
(Rumuz-e-Bekhudi-28-Book Complete) A’rz-e-Hal-e-Musanif Ba Huzur Rahmatul-lil-Alameen (S.A.W.)
عرضِ حالِ مصنف بہ حضور رحمتہ اللعالمین ﷺ

اے ظہور تو شباب زندگی
جلوہ ات تعبیر خواب زندگی
اے زمین از بار گاہت ارجمند
آسمان از بوسہ بامت بلند
شش جہت روشن زتاب روئے تو
ترک و تاجیک و عرب ہندوے تو
از تو بالا پایہ ایں کائنات
فقر تو سرمایہ ایں کائنات
در جہاں شمع حیات افروختی
بندگاں را خواجگی آموختی
Roman Urdu
Ay zuhoor-e-tu shabab-e-zindagi
Jalwa-at tabeer-e-khwab-e-zindagi
Ay zameen az bargahat arjumand
Aasman az bosa-e-baamat buland
Shash jihat roshan zi taab-e-ruye tu
Turk o Tajik o Arab Hindu-e-tu
Az tu bala paya-e-een kainat
Faqr-e-tu sarmaya-e-een kainat
Dar jahan shama-e-hayat afrookhti
Bandgan ra khwajgi amookhti
English Translation
O you, whose manifestation is the youth of life; your appearance is the interpretation of life’s dream. O you, because of whose court the earth has become noble; and the sky has become high by kissing your roof. All six directions are illuminated by the light of your face; Turks, Tajiks, and Arabs are all your humble servants. The status of this universe is high because of you; your poverty (Faqr) is the true wealth of this universe. You lit the lamp of life in this world and taught slaves how to be masters.
Urdu Translation
حضورِ والا! آپ کا تشریف لانا زندگی کا عہدِ شباب تھا اور آپ کا جلوہ زندگی کے خواب کی تعبیر تھا۔ حضورِ والا! ہماری زمین نے صرف اس وجہ سے اونچا درجہ حاصل کر لیا کہ آپ کی بارگاہ سے شرف پایا۔ آسمان آپ کے لبِ بام کو چومنے کی بدولت سر بلند ہوا۔ اس کائنات کا ہر پہلو آپ کے روئے مبارک کی چمک دمک سے روشن ہے۔ ترک ہوں، تاجک ہوں یا عرب، سب آپ کے غلام ہیں۔ اس کائنات کا رتبہ آپ کی بدولت اونچا ہوا اور اس کی اصل دولت آپ کا فقر ہے۔ آپ نے دنیا میں زندگی کا چراغ روشن کیا اور غلاموں کو آقائی کا طریقہ سکھایا۔
Roman Urdu Translation
Huzoor-e-wala! Aap ka tashreef lana zindagi ka ahd-e-shabab tha aur aap ka jalwa zindagi ke khwab ki tabeer tha. Huzoor-e-wala! Hamari zameen ne sirf is wajah se ooncha darja hasil kar liya ke aap ki bargah se sharaf paya. Aasman aap ke lab-e-baam ko choomne ki badolat sar buland hua. Is kainat ka har pehlu aap ke ruye mubarak ki chamak damak se roshan hai. Turk hon, Tajik hon ya Arab, sab aap ke ghulam hain. Is kainat ka rutba aap ki badolat ooncha hua aur is ki asal doulat aap ka faqr hai. Aap ne dunya mein zindagi ka chiragh roshan kiya aur ghulamon ko aqayi ka tariqa sikhaya.

بے تو از نابود مندیہا نجل
پیکران ایں سراے آب و گل
تو آتشے از گل کشود
تودہ ہائے خاک را آدم نمود
ذرہ را دامنگیر مہر و ماہ شد
یعنی از نیروی خویش آگاہ شد
تا مرا افتاد بر رویت نظر
از اب وام گشتہ محبوب تر
Roman Urdu
Be tu az nabood mandi-ha najal
Paikaran-e-een saraye aab o gil
Tu aatish-e-az gil kushood
Tooda-haye khaak ra Adam namood
Zarra ra damangeer-e-mehr o mah shud
Yani az neeruye khwesh aagah shud
Ta mura uftad bar ruyet nazar
Az ab o um gashta mahboob tar
English Translation
Without you, the beings of this world of water and clay were ashamed of their insignificance. You ignited a fire from the clay and turned piles of dust into human beings. The tiny speck caught hold of the sun and moon; that is, it became aware of its own inner strength. Ever since my eyes fell upon your radiant face, you have become more beloved to me than my own father and mother.
Urdu Translation
آپ کے بغیر اس دنیا کے تمام وجود اپنی بے مائیگی اور بے حقیقتی پر شرمسار تھے۔ وہ محض خاک کے ڈھیر معلوم ہوتے تھے۔ آپ نے مٹی سے آگ پیدا کی تو وہ سب جیتے جاگتے انسان بن گئے۔ بے حقیقت ذرے اپنی خدا داد قوتوں سے آگاہ ہو گئے اور انہوں نے چاند اور سورج کا دامن تھام لیا۔ حضور والا! جب سے میری نظر آپ کے روئے انور پر پڑی ہے، آپ مجھے میرے ماں باپ سے بھی زیادہ محبوب ہو گئے ہیں۔
Roman Urdu Translation
Aap ke baghair is dunya ke tamam wajood apni be-mayagi aur be-haqiqati par sharmsar the. Wo mahz khaak ke dher maloom hote the. Aap ne mitti se aag paida ki to wo sab jeete jagte insan ban gaye. Be-haqiqat zarre apni khuda-dad quwwaton se aagah ho gaye aur unhon ne chand aur suraj ka daman thaam liya. Huzoor-e-wala! Jab se meri nazar aap ke ruye anwar par pari hai, aap mujhe mere maan baap se bhi zyada mahboob ho gaye hain.

عشق در من آتش افروخت است
فرصتش بادا کہ جانم سوخت است
نالہ مانند نے سامان من
آں چراغ خانہ ویراں من
از غم پنہاں نگفتن مشکل است
بادہ در مینا نہفتن مشکل است
Roman Urdu
Ishq dar man aatish afrookht ast
Fursat-ash baada ke janam sokht ast
Nala manind-e-nay saman-e-man
Aan chiragh-e-khana-e-veeran-e-man
Az gham-e-pinhan nagoftan mushkil ast
Baada dar meena nahoftan mushkil ast
English Translation
Love has ignited a fire within me; may this love remain, for it has consumed my soul. A lament like the sound of a reed flute is my only possession; it is the lamp of my desolate house. It is difficult not to speak of this hidden sorrow; just as it is difficult to keep wine hidden in a flask.
Urdu Translation
عشق نے میرے اندر آگ بھڑکائی ہے، خدا کرے یہ عشق قائم رہے کیونکہ اس نے میری جان کو جلا دیا ہے۔ اب میرے پاس ایک آہ کے سوا کچھ بھی نہیں، اسی کو میں اپنے اجڑے گھر کا دیا سمجھتا ہوں۔ حضور! جو غم میرے رگ و پے میں رچا ہوا ہے، اسے بیان نہ کرنا مشکل ہے۔ شراب صراحی میں بھلا کیسے چھپی رہ سکتی ہے؟
Roman Urdu Translation
Ishq ne mere andar aag bharkayi hai, khuda kare yeh ishq qaaim rahe kyunke is ne meri jaan ko jala diya hai. Ab mere paas aik aah ke siwa kuch bhi nahi, isi ko mein apne ujray ghar ka diya samajhta hoon. Huzoor! Jo gham mere rag-o-pay mein racha hua hai, ise bayan na karna mushkil hai. Sharab surahi mein bhala kaise chuppi reh sakti hai?

مسلم از سر نبی بیگانہ شد
باز ایں بیت الحرم بتخانہ شد
از منات و لات و عزئی و ہبل
ہر یکے دارد بتے اندر بغل
شیخ ما از برہمن کافر تر است
زانکہ او را سومنات اندر سر است
در خمستان عجم خوابیدہ شد
رخت ہستی از عرب بر چیدہ شد
ز برفاب عجم اعضاے او
سرد تر از اشک او صہبائے او
Roman Urdu
Muslim az sirr-e-Nabi begana shud
Baaz een bait-ul-haram butkhana shud
Az Manat o Lat o Uzza o Hubal
Har yakay daarad butay andar baghal
Sheikh-e-ma az Barhaman kafir tar ast
Zanke u-ra Somnath andar sar ast
Dar khumistan-e-Ajam khwabida shud
Rakht-e-hasti az Arab bar-cheeda shud
Zi barfab-e-Ajam aaza-e-u
Sard tar az ashk-e-u sahba-e-u
English Translation
Once again, the Holy Kaaba has become a temple of idols; the Muslim has become a stranger to the Prophet’s secrets. Like the ancient idols Manat, Lat, Uzza, and Hubal, everyone now carries an idol hidden under their arm. Our religious leader is more of an infidel than a Brahmin, because he carries a Somnath temple in his head. He has fallen asleep in the taverns of Persia and has packed away the essence of Arabia. His limbs are numb from the icy waters of Persia, and his wine is colder than his tears.
Urdu Translation
یہ حرمِ پاک پھر سے بت خانہ بن گیا ہے اور مسلمان حضورﷺ کی تعلیمات سے بے بہرہ ہو گیا ہے۔ قدیم بتوں منات، لات، عزئی اور ہبل کی طرح ہر شخص نے کوئی نہ کوئی بت اپنی بغل میں دبا رکھا ہے۔ ہمارا مذہبی پیشوا کفر میں برہمن سے بھی آگے نکل گیا ہے کیونکہ اس نے اپنے دماغ میں سومنات بسا رکھا ہے۔ انہوں نے عرب کا سوز و ساز چھوڑ دیا اور عجم کے فلسفوں میں کھو گئے۔ ان کے اعضا عجم کی برف جیسے خیالات سے بے حس ہو چکے ہیں اور ان کی تڑپ آنسوؤں سے بھی زیادہ ٹھنڈی ہے۔
Roman Urdu Translation
Yeh haram-e-paak phir se butkhana ban gaya hai aur Musalman Huzoor (S.A.W) ki taleemat se be-bahra ho gaya hai. Qadeem buton Manat, Lat, Uzza aur Hubal ki tarah har shakhs ne koi na koi but apni baghal mein daba rakha hai. Hamara mazhabi peshwa kufr mein Barhaman se bhi aage nikal gaya hai kyunke is ne apne dimagh mein Somnath basa rakha hai. Unhon ne Arab ka soz-o-saz chorr diya aur Ajam ke falsafon mein kho gaye. Un ke aaza Ajam ki barf jaise khayalaat se be-hiss ho chuke hain aur un ki tarap aansuon se bhi zyada thandi hai.

ہمچو کافر از اجل ترسندہ
سینہ اش فارغ ز قلب زندہ
نعشش از پیش طبیباں برفتم
در حضور مصطفیٰ آور شفتمش
سرے از اسرار قرآن گفتمش
مرده بود از آب حیواں گفتمش
از یاراں نجد نکتہ آوردم
از بستان نجد مجفل از شرح نوا افروختم
قوم را رمز حیات آموختم
Roman Urdu
Hamcho kafir az ajal tarsinda
Seena-ash farigh zi qalb-e-zinda
Naash-ash az pesh-e-tabeeban buraftam
Dar huzoor-e-Mustafa aawar shaftam-ash
Sirray az asrar-e-Quran guftam-ash
Murda bood az aab-e-haiwan guftam-ash
Az yaran-e-Najd nuktay aavardam
Az bustan-e-Najd mehfil az sharh-e-nawa afrookhtam
Qaum ra ramz-e-hayat amookhti
English Translation
Like a disbeliever, he is terrified of death; his chest is void of a living heart. I took this corpse away from the physicians and brought it to the presence of Mustafa (S.A.W). I told him the secrets of the Quran; he was dead, so I spoke to him of the Water of Life. I brought fragrance from the companions of Najd and the garden of Najd. I lit the assembly with the lamp of my song and taught the nation the secret of life.
Urdu Translation (Urdu Text)
وہ کافروں کی طرح موت سے ڈرتے ہیں اور ان کے سینے زندہ دل سے خالی ہیں۔ میں نے ان مردہ جسموں کو طبیبوں کے سامنے سے اٹھایا اور حضورﷺ کی بارگاہ میں لے آیا. میں نے انہیں قرآن کے بھید بتائے؛ یہ مر چکے تھے، میں نے انہیں آبِ حیات کی باتیں سنائیں۔ میں صحابہ کرام کے قصے اور نجد کے باغوں کی خوشبو لایا۔ میں نے اپنی شاعری سے محفل کو روشن کیا اور قوم کو زندگی گزارنے کا ڈھنگ سکھایا۔
Roman Urdu Translation
Wo kafiron ki tarah maut se darte hain aur un ke seene zinda dil se khali hain. Mein ne un murda jismon ko tabeeban ke samne se uthaya aur Huzoor (S.A.W) ki bargah mein le aya. Mein ne unhein Quran ke bhed bataye; yeh mar chuke the, mein ne unhein aab-e-hayat ki baatein sunayein. Mein Sahaba-e-Karam ke qissey aur Najd ke baghon ki khushboo laya. Mein ne apni shayari se mehfil ko roshan kiya aur qaum ko zindagi guzarne ka dhang sikhaya.

گفت برما بندد افسوں فرنگ
ہست غوغایش ز قانون فرنگ
اے بصیری رارو انجندرہ
بربط بخشندہ ذوق حق دہ ایں خطا اندیش را
اینکہ شناسد متاع خویش را
گر دلم آئینہ بے جوہر است
در بحر نم غیر قرآن مضمر است
اے فروغت صبح اعصار و دہور
چشم تو بینندہ ما فی الصدور
پردہ ناموس فکرم چاک کن
ایں خیاباں را ز خارم پاک کن
Roman Urdu
Guft bar-ma bandad afsoon-e-Farang
Hast ghougha-yash zi qanoon-e-Farang
Ay Busairi ra-ru-e-Anjandra
Barbat bakhshinda zauq-e-haq deh een khata andeesh ra
Eenke shanasad mata-e-khwesh ra
Gar dilam aaina-e-be-jauhar ast
Dar bahr-e-num ghair-e-Quran muzmar ast
Ay furooghat subh-e-asaar o duhoor
Chashm-e-tu binanda ma-fis-sudoor
Parda-e-namoos-e-fikram chaak kun
Een khyaban ra zi kharam paak kun
English Translation
The Muslims said, “He is casting Western spells on us; his clamor is from Western instruments.” O Prophet, you who gave a cloak to Busairi and a lute to me, grant the taste of Truth to these mistaken people, so they may recognize their own heritage. If my heart is a mirror without brilliance, or if there is anything in my speech other than the Quran, O you whose light is the morning of all ages and who sees what is in the hearts—tear away the veil of my honor and purge this garden of my existence if I am a thorn.
Urdu Translation
مسلمانوں نے کہا کہ یہ شخص ہم پر فرنگی جادو پھونک رہا ہے اور اس کا شور فرنگی سازوں سے ہے۔ حضور! آپ نے امام بصیری کو چادر عطا کی تھی اور مجھے شاعری کا ساز دیا۔ ان غلط سوچ رکھنے والوں کو حق کی پہچان عطا کیجیے تاکہ یہ اپنی دولت کو پہچانیں۔ اگر میرا دل چمک سے خالی ہے اور میری باتوں میں قرآن کے سوا کچھ اور چھپا ہے، تو اے وہ ذات جس کا نور تمام زمانوں کی صبح ہے اور جو سینوں کے حال دیکھتی ہے، میری فکر کا پردہ چاک کر دیجیے اور اس چمن کو میرے وجود کے کانٹے سے پاک کر دیجیے۔
Roman Urdu Translation
Musalmanon ne kaha ke yeh shakhs hum par Farangi jadoo phoonk raha hai aur is ka shor Farangi sazon se hai. Huzoor! Aap ne Imam Busairi ko chadar ata ki thi aur mujhe shayari ka saz diya. In ghalat soch rakhne walon ko haq ki pehchan ata kijiye taake yeh apni doulat ko pehchanain. Agar mera dil chamak se khali hai aur meri baton mein Quran ke siwa kuch aur chuppa hai, to ay wo zaat jis ka noor tamam zamanon ki subh hai aur jo seenon ke haal dekhti hai, meri fikr ka parda chaak kar dijiye aur is chaman ko mere wajood ke kante se paak kar dijiye.

تنگ کن رخت حیات اندر برم
اہل ملت را نگہدار از شرم
سبز کشت نابسامانم مکن
بہرہ گیر از ابر نیسانم مکن
خشک گرداں بادہ در انگور من
زہر ریز اندر مے کافور من
روز محشر خوار و رسوا کن مرا
بے نصیب از بوسہ پاکن مرا
Roman Urdu
Tang kun rakht-e-hayat andar baram
Ahl-e-millat ra nigahdar az sharram
Sabz kisht-e-nabasamanum makun
Bahra-geer az abr-e-naisanam makun
Khushk gardaan baada dar angoor-e-man
Zehar reez andar may-e-kafoor-e-man
Roz-e-mahashar khwar o ruswa kun mura
Be-naseeb az bosa-e-pa kun mura
English Translation
Make the robe of life tight upon my body, and keep the people of the nation safe from my mischief. Do not let my barren field turn green, and do not let it benefit from the spring rain. Dry up the wine within my grapes, and pour poison into my camphorated wine. On the Day of Judgment, humiliate and disgrace me, and keep me deprived of kissing your holy feet.
Urdu Translation
میری زندگی کا لباس مجھ پر تنگ کر دیجیے اور ملتِ اسلامیہ کو میری برائیوں سے محفوظ رکھیے۔ میرے بنجر کھیت کو سبز نہ ہونے دیجیے اور اسے بہار کی بارش سے فیض نہ پہنچائیے۔ میرے انگوروں میں شراب خشک کر دیجیے اور میری شراب میں زہر ڈال دیجیے۔ قیامت کے دن مجھے ذلیل و رسوا کر دیجیے اور اپنے قدموں کے بوسے سے محروم رکھیے۔
Roman Urdu Translation
Meri zindagi ka libas mujh par tang kar dijiye aur Millat-e-Islamia ko meri burayon se mahfooz rakhiye. Mere banjar khet ko sabz na hone dijiye aur ise bahar ki barish se faiz na pohanchaiye. Mere angooron mein sharab khushk kar dijiye aur meri sharab mein zehar daal dijiye. Qayamat ke din mujhe zaleel-o-ruswa kar dijiye aur apne qadmon ke bose se mahroom rakhiye.

گر در اسرار قرآن سفتہ ام
با مسلماں اگر حق گفتہ ام
ای کہ از احسان تو ناکس کس است
یک دعایت مزد گفتارم بس است
عرض کن پیش خدائے عزو جل
عشق من گردد ہم آغوش عمل
دولت جان حزیں بخشندہ ای
بہرہ ہم از علم دیں بخشندہ ای
در عمل پائندہ تر گرداں مرا
آب نیسانم گہر گرداں مرا
Roman Urdu
Gar dar-e-asrar-e-Quran sufta-am
Ba Musalman agar haq gufta-am
Ay ke az ihsan-e-tu nakas kas ast
Yak duayet muzd-e-guftaram bas ast
Arz kun pesh-e-khudaye azzo-jall
Ishq-e-man gardad ham-aghosh-e-amal
Doulat-e-jan-e-hazeen bakhshinda-ee
Bahra hum az ilm-e-deen bakhshinda-ee
Dar amal painda tar gardaan mura
Aab-e-naisanam guhar gardaan mura
English Translation
If I have threaded the pearls of Quranic secrets, and if I have spoken the truth to the Muslims—O you, by whose grace the worthless become worthy, your one prayer is enough reward for my speech. Plead before the Almighty God that my love may be embraced by action. You have granted me the wealth of a grieving soul and a share of religious knowledge; now make me steadfast in action. I am a drop of spring rain; turn me into a pearl.
Urdu Translation
اگر میں نے قرآنی اسرار کے موتی پروئے ہیں اور مسلمانوں سے سچی بات کہی ہے، تو اے وہ ذات جس کے احسان سے معمولی انسان بھی معتبر ہو جاتا ہے، آپ کی ایک دعا ہی میرے کلام کا اجر ہے۔ اللہ کی بارگاہ میں عرض کیجیے کہ میرا عشق عمل کے ساتھ مل جائے۔ آپ نے مجھے دردمند دل کی دولت دی اور دین کا علم بھی عطا فرمایا؛ اب مجھے عمل میں مضبوط کر دیجیے۔ میں بارش کا ایک قطرہ ہوں، مجھے موتی بنا دیجیے۔
Roman Urdu Translation
Agar mein ne Qurani asrar ke moti piroye hain aur Musalmanon se sachi baat kahi hai, to ay wo zaat jis ke ihsan se mamooli insan bhi moatabar ho jata hai, aap ki aik dua hi mere kalam ka ajr hai. Allah ki bargah mein arz kijiye ke mera ishq amal ke sath mil jaye. Aap ne mujhe dardmand dil ki doulat di aur deen ka ilm bhi ata farmaya; ab mujhe amal mein mazboot kar dijiye. Mein barish ka aik qatra hoon, mujhe moti bana dijiye.

رخت جان تا در جہاں آوردہ ام
آرزوے دیگرے پروردہ ام
ہمچو دل در سینہ ام آسوده است
محرم از صبح حیاتم بوده است
از پدر تا نام تو آموختم
آتش ایں آرزو افروختم
تا فلک دیرنہ تر سازد مرا
در قمار زندگی بازو مرا
آرزوئے من جواں تر می شود
ایں کہن صہبا گراں تر می شود
Roman Urdu
Rakht-e-jan ta dar jahan aavarda-am
Aarzoo-e-digaray parwarda-am
Hamcho dil dar seena-am aasuda ast
Mahram az subh-e-hayatam buda ast
Az pidar ta naam-e-tu amookhtam
Aatish-e-een aarzoo afrookhtam
Ta falak derina tar sazad mura
Dar qimar-e-zindagi bazu mura
Aarzoo-e-man jawan tar mi shawad
Een kuhan sahba garaan tar mi shawad
English Translation
Since I brought the baggage of life into this world, I have nurtured another desire. It rests in my chest like a heart and has been my confidant since the dawn of my life. Since I learned your holy name from my father, I lit the fire of this desire. As time made me older and used me in the gamble of life, my desire became younger and this old wine became more precious.
Urdu Translation
جب سے میں اس دنیا میں آیا ہوں، ایک اور آرزو اپنے دل میں پال رہا ہوں۔ وہ دل کی طرح میرے سینے میں بسی ہوئی ہے اور میری زندگی کی شروعات سے میری ساتھی ہے۔ جب سے میں نے اپنے والد سے آپﷺ کا نامِ مبارک سیکھا، اس آرزو کی آگ روشن ہو گئی۔ میری عمر بڑھتی گئی اور زندگی کے کھیل میں وقت گزرتا گیا، مگر میری یہ آرزو جوان ہوتی گئی اور یہ پرانی شراب اور بھی قیمتی ہوتی گئی۔
Roman Urdu Translation
Jab se mein is dunya mein aya hoon, aik aur aarzoo apne dil mein paal raha hoon. Wo dil ki tarah mere seene mein bassi hui hai aur meri zindagi ki shuruat se meri sathi hai. Jab se mein ne apne waalid se aap (S.A.W) ka naam-e-mubarak seekha, is aarzoo ki aag roshan ho gayi. Meri umar barhti gayi aur zindagi ke khel mein waqt guzarta gaya, magar meri yeh aarzoo jawan hoti gayi aur yeh purani sharab aur bhi qeemti hoti gayi.

مدتے با لالہ رویاں ساختم
عشق با مرغولہ مویاں باختم
ماہ سیمایاں بادہ بازدم
بر چراغ عافیت داماں زدم
رہزناں بر فہار قصید گرد حاصلم
بردند کالائے دلم
ایں شراب از شیشہ جانم نہ ریخت
ایں زرشارا ز دامانم نہ ریخت
Roman Urdu
Muddate ba lala ruyan saakhtam
Ishq ba marghula muyan baakhtam
Mah-seema-yan baada ba-zadam
Bar chiragh-e-aafiyat daman zadam
Rah-zanan bar fahar raqseed gird-e-hasilam
Burdand kalaye dilam
Een sharab az sheesha-e-janam na rekht
Een zar-e-sara zi damanam na rekht
English Translation
For a long time, I associated with those with faces like tulips and loved those with curly hair. I drank wine with moon-faced beauties and put out the lamp of my own peace. Plunderers danced around my harvest and took away the wealth of my heart. But the wine of this desire did not spill from the flask of my soul, and this pure gold did not fall from my hem.
Urdu Translation (Urdu Text)
میں ایک مدت تک دنیاوی حسینوں کے پیچھے رہا اور محبت کے کھیل کھیلتا رہا۔ میں نے دنیا کی رنگینیوں میں کھو کر اپنے سکون کا چراغ خود بجھایا۔ لٹیروں نے میرے دل کی فصل لوٹ لی اور میرا سکون لے گئے، لیکن اس خاص آرزو کی شراب میری جان کی صراحی سے نہ گری اور یہ خالص سونا میرے دامن سے نہ نکلا.
Roman Urdu Translation
Mein aik muddat tak dunyawi haseenon ke peeche raha aur mohabbat ke khel khelta raha. Mein ne dunya ki ranginiyon mein kho kar apne sukoon ka chiragh khud bujhaya. Lutairon ne mere dil ki fasal loot li aur mera sukoon le gaye, lekin is khaas aarzoo ki sharab meri jaan ki surahi se na giri aur yeh khalis sona mere daman se na nikla.

عقل آزر پیشہ زنار بست
نقش او در کشور جانم نشست
سالہا بودم گرفتار ٹکے
از دماغ خشک من لا ینفکے
گماں آباد حکمت ماندہ
حرفے از علم الیقیں ناخوانده
ظلتم از تاب حق بیگانہ بود
شامم از نور شفق بیگانہ بود
Roman Urdu
Aql-e-Azar pesha zunnar bast
Naqsh-e-u dar kishwar-e-janam nishast
Saal-ha boodam giriftar-e-shakkay
Az dimagh-e-khushk-e-man la-yanfaki
Guman-abaad-e-hikmat manda-m
Harf-e-az ilm-ul-yaqeen na-khwanda-m
Zulmat-am az taab-e-haq begana bood
Shaam-am az noor-e-shafaq begana bood
English Translation
My idol-carving intellect wore a sacred thread, and its image settled in the kingdom of my soul. For years, I was trapped in doubt, which would not leave my dry brain. I remained lost in the maze of philosophy and did not read a single word of certain knowledge. My darkness was a stranger to the light of Truth, and my evening was a stranger to the glow of twilight.
Urdu Translation
میری بت تراش عقل نے کفر کا دھاگہ پہن لیا تھا اور اس کا نقش میری جان پر بیٹھ گیا تھا۔ میں سالہا سال شک میں مبتلا رہا اور یہ شک میرے خشک دماغ سے الگ نہ ہوتا تھا۔ میں فلسفے کی الجھنوں میں بھٹکتا رہا اور یقین کے علم کا ایک حرف بھی نہ پڑھا. میری تاریکی حق کی روشنی سے ناواقف تھی اور میری شام کو امید کا نور نصیب نہ تھا۔
Roman Urdu Translation
Meri but-tarash aql ne kufr ka dhaga pehan liya tha aur is ka naqsh meri jaan par baith gaya tha. Mein saal-ha-saal shak mein mubtala raha aur yeh shak mere khushk dimagh se alag na hota tha. Mein falsafay ki uljhanon mein bhatakta raha aur yaqeen ke ilm ka aik harf bhi na parha. Meri tareeki haq ki roshni se nawakif thi aur meri shaam ko umeed ka noor naseeb na tha.

آخر از پیمانہ چشم چکید
در صدف مثل گہر پوشیده ماند
در ضمیر من نوابا آفرید
لبش آرم اگر فرماں رہی
اے زیاد غیر تو جانم تہی
زندگی را از عمل سامان نبود
پس مرا این آرزو شایاں نبود
شرم از اظہار او آید مرا
شفقت تو جرات افزاید مرا
ہست شان رحمت گیتی نواز
آرزو دارم کہ میرم در حجاز
Roman Urdu
Aakhir az pemana-e-chashm chakeed
Dar sadaf misl-e-guhar poshida maand
Dar zameer-e-man nawa-ha aafreed
Lab-ash aaram agar farman rahi
Ay zi yaad-e-ghair-e-tu janam tahi
Zindagi ra az amal saman na-bood
Pas mura een aarzoo shayan na-bood
Sharm az izhar-e-u ayad mura
Shafqat-e-tu jurat afzayed mura
Hast shan-e-rahmat-e-geeti nawaz
Aarzoo daram ke meeram dar Hijaz
English Translation
Finally, it dripped from the flask of my eyes, after remaining hidden like a pearl in a shell. It created melodies within my conscience; I would bring it to my lips if you permit. O you, besides whose memory my soul is empty—my life had no store of action, so I was not worthy of this desire. I feel shame in expressing it, but your compassion gives me courage. Your mercy blesses the entire world; my desire is that I may die in Hijaz.
Urdu Translation (Urdu Text)
آخر کار وہ آرزو میری آنکھوں سے ٹپک پڑی، جو صدف میں موتی کی طرح چھپی ہوئی تھی۔ اس نے میرے ضمیر میں نغمے پیدا کر دیے۔ اے وہ ذات جس کے سوا میرا دل ہر یاد سے خالی ہے! میری زندگی عمل سے خالی تھی، اس لیے میں خود کو اس آرزو کے لائق نہیں سمجھتا تھا۔ مجھے اسے ظاہر کرتے ہوئے شرم آتی ہے، مگر آپﷺ کی شفقت میرا حوصلہ بڑھاتی ہے۔ آپﷺ کی رحمت پوری دنیا کو نوازتی ہے؛ میری آرزو یہ ہے کہ میں حجاز (مدینہ) میں مروں۔
Roman Urdu Translation
Aakhir-kar wo aarzoo meri aankhon se tapak pari, jo sadaf mein moti ki tarah chuppi hui thi. Is ne mere zameer mein naghmay paida kar diye. Ay wo zaat jis ke siwa mera dil har yaad se khali hai! Meri zindagi amal se khali thi, is liye mein khud ko is aarzoo ke layak nahi samajhta tha. Mujhe ise izhar karte hue sharm aati hai, magar aap (S.A.W) ki shafqat mera hosla barhati hai. Aap (S.A.W) ki rahmat poori dunya ko nawazti hai; meri aarzoo yeh hai ke mein Hijaz (Madina) mein maroon.

مسلمے از ماسوا بیگانہ
تا کجا زناری بتخانہ
حیف چوں او سر آید روزگار
پیکرش را دیر گیرد در کنار
از درت خیزد اگر اجزائے من
وائے امروزم خوشا فردائے من
Roman Urdu
Muslime az ma-siwa begana ta kuja
Zunnari-e-butkhana
Haif chun u-ra sar ayed rozgar
Paikar-ash ra dair geerad dar kinar
Az darat khezad agar ajza-e-man
Waaye imroz-am khusha farda-e-man
English Translation
How long shall a Muslim, who should be a stranger to all but God, remain a temple-dweller? What a pity if, when his life ends, the temple takes his body into its embrace. If my remains are raised from your doorstep on Judgment Day, then alas for my today, but how blessed is my tomorrow!
Urdu Translation
ایک مسلمان جو اللہ کے سوا ہر شے سے بیگانہ ہے، کب تک غیروں کے شہر (بت خانے) میں مقیم رہے گا؟ کتنے افسوس کی بات ہے کہ جب اس کی زندگی ختم ہو تو اس کا جسم کسی غیر زمین کی آغوش میں ہو۔ اگر میری خاک کے ذرے قیامت کے دن آپﷺ کے درِ اقدس سے اٹھیں، تو میرا آج چاہے کتنا ہی افسوسناک ہو، میرا کل کتنا مبارک ہو گا!
Roman Urdu Translation
Aik Musalman jo Allah ke siwa har shay se begana hai, kab tak ghairon ke shehar (butkhane) mein muqeem rahe ga? Kitne afsos ki baat hai ke jab us ki zindagi khatam ho to us ka jism kisi ghair zameen ki aaghosh mein ho. Agar meri khaak ke zarre Qayamat ke din aap (S.A.W) ke dar-e-aqdas se uthain, to mera aaj chahe kitna hi afsosnak ho, mera kal kitna mubarak ho ga!

فرخا شہرے کہ تو بودی در آں
اے خنک خاکے کہ آسودی در آں
دو مسکن یار است و شہر شاہ من
پیش عاشق ایں بود حب الوطن
را دیدہ بیدار بخش
مرقدے در سایہ دیوار بخش
تا بیا ساید دل بیتاب من
بستگی پیدا کند سیماب من
با فلک گویم کہ آرامم نگر
آغازم انجامم نگر
Roman Urdu
Farrukha sheharay ke tu budi dar aan
Ay khunak khakay ke asoodi dar aan
Do maskan-e-yaar ast o shehar-e-shah-e-man
Pesh-e-ashiq een buwad hub-ul-watan
Mura deeda-e-bedar bakhsh
Marqaday dar saya-e-deewar bakhsh
Ta byasayed dil-e-betab-e-man
Bastagi paida kunad seemab-e-man
Ba falak goyam ke aram-am nigar
Deeda-e-aghazam anjam-am nigar
English Translation
Blessed is the city where you resided; holy is the dust where you rest. To a lover, “patriotism” means reaching the home of the Beloved and the city of my King. Grant my star a wakeful eye and give me a grave in the shadow of your wall. So that my restless heart may find peace and my mercury-like soul may settle. I shall say to the heavens, “Look at my peace! You saw my beginning, now look at my end.”
Urdu Translation (Urdu Text)
کتنا مبارک ہے وہ شہر جہاں آپﷺ تشریف فرما تھے، اور کتنی پاکیزہ ہے وہ مٹی جہاں آپﷺ آرام فرما ہیں۔ عاشق کے لیے حبِ وطن کا مطلب اپنے محبوب کا گھر اور اپنے بادشاہ کا شہر ہے۔ حضورﷺ! میرے ستارے کو روشن آنکھ عطا فرمائیے اور مجھے اپنی دیوار کے سائے میں قبر کی جگہ دیجیے۔ تاکہ میرا بے قرار دل سکون پا سکے اور پارے کی طرح میری بے چینی تھم جائے۔ میں آسمان سے کہوں گا کہ دیکھ میرا سکون! تو میرا آغاز دیکھ چکا ہے، اب میرا انجام بھی دیکھ لے۔
Roman Urdu Translation
Kitna mubarak hai wo shehar jahan aap (S.A.W) tashreef farma the, aur kitni pakeeza hai wo mitti jahan aap (S.A.W) aram farma hain. Ashiq ke liye hub-e-watan ka matlab apne mahboob ka ghar aur apne badshah ka shehar hai. Huzoor (S.A.W)! Mere sitare ko roshan aankh ata farmaiye aur mujhe apni deewar ke saye mein qabar ki jagah dijiye. Taake mera be-qarar dil sukoon pa sakay aur paaray ki tarah meri be-chaini tham jaye. Mein aasman se kahoon ga ke dekh mera sukoon! Tu mera aghaz dekh chuka hai, ab mera anjam bhi dekh le.




