در جہاں ما را بلند آوازہ کرد، 

با حدوثِ ما قدم شیرازہ کرد 

ملتِ بیضا ز خوش ہم نفس، 

ہمچو صبح آفتاب اندر قفس 

تو ز پیوندِ حرم بسیاریت، 

پختہ از بندِ یکے خودداریت 

زندہ ای تا طوافِ او کنی، پائندہ ای

Dar jahan ma ra buland awaza kard, 

ba hudoos-e-ma qadam shiraza kard 

Millat-e-Baiza zi khwash hum-nafas, 

hamchu subah aaftab andar qafas 

Tu zi paivand-e-Haram bisyari-at, 

pukhta az band-e-yake khuddari-at 

Zinda-ee ta tawaf-e-oo kuni, painda-ee

The Kaaba has made our name echo throughout the world; 

It has stitched our temporary existence to eternity. 

The Radiant Nation breathes as one because of its holy circuit; 

like the morning sun gathered within its cage. 

Your vast numbers become a unity through the bond of the Haram; 

your self-respect is fortified by this single connection. 

You are alive as long as you perform its circumambulation; 

only then are you eternal.

Urdu

علامہ اقبال فرماتے ہیں کہ یہ کعبہ ہی ہے جس نے مسلمانوں کو دنیا میں عزت اور شہرت عطا کی۔ اگرچہ ہم انسان فانی ہیں (حدوث)، لیکن کعبہ سے جڑ کر ہمارا رشتہ قدیم اور لازوال حقیقتوں سے جڑ گیا ہے۔ کعبہ وہ مرکز ہے جو بکھری ہوئی ملت کو ایک لڑی میں پرو دیتا ہے، بالکل اسی طرح جیسے صبح کے وقت سورج کی تمام تر روشنی ایک مرکز سے پھوٹتی ہے۔ اے مسلمان! تیری طاقت تیری کثرت میں نہیں بلکہ حرم سے تیری وابستگی میں ہے۔ جب تک تو اس مرکز کے گرد گھومتا رہے گا، تیری خود داری قائم رہے گی اور تیری قوم زندہ جاوید رہے گی۔

Roman Urdu

Allama Iqbal farmate hain ke ye Kaaba hi hai jis ne Musalmanon ko duniya mein izzat aur shohat ata ki. Agarche hum insan fani hain (hudoos), lekin Kaaba se jurr kar hamara rishta qadeem aur lazawal haqiqaton se jurr gaya hai. Kaaba wo markaz hai jo bikhri hui millat ko ek lari mein piro deta hai, bilkul isi tarah jaise subah ke waqt suraj ki tamam tar roshni ek markaz se phoot-ti hai. Ay Musalman! Teri taqat teri kasrat mein nahi balkay Haram se teri wabastagi mein hai. Jab tak tu is markaz ke gird ghoomta rahega, teri khuddari qayam rahegi aur teri qaum zinda-o-javed rahegi.

در جہاں جاںِ اُمم جمعیت است، 

در نگر مردم کہ سِرِ جمعیت است 

عبرتے اے مسلمِ روشن ضمیر، 

از مآلِ امتِ موسیٰؐ بگیر

 داد چوں آں قوم مرکز را ز دست، 

رشتہِ جمعیتِ ملت شکست

Dar jahan jaan-e-umam jam’iyat ast, 

dar-nagar mardum ke sirr-e-jam’iyat ast 

Ibrate ay Muslim-e-roshan-zameer, 

az ma-aal-e-ummat-e-Musa geer 

Daad chun aan qaum markaz ra zi dast, 

rishta-e-jam’iyat-e-millat shikast

In this world, the soul of nations is unity; 

look closely, for this center is the secret of that unity. 

O enlightened Muslim! Take a lesson from 

the fate of the people of Moses. 

When that nation let go of its center, 

the bond of their national unity was shattered.

Urdu

اقبال نصیحت کرتے ہیں کہ دنیا میں قوموں کی زندگی کا دارومدار ان کے باہمی اتحاد اور گروہی مضبوطی پر ہوتا ہے۔ اس اتحاد کا اصل راز ایک “مرکز” کا ہونا ہے۔ اقبال مسلمانوں کو یہودیوں (امتِ موسیٰ) کی مثال دیتے ہوئے کہتے ہیں کہ ان کے عبرت ناک انجام کو دیکھو۔ جب انہوں نے اپنا مرکز کھو دیا اور اپنے اصل سے دور ہو گئے، تو ان کا شیرازہ بکھر گیا اور وہ ذلیل و خوار ہوئے۔ اسی طرح اگر مسلمان بھی کعبہ کو اپنا مرکز نہ مانا اور بکھر گئے تو ان کا انجام بھی تباہی کے سوا کچھ نہ ہوگا۔

Roman Urdu

Iqbal nasihat karte hain ke duniya mein qaumon ki zindagi ka daromadar un ke bahami ittihad aur girohi mazbooti par hota hai. Is ittihad ka asl raaz ek “markaz” ka hona hai. Iqbal Musalmanon ko Yahoodiyon (Ummat-e-Musa) ki misal dete hue kehte hain ke un ke ibrat-nak anjam ko dekho. Jab unhon ne apna markaz kho diya aur apne asl se door ho gaye, to un ka shiraza bikhar gaya aur wo zaleel-o-khwar hue. Isi tarah agar Musalman bhi Kaaba ko apna markaz na mana aur bikhar gaye to un ka anjam bhi tabahi ke siwa kuch na hoga.

شمع مُرد و نوحہ خواں پروانہ اش، 

مشتِ خاکم لرزد از افسانہ اش 

اے ز تیغِ جورِ گردوں خستہ تن، 

اے امیرِ التباس و وہم و ظن 

پیرہن را جامہِ احرام کن، 

صبح پیدا از غبارِ شام کن 

آں چناں گُم شو کہ یکسر سجدہ شو، 

تا بہ نازِ عالم آشوبے رسید

Shama murd o noha-khwan parwana-ash, 

musht-e-khakam larzad az afsana-ash 

Ay zi taigh-e-jaur-e-gardoon khasta-tan, 

ay aseer-e-iltibas o wahm o zan 

Pirahan ra jama-e-Ihram kun, 

subah paida az ghubar-e-shaam kun 

Aan chunnan gum sho ke yaksar sajda sho, 

ta ba naaz-e-alam ashoobay raseed

The lamp has died, and the moth is in mourning; 

My handful of dust trembles at this tale. 

O you, whose body is wounded by the sword of fate’s oppression! 

O prisoner of confusion, doubt, and fancy! 

Turn your ordinary clothes into the garment of Ihram; 

Create a new morning from the dust of your evening. 

Lose yourself so completely that you become a total prostration, 

until you attain that world-shaking grandeur.

Urdu

اقبال افسوس کرتے ہیں کہ جب کسی قوم کی شمعِ حیات بجھ جاتی ہے تو اس کے چاہنے والے صرف ماتم کرتے رہ جاتے ہیں۔ وہ مسلمانوں سے مخاطب ہو کر کہتے ہیں کہ تم جو زمانے کی گردشوں اور شک و شبہات کے قیدی بن چکے ہو، اب وقت ہے کہ اپنی اس حالت کو بدلو۔ اپنی غلامی کے لباس کو اتار کر احرامِ بندگی پہن لو اور اپنی مایوسی کی شام سے امید کی صبح پیدا کرو۔ اللہ کی بارگاہ میں ایسے جھک جاؤ کہ تمہارا پورا وجود ایک سجدہ بن جائے، کیونکہ اسی عاجزی اور سجدے میں وہ طاقت چھپی ہے جو پوری دنیا میں انقلاب برپا کر سکتی ہے۔ ہمارے اسلاف نے اسی بندگی سے وہ مقام پایا تھا کہ دنیا ان کے نام سے تھر تھر کانپتی تھی۔

Roman Urdu

Iqbal afsos karte hain ke jab kisi qaum ki shama-e-hayat bujh jati hai to us ke chahne wale sirf matam karte reh jate hain. Wo Musalmanon se mukhatib ho kar kehte hain ke tum jo zamane ki gardishon aur shak-o-shubhat ke qaidi ban chuke ho, ab waqt hai ke apni is haalat ko badlo. Apni ghulami ke libas ko utaar kar Ihram-e-bandagi pehen lo aur apni mayusi ki shaam se umeed ki subah paida karo. Allah ki bargah mein aise jhuk jao ke tumhara poora wajood ek sajda ban jaye, kyunke isi aajzi aur sajde mein wo taqat chupi hai jo poori duniya mein inqilab barpa kar sakti hai. Hamare aslaaf ne isi bandagi se wo muqam paya tha ke duniya un ke naam se thar thar kanpti thi.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *