
(Armaghan-e-Hijaz-Farsi-50) Huzoor-e-Alam-e-Insani 6: Nagreed Mard Az Ranj Wa Gham Wa Dard نگرید مرد از رنج و غم و درد

نگرید مرد از رنج و غم و درد
ز دوران کم شیند بر دلش گرد
قیاسِ او را مکن از گریۂ خویش
کہ ہست از سوز و مستی گریۂ مرد
Nagreed mard az ranj-o-gham-o-dard
Ze douran kam shinad bar dil-ash gard
Qiyas-e-oo ra makun az girya-e-khwaish
Ke hast az soz-o-masti girya-e-mard
A man of courage does not weep because of pain, sorrow, or suffering; the dust of worldly troubles rarely settles upon his heart. Do not judge his weeping by your own tears, for the tears of a true man spring from spiritual passion and divine ecstasy.

نہ پنداری کہ مردِ امتحاں مُرد
نمیرد گرچہ زیرِ آسماں مُرد
ترا شایاں چنیں مرگ است ورنہ
ز ہر مرگ چہ خواہی می تواں مُرد
Na pindari ke mard-e-imtihan murd
Na-meerad garcha zer-e-asman murd
Tu-ra shayan chaneen marg ast warna
Ze har marg che khwahi mi-tawan murd
Do not imagine that the man who stood the test of life has died; he never truly dies, even if he passes away physically under this sky. Such a noble death is worthy of you; otherwise, one can die any ordinary death one chooses.

اگر خاکِ تو از جاں محرمے نیست
بشاخِ تو ہم از نیساں نمے نیست
ز غم آزاد شو دم را نگہ دار
کہ اندر سینۂ پُر دم غمے نیست
Agar khak-e-tu az jaan mahram-ay neest
Ba-shakh-e-tu hum az neesan nam-ay neest
Ze gham azad sho dum ra nigah dar
Ke andar seena-e-pur-dum gham-ay neest
If your earthly frame is not intimate with the soul (Khudi), then even the spring rain (Neesan) cannot bring freshness to your branch. Become free from worldly grief and guard your inner breath, for there is no sorrow within a breast that is full of vital spirit.

پریشاں ہر دمِ ما از غمے چند
شریکِ ہر غمِ ما نامحرمے چند
ولیکن طرحِ فردائے تواں ریخت
اگر دانی بہائے ایں دمے چند
Pareshan har dum-e-ma az gham-ay chand
Shareek-e-har gham-e-ma na-mahram-ay chand
Walaykin tarah-e-farda-ay tawan rekht
Agar daani baha-e-een dum-ay chand
Our every moment is scattered by various petty sorrows, and in every grief, a few strangers (to our pain) become our partners. Yet, the foundation of a great tomorrow can be laid if you only realize the true value of these few passing moments.

جوانمردے کہ دل با خویشتن بست
رود در بحر و دریا ایمن از شست
نگہ را جلوۂ مستی ہا حلال است
ولے باید نگہ داری دل و دست
Jawan-mard-ay ke dil ba khwishtan bast
Rawad dar bahr-o-darya aiman az shust
Nigah ra jalwa-e-masti-ha halal ast
Walay bayad nigah daree dil-o-dast
The brave youth who anchors his heart within his own self travels through the oceans of life safe from the hunter’s hook. It is permissible for the eyes to enjoy the beauty of worldly sights, but you must guard your heart and hands from falling into sin.

ازاں غم ہا دلِ ما دردمند است
کہ اصلِ او ازیں خاکِ نژند است
من و تو زاں غمِ شیریں ندانیم
کہ اصلِ او ز افکارِ بلند است
Azan gham-ha dil-e-ma dardmand ast
Ke asl-e-oo azeen khak-e-nazhand ast
Mann-o-tu zan gham-e-sheereen na-daneem
Ke asl-e-oo ze afkar-e-buland ast
Our hearts are pained by those sorrows that originate from this lowly, wretched earth. You and I are unaware of that “sweet sorrow” whose origin lies in lofty thoughts and high ideals.

مگو با من خداے ما چنیں کرد
کہ شستن میتواں از دامنش گرد
تہ و بالا کن ایں عالم کہ در وی
قمارے می برد نامرد از مرد
Magoo ba mann Khuday-e-ma chaneen kard
ke Shustan mi-tawan az daman-ash gard
Tah-o-bala kun een alam ke dar wey
Qimar-ay mi-barad namard az mard
Do not tell me, “Our God willed it so (fate);” for the dust of such a destiny can be washed from the hem. Overturn this world’s order, for in its current state, the unworthy (coward) wins the gamble against the worthy (brave man).

بروں کن کینہ را از سینۂ خویش
کہ دودِ خانہ از روزن بروں بہ
ز کشتِ دل مدہ کس را خراجے
مشو اے دہ خدا غارت گرِ دہ
Berun kun keena ra az seena-e-khwaish
Ke dood-e-khana az rouzan berun beh
Ze kisht-e-dil ma-deh kas ra kharaj-ay
Ma-sho ai da khuda gharatgar-e-deh
Expel malice from your breast, for the smoke of the house should escape through the ventilator. Do not pay tribute to anyone from the harvest of your heart; O master of the house, do not become the destroyer of your own village.

سحر ہا در گریباں شبِ اوست
دو گیتی را فروغ از کوکبِ اوست
نشانِ مردِ حق دیگر چہ گویم
چو مرگ آید تبسم بر لبِ اوست
Sahar-ha dar greeban-e-shab-e-oost
Do geeti ra furogh az kaukab-e-oost
Nishan-e-mard-e-haq digar che goyam
Chu marg ayad tabassum bar lab-e-oost
Many dawns are hidden within the collar of his (the believer’s) night; both worlds receive light from the star of his character. What other sign of a man of Truth shall I give? When death comes, there is a smile upon his lips.
Full Explanation in Urdu and Roman Urdu
Urdu
مردِ مومن دکھ، غم اور تکلیف کی وجہ سے نہیں روتا اور زمانے کے مصائب اس کے دل کو بوجھل نہیں کرتے۔ اس کے آنسوؤں کو اپنے رونے پر قیاس نہ کر کیونکہ اس کا رونا تو اللہ کی محبت کے سوز اور مستی کا نتیجہ ہوتا ہے۔
Roman Urdu
Mard-e-momin dukh, gham aur takleef ki wajah se nahi rota aur zamane ke masail uske dil ko bojhal nahi karte. Uske aansuon ko apne rone par qiyas na kar kyunke uska rona to Allah ki mohabbat ke soz aur masti ka natija hota hai.
Urdu
یہ نہ سمجھ کہ آزمائش کی گھڑی میں پورا اترنے والا مردِ حق مر گیا؛ وہ کبھی نہیں مرتا خواہ وہ اس آسمان تلے جسمانی موت ہی کیوں نہ مر جائے۔ تیرے شایانِ شان تو ایسی ہی بہادرانہ موت ہے، ورنہ عام موت تو ہر کوئی مر سکتا ہے۔
Roman Urdu
Yeh na samajh ke aazmaish ki ghari mein poora utarne wala mard-e-haq mar gaya; woh kabhi nahi marta khwah woh is aasman tale jismani maut hi kyun na mar jaye. Tere shayan-e-shan to aisi hi bahadurana maut hai, warna aam maut to har koi mar sakta hai.
Urdu
اگر تیرا وجود روح اور خودی کی طاقت سے خالی ہے تو رحمتِ الٰہی کی بارش بھی تیرے کسی کام نہیں آئے گی۔ دنیاوی غموں کو چھوڑ کر اپنی خودی کی حفاظت کر کیونکہ جس کا سینہ معرفت کے نور سے بھرا ہو، اسے کوئی غم نہیں ستاتا۔
Roman Urdu
Agar tera wajood rooh aur khudi ki taqat se khali hai to rahmat-e-ilahi ki baarish bhi tere kisi kaam nahi aaye gi. Dunyawi ghamon ko chor kar apni khudi ki hifazat kar kyunke jis ka seena marifat ke noor se bhara ho, ise koi gham nahi satata.
Urdu
ہمارا ہر لمحہ فضول قسم کے غموں کی وجہ سے پریشان گزرتا ہے اور ہمارے ہر دکھ میں ایسے لوگ شریک ہو جاتے ہیں جو درد سے ناآشنا ہیں۔ لیکن اگر تو ان چند لمحاتِ زندگی کی قدر پہچان لے تو ایک شاندار مستقبل کی بنیاد رکھی جا سکتی ہے۔
Roman Urdu
Hamara har lamha fazool qism ke ghamon ki wajah se pareshan guzarta hai aur hamare har dukh mein aise log shareek ho jate hain jo dard se na-aashna hain. Lekin agar tu in chand lamhat-e-zindagi ki qadar pehchan le to ek shandar mustaqbil ki buniyaad rakhi ja sakti hai.
Urdu
وہ جوانمرد جس نے اپنی خودی کو مستحکم کر لیا، وہ زندگی کے سمندر میں ہر خوف سے محفوظ ہو کر گزرتا ہے۔ آنکھوں کے لیے دنیا کے مناظر سے لطف اندوز ہونا جائز ہے مگر شرط یہ ہے کہ انسان اپنے دل اور ہاتھوں کو گناہ کی آلودگی سے بچائے رکھے۔
Roman Urdu
Woh jawanmard jis ne apni khudi ko mustahkam kar liya, woh zindagi ke samundar mein har khauf se mahfooz ho kar guzarta hai. Aankhon ke liye duniya ke manazir se lutf-andooz hona jaiz hai magar shart yeh hai ke insan apne dil aur hathon ko gunah ki aaloodgi se bachaye rakhe.
Urdu
ہمارے دل ان غموں سے پریشان ہیں جن کا تعلق اس پست اور فانی دنیا سے ہے۔ میں اور تو اس “غمِ شیریں” کی لذت سے واقف ہی نہیں ہیں جس کا تعلق بلند افکار اور قوم و ملت کے درد سے ہوتا ہے۔
Roman Urdu
Hamare dil in ghamon se pareshan hain jin ka taaluq is past aur fani duniya se hai. Mein aur tu is “gham-e-sheereen” ki lizzat se waqif hi nahi hain jis ka taaluq buland afkar aur qoum-o-millat ke dard se hota hai.
Urdu
مجھ سے یہ نہ کہو کہ “ہماری تقدیر خدا نے ایسی ہی لکھی تھی،” کیونکہ تقدیر کے غبار کو محنت اور عمل سے دھویا جا سکتا ہے۔ اس دنیا کے نظام کو بدل ڈال جس میں ایک نااہل اور بزدل انسان کسی بہادر اور اہل شخص سے بازی جیت جاتا ہو۔
Roman Urdu
Mujh se yeh na kaho ke “hamari taqdeer Khuda ne aisi hi likhi thi,” kyunke taqdeer ke ghabar ko mehnat aur amal se dhoya ja sakta hai. Is duniya ke nizam ko badal daal jis mein ek na-ahal aur buzdil insan kisi bahadur aur ahal shakhs se bazi jeet jata ho.
Urdu
اپنے سینے سے کینہ اور دشمنی نکال دے کیونکہ گھر کا دھواں روشن دان سے باہر نکل جائے تو ہی بہتر ہے۔ اپنے دل کی سرزمین پر کسی غیر کی حکومت تسلیم نہ کر؛ اے اپنے وجود کے مالک! اپنے ہی گاؤں کو برباد کرنے والے نہ بن۔
Roman Urdu
Apne seene se keena aur dushmani nikal de kyunke ghar ka dhuan roshan-dan se bahar nikal jaye to hi behtar hai. Apne dil ki sarzameen par kisi ghair ki hukumat tasleem na kar; ay apne wajood ke malik! Apne hi gaon ko barbad karne wale na ban.
Urdu
مردِ مومن کی اندھیری رات کے گریباں میں کئی روشن صبحیں چھپی ہوتی ہیں اور اس کے بلند کردار سے دونوں جہانوں میں روشنی پھیلتی ہے۔ سچے مومن کی اس سے بڑی نشانی میں کیا بتاؤں کہ جب موت اس کے سامنے آتی ہے تو اس کے لبوں پر مسکراہٹ ہوتی ہے۔
Roman Urdu
Mard-e-momin ki andheri raat ke greeban mein kai roshan subhein chhupi hoti hain aur uske buland kirdar se dono jahanon mein roshni phailti hai. Sache momin ki is se bari nishani mein kya bataon ke jab maut uske samne aati hai to uske labon par muskurahat hoti ha.




