(Payam-e-Mashriq-122) Mahavara Mabain Hakeem Farnasvi Agastas Comte Wa Mard Mazdoor Hakeem

محاورہ مابین حکیم فرناسوی، آگستاس کومٹے، اور مرد مزدور حکیم

بنی آدم اعضای یک دیگر اند

ہماں نخل را شاخ و برگ و بر اند

دماغ از خرد زاست ، از فطرت است

اگر پا زمیں ساست، از فطرت است

Roman Urdu of Ashaar

Bani-Adam aaza-e-yak digar and

Haman nakhl ra shakh o barg o bar and

Dimagh az khirad-zast, az fitrat ast

Agar pa zameen-sast, az fitrat ast

English Translation of Ashaar

Humanity consists of limbs of one another; they are branches, leaves, and fruit of the same tree. If the brain generates intellect, it is by nature’s law; if the foot treads the ground, that too is by nature. One is the master, the other is the worker; the task of the servant (Ayaz) cannot be performed by the King Mahmood

Urdu Translation 

آدم کے بیٹے ایک ہی بدن کے اعضاء ہیں اور یہ ایک ہی درخت کی شاخیں، پتے اور پھول ہیں۔ دماغ اگر سوجھ بوجھ پیدا کرنے والا ہے تو یہ فطرت کا عطا کردہ ہے، اور اگر پاؤں زمین گھسنے کے لیے ہے تو یہ بھی فطری عمل ہے۔ ایک کام بتانے والا حاکم ہے اور ایک کام کرنے والا نوکر؛ ایاز کا کام محمود سے نہیں ہو سکتا۔ یہ تقسیمِ کار زندگی کو خوبصورت بناتی ہے۔

Roman Urdu of Urdu Translation

Adam kay betay aik hi badan kay aaza hain aur yeh aik hi darakht ki shakhein, pattay aur phool hain. Dimagh agar boojh-boojh paida karnay wala hai to yeh fitrat ka ata karda hai, aur agar paon zameen ghisnay kay liye hai to yeh bhi fitri amal hai. Aik kaam batanay wala hakim hai aur aik kaam karnay wala naukar; Ayaz ka kaam Mahmood say nahi ho sakta. Yeh taqseem-e-kaar zindagi ko khubsurat banati hai.

فریبی مرا اے حکیمِ فرنگ

بِحکمت نہ پیوندد ایں نام و ننگ

بِحکمت ہميں تانبے را از زر اندودہ ای؟

مرا خوب تعلیمِ رضا و تسلیم فرمودہ ای؟

بہ پرویزِ پرکار و شیریں گزیدہ

بدادی حقِ کوہکن را بہ رنج؟

Roman Urdu of Ashaar

Fareebi mara ay hakeem-e-Farang

Ba-hikmat na paywandad een naam o nang

Ba-hikmat hamin tambay ra az zar andooda-ay

Mara khoob taleem-e-raza o tasleem farmooda-ay

Ba-Parvez-e-parkar o Shireen-guzeeda

Badadi haq-e-Kohkan ra ba-ranj

English Translation of Ashaar

You are deceiving me, O philosopher of the West! Your logic cannot bridge this gap of humiliation. Are you coating my copper with gold through your “wisdom”? You have given me a fine lesson in submission! Have you handed over the hard-earned right of the mountain-cutter (Farhad) to the cunning Parvez who suffered no pain

Urdu Translation 

اے حکیم! تو مجھے فریب دے رہا ہے کہ یہ پرانا نظام نہیں ٹوٹ سکتا۔ تو اپنی حکمت سے کچے تانبے پر سونے کا پانی چڑھا رہا ہے؟ تو مجھے حالات پر راضی رہنے کی عادت اختیار کرنے کا مشورہ دے رہا ہے؟ تو نے کوہکن (فرہاد) کا حق اس چالاک پرویز کو دے دیا جس نے کوئی بھی تکلیف نہیں اٹھائی؟

Roman Urdu of Urdu Translation

Ay hakeem! Tu mujhay fareeb day raha hai keh yeh purana nizam nahi toot sakta. Tu apni hikmat say kachay tanbay par sonay ka paani charha raha hai? Tu mujhay haalaat par raazi rehnay ki aadat ikhtiyar karnay ka mashwara day raha hai? Tu nay Kohkan (Farhad) ka haq uss chalaak Parvez ko day diya jis nay koi bhi takleef nahi uthai?

خطا را بحکمت مگردان صواب

خضر را نگیری بدامِ سراب

بدوشِ زمیں بار سرمایہ دار

ندارد بجز خورد و خواب کار

جہاں راست پیروزی از دستِ مرد

ندانی کہ ایں بیکار است دزد

بپےِ جرمِ او پوزش آوردہ ای؟

بائیں عقل و دانش فسوں خوردہ ای؟

Roman Urdu of Ashaar

Khata ra ba-hikmat magardan sawab

Khizr ra nageeri ba-daam-e-sarab

Ba-dosh-e-zameen bar sarmaya-dar

Nadard ba-juz khurd o khwab kar

Jahan rast peerozi az dast-e-mard

Nadani ki een bekar ast duzd

Ba-pay-e-jurm-e-oo pozish aworda-ay

Ba-een aqal o danish fusoon khorda-ay

English Translation of Ashaar

Do not turn a wrong into a right with your philosophy; you cannot catch a guide like Khizr in the trap of a mirage. The capitalist is a burden on the shoulders of the earth; he has no work except eating and sleeping. The world’s success comes from the worker’s hand; don’t you know that this idle man is a thief? Are you bringing excuses for his crimes? Despite your knowledge, have you been deceived?

Urdu Translation 

اپنی حکمت کے زور سے غلطی کو صحیح ثابت مت کرو، تم خضر (راہ شناس) کو دھوکے کے جال میں نہیں لا سکتے۔ سرمایہ دار زمین کے کندھوں پر ایک بوجھ ہے، اسے سونے اور کھانے کے علاوہ کوئی کام نہیں۔ دنیا کی خوشحالی مزدور کی محنت سے ہے، کیا تم نہیں جانتے کہ یہ فارغ بیٹھا ہوا شخص دراصل ایک چور ہے؟ تو اس کے جرم کے لیے بہانے لایا ہے؟ تو نے اپنی اس عقل کے باوجود فریب کھایا ہے؟

Roman Urdu of Urdu Translation

Apni hikmat kay zor say ghalti ko sahi saabit mat karo, tum Khizr ko dhokay kay jaal mein nahi la saktay. Sarmaya-dar zameen kay kandhon par aik bojh hai, ussay sonay aur khanay kay ilawa koi kaam nahi. Duniya ki khush-haali mazdoor ki mehnat say hai, kya tum nahi jaantay keh yeh farigh betha hua shakhs dar-asal aik chor hai? Tu uss kay jurm kay liye bahanay laya hai? Tu nay apni iss aqal kay bawajood fareeb khaya hai?

خلاصہ

Urdu Text

اس پورے مکالمے کا لبِ لباب یہ ہے کہ علامہ اقبال مزدور کے ذریعے یہ پیغام دیتے ہیں کہ دنیا کی تمام مادی ترقی کا سہرا محنت کش کے سر ہے، جبکہ سرمایہ دار صرف دوسروں کی محنت پر پلنے والا ایک غاصب ہے۔ وہ ان فلسفیوں کو بھی جھڑکتے ہیں جو عقل و دانش کے نام پر اس ناانصافی کو “فطرت” قرار دے کر جائز ثابت کرتے ہیں۔

Roman Urdu

Iss pooray mukalmay ka labb-e-lubab yeh hai keh Allama Iqbal mazdoor kay zariye yeh paigham detay hain keh duniya ki tamam maadi taraqqi ka sehra mehnat-kash kay sar hai, jabkeh sarmaya-dar sirf doosron ki mehnat par palnay wala aik ghasib hai. Woh unn falsafiyon ko bhi jhiraktay hain jo aqal o danish kay naam par iss na-insafi ko “fitrat” qarar day kar jaiz saabit kartay hain.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *