
(Asrar-e-Khudi-14) Marhala Doyem: Zabt-e-Nafs مرحلہ دوم: ضبطِ نفس

نفسِ تو مثلِ شتر خود پرور است خود پرست و خود سوار و خود سر است
مرد شو آور زمامِ او بکف تا شوی گوہر اگر باشی خزف
ہر کہ بر خود نیست فرمانش رواں می شود فرماں پذیر از دیگران
طرحِ تعمیرِ تو از گل ریختند با محبت خوف را آمیختند
خوفِ دنیا، خوفِ عقبیٰ، خوفِ جاں خوفِ آلامِ زمین و آسماں
حبِ مال و دولت و حبِ وطن حبِ خویش و اقربا و حبِ زن
امتزاجِ ماء و طین تن پرور است کشتہ فحشا، ہلاکِ منکر است
Roman Urdu
Nafs-e-tu misl-e-shutu khud parwar ast,
khud parast-o khud sawar-o khud sar ast.
Mard sho awar zimam-e-oo ba-kaf,
ta shawi gauhar agar bashi khazaf.
Har ke bar khud nest farmanash rawan,
mi shawad farman-pazeer az deegran.
Tarah-e-tameer-e-tu az gil rekhtand,
ba mohabbat khauf ra amekhtand.
Khauf-e-duniya, khauf-e-uqba,
khauf-e-jan, khauf-e-alam-e-zamin-o-asman.
Hub-e-mal-o-daulat-o hub-e-watan,
hub-e-khwish-o-aqraba-o hub-e-zan.
Imtizaj-e-ma-o-teen tan parwar ast,
kushta-e-fahsha, halak-e-munkar ast.
English Translation
Your self (nafs) is like a camel—self-nurturing, self-worshipping, self-mounted, and stubborn. Become a true man and take its reins in your hand, so that you may become a pearl even if you are currently a mere piece of pottery. Whoever cannot command themselves becomes a subordinate to others.
The foundation of your being was laid with clay, and in this construction, love and fear were blended together. There is the fear of this world, the fear of the hereafter, the fear of life, and the fear of the calamities of earth and heaven.
Then there is the love of wealth, the love of one’s homeland, the love of kinsmen, and the love of women. This mixture of water and clay (the physical body) is self-indulgent; it falls victim to indecency and is destroyed by evil.
Urdu Translation
تیرا نفس ایک اونٹ کی طرح ہے جو صرف اپنی پروش کرنا جانتا ہے، وہ خود پسند ہے، اپنی مرضی کا مالک ہے اور سرکش ہے۔ تو ہمت پیدا کر اور اس نفس کی لگام اپنے ہاتھ میں لے لے تاکہ اگر تو آج ایک معمولی ٹھیکری ہے تو کل موتی بن کر چمکے۔ جس شخص کا حکم اپنے نفس پر نہیں چلتا، اسے دوسروں کا حکم ماننا پڑتا ہے۔ تیرے وجود کی تعمیر مٹی سے ہوئی ہے اور اس تعمیر میں محبت اور خوف کو آپس میں ملا دیا گیا ہے۔ تیرے دل میں دنیا کا خوف ہے، آخرت کا خوف ہے، اپنی جان کا خوف ہے اور زمین و آسمان کی آفتوں کا خوف ہے۔ اسی طرح تجھے مال و دولت، وطن، رشتہ داروں اور عورت سے محبت ہے۔ مٹی اور پانی کا یہ مرکب (تیرا جسم) صرف اپنی پرورش کرنا چاہتا ہے اور اسی لیے یہ برائیوں اور بے حیائی کے کاموں کا شکار ہو جاتا ہے۔
Roman Urdu Translation
Tera nafs ek oont ki tarah hai jo sirf apni parwarish karna janta hai, woh khud pasand hai, apni marzi ka malik hai aur sarkash hai. Tu himmat paida kar aur is nafs ki lagam apne hath mein le lay takay agar tu aaj ek mamooli theekri hai toh kal moti ban kar chamkay. Jis shakhs ka hukm apne nafs par nahi chalta, usay doosron ka hukm manna parta hai.
Tere wajood ki tameer mitti se hui hai aur is tameer mein mohabbat aur khauf ko aapas mein mila diya gaya hai. Tere dil mein duniya ka khauf hai, aakhirat ka khauf hai, apni jaan ka khauf hai aur zamin-o-asman ki aafaton ka khauf hai. Isi tarah tujhe mal-o-daulat, watan, rishta-daron aur aurat se mohabbat hai.
Mitti aur paani ka yeh murakkab (tera jism) sirf apni parwarish karna chahta hai aur isi liye yeh buraiyon aur be-hayayi ke kaamon ka shikar ho jata hai.

تا عصائے لا الہ داری بدست ہر طلسمِ خوف را خواہی شکست
ہر کہ حق باشد چو جاں اندر تنش خم نگردد پیشِ باطل گردنش
خوف را در سینہ او راہ نیست خاطرش مرعوبِ غیر اللہ نیست
ہر کہ در اقلیمِ “لا” آباد شد فارغ از بندِ زن و اولاد شد
می نہد ساطور بر حلقِ پسر می کند از ماسویٰ قطعِ نظر
Roman Urdu
Ta asa-ye La-Ilaha dari ba-dast,
har tilism-e-khauf ra khwahi shikast.
Har ke Haq bashad chu jan andar tanash,
kham na-gardad pesh-e-baatil gardanash.
Khauf ra dar seena-e-oo rah nest,
khatirash maroob-e-ghair Allah nest.
Har ke dar iqlim-e-“La” aabad shud,
farigh az band-e-zan-o-aulad shud.
Mi-nahad satoor bar halq-e-pisar,
mi-kunad az ma-siwa qata-e-nazar.
English Translation
As long as you hold the staff of “La-Ilaha” in your hand, you will break every spell of fear. He who has Truth (Haq) within his body like a soul, his neck never bows before falsehood. There is no way for fear to enter his chest, and his heart is never overawed by anything other than Allah. Whoever settles in the kingdom of “No” (Tawheed) becomes free from the bonds of wife and children. He places the knife upon his son’s throat and turns his gaze away from everything except the Divine.
Urdu Translation
جب تک تیرے ہاتھ میں لا الہ (کلمہ توحید) کا عصا ہے تو خوف اور ڈر کے ہر طلسم کو توڑ کے رکھ دے گا۔ جس کسی کے جسم میں حق جاں کی طرح موجود ہے، اس کی گردن کبھی باطل کے سامنے نہیں جھک سکتی۔ اس کے سینے میں خوف کا گزر ہو ہی نہیں سکتا، اس کا دل خدا کے سوا کسی شے سے نہیں ڈرتا۔ وہ شخص جو توحید کی مملکت میں آباد ہو گیا وہ بال بچوں کی زنجیر سے بالکل آزاد ہو گیا۔ وہ جو غیر اللہ سے نظریں ہٹا لیتا ہے وہ اپنے بیٹے کے حلق پر چھرا رکھ دینے میں بھی پس و پیش نہیں کرتا۔
Roman Urdu Translation
Jab tak tere hath mein La-Ilaha (kalma-e-tawheed) ka asa hai tu khauf aur darr ke har tilism ko tor ke rakh day ga. Jis kisi ke jism mein Haq jan ki tarah maujood hai, us ki gardan kabhi baatil ke samne nahi jhuk sakti. Us ke seene mein khauf ka guzar ho hi nahi sakta, us ka dil Khuda ke siwa kisi shay se nahi darta.
Woh shakhs jo tawheed ki mamlukat mein aabad ho gaya woh baal-bachon ki zanjeer se bilkul azad ho gaya. Woh jo ghair-Allah se nazrein hata leta hai woh apne bete ke halq par chura rakh dene mein bhi pas-o-pesh nahi karta.

لا الہ باشد صدف گوہر نماز قلبِ مسلم را حجِ اصغر نماز
در کفِ مسلم مثالِ خنجر است قاتلِ فحشا و بغی و منکر است
روزہ بر جوع و عطش شبخوں زند خیبرِ تن پروری را بشکند
مومناں را فطرت افروز است حج ہجرت آموز و وطن سوز است حج
طاعتے سرمایہ جمعیتے ربطِ اوراقِ کتابِ ملتے
حبِ دولت را فنا سازد زکوٰۃ ہم مساوات آشنا سازد زکوٰۃ
دل زِ “حتیٰ تنفقوا” محکم کند زر فزاید الفتِ زر کم کند
ایں ہمہ اسبابِ استحکامِ تست پختہ محکم اگر اسلامِ تست
اہلِ قوت شو زِ “ور بیا قوی” تا سوارِ اشترِ خاکی شوی
Roman Urdu
La-Ilaha bashad sadaf gauhar namaz,
qalb-e-Muslim ra Haj-e-Asghar namaz.
Dar kaf-e-Muslim misal-e-khanjar ast,
qatil-e-fahsha-o-baghi-o-munkar ast.
Roza bar joo-o-atash shabkhoon zanad,
Khaibar-e-tan-parwari ra bishkanad.
Mominan ra fitrat-afroz ast Haj,
hijrat-amooz-o-watan-soz ast Haj. Ta’ate sarmaya-e-jam’iyate,
rabt-e-auraq-e-kitab-e-millate.
Hub-e-daulat ra fana sazad zakat,
hum musawat-ashna sazad zakat.
Dil ze “hatta tunfiqu” mahkam kunad,
zar fazayed ulfat-e-zar kam kunad. Ein hama asbab-e-istahkam-e-tust,
pukhta mahkam agar Islam-e-tust.
Ahl-e-quwwat sho ze “Wird-e-Ya-Quwi”, ta sawar-e-ushtur-e-khaki shawi.
English Translation
If “La-Ilaha” is the shell, then Prayer (Namaz) is its pearl; for a Muslim’s heart, Prayer is like a Minor Pilgrimage. In the hand of a Muslim, it is like a dagger, destroying indecency, rebellion, and evil. Fasting (Roza) conducts a night raid on hunger and thirst, breaking the fortress of “Khaibar” of self-indulgence. For believers, the Pilgrimage (Haj) enlightens their nature; it teaches the spirit of migration and burns away the narrow love of homeland.
It is a form of worship that is the capital of unity and binds the scattered leaves of the Book of the Nation. Almsgiving (Zakat) annihilates the love of wealth and makes one familiar with the principle of equality. It strengthens the heart through the divine command “until you spend,” increasing blessings in wealth while decreasing the greed for it.
All these are means for your strengthening; you are firm and strong if your Islam is firm. Become a possessor of power through the invocation of “O All-Powerful,” so that you may ride the earthly camel of your physical self.
Urdu Translation
کلمہ توحید اگر ایک سیپی ہے تو نماز اس کا قیمتی موتی ہے اور مسلمان کے دل کے لیے نماز ایک چھوٹے حج کا درجہ رکھتی ہے، یہ نماز مسلمان کے ہاتھ میں ایک خنجر کی مانند ہے جو بے حیائی، سرکشی اور برے کاموں کو ختم کر دینے والی ہے۔ روزہ انسان کی بھوک اور پیاس پر قابو پا کر اسے نظم و ضبط سکھاتا ہے اور جسم کی پرورش کے اس قلعہ خیبر کو توڑ ڈالتا ہے جو انسان کو تن پروری کا عادی بناتا ہے۔ حج مومنوں کی فطرت کو منور کرتا ہے، یہ انسان کو دین کی خاطر ہجرت کا سبق دیتا ہے اور دل سے وطن کی وہ محدود محبت نکال دیتا ہے جو عالمی اخوت کی راہ میں رکاوٹ ہو۔ یہ ایسی عبادت ہے جو پوری ملت اسلامیہ کو ایک لڑی میں پرونے اور قوم کی بکھری ہوئی شیرازہ بندی کرنے کا ذریعہ ہے
جبکہ زکوٰۃ مال و دولت کی محبت کو مٹا کر مسلمانوں کو برابری کے اصول سے واقف کرتی ہے۔ یہ زکوٰۃ قرآنی حکم “حتیٰ تنفقوا” کے ذریعے دل کو مضبوط کرتی ہے جس سے مال میں برکت تو بڑھتی ہے مگر دولت کی ہوس کم ہو جاتی ہے۔ یہ تمام ارکانِ اسلام تمہاری خودی کو مضبوط کرنے کے اسباب ہیں اور اگر تمہارا اسلام ان ارکان کے ذریعے مضبوط ہے تو تم خود بھی پختہ ہو، اس لیے اللہ کے نام “یا قوی” کے ورد سے خود کو صاحبِ قوت بناؤ تاکہ تم اپنے اس مٹی کے اونٹ یعنی نفس پر مکمل قابو پا سکو۔
Roman Urdu Translation
Kalma-e-tawheed agar ek seepi hai toh Namaz us ka qeemti moti hai aur Musalman ke dil ke liye Namaz ek chotay Haj ka darja rakhti hai, yeh Namaz Musalman ke hath mein ek khanjar ki manind hai jo be-hayayi, sarkashi aur buray kaamon ko khatm kar dene wali hai. Roza insan ki bhook aur pyaas par qaboo pa kar usay nazm-o-zabt sikhata hai aur jism ki parwarish ke us qila-e-Khaibar ko tor dalta hai jo insan ko tan-parwari ka aadi banata hai. Haj mominan ki fitrat ko munawwar karta hai, yeh insan ko deen ki khatir hijrat ka sabaq deta hai aur dil se watan ki woh mahdood mohabbat nikal deta hai jo aalami ukhuwat ki rah mein rukawat ho. Yeh aisi ibadat hai jo poori Millat-e-Islamia ko ek lari mein pirone aur qaum ki bikhri hui sheeraza-bandi karne ka zariya hai jabke Zakat mal-o-daulat ki mohabbat ko mita kar Musalmanon ko musawat ke usool se waqif karti hai. Yeh Zakat Qurani hukm “hatta tunfiqu” ke zariye dil ko mazboot karti hai jis se mal mein barkat toh barhti hai magar daulat ki hawas kam ho jati hai. Yeh tamam arkan-e-Islam tumhari khudi ko mazboot karne ke asbab hain aur agar tumhara Islam in arkan ke zariye mazboot hai toh tum khod bhi pukhta ho, is liye Allah ke naam “Ya Quwi” ke wird se khod ko sahib-e-quwwat banao takay tum apne is mitti ke oont yani nafs par mukammal qaboo pa sako.




