(Payam-e-Mashriq-018) Mahwara-e-Ilm-o-Ishq محاوره علم و عشق

نگاہم راز دارِ ہفت و چار است، 

گرفتارِ کمندم روزگار است 

جہاں بینم نہ ایں سو باز کردند، 

مرا با آنسوئے گردوں چہ کار است

Nigaham raaz-dar-e-haft-o-char ast, 

giriftar-e-kamandam rozgar ast 

Jahan-beenam na een su baaz kardand, 

mura ba an-suye gardoon che kaar ast

My gaze is the confidant of the seven heavens and four elements; 

The world is caught in my lasso. 

My world-seeing eyes were opened only to this side; 

what business do I have with what lies beyond the sky?

Urdu

علم فخریہ انداز میں کہتا ہے کہ کائنات کے تمام مادی اسرار مجھ پر روشن ہیں۔ میں نے ساتوں آسمانوں اور چاروں عناصر (مٹی، پانی، ہوا، آگ) کی حقیقت کو پا لیا ہے اور وقت میرے قابو میں ہے۔ خدا نے میری بصیرت کو صرف اس مادی دنیا کے مشاہدے کے لیے بنایا ہے۔ مجھے مابعد الطبیعیات یا آسمانوں کے پار کی روحانی دنیا سے کوئی دلچسپی نہیں، کیونکہ میں صرف ٹھوس حقائق اور مادی ترقی پر یقین رکھتا ہوں۔

Roman Urdu

Ilm fakhriya andaz mein kehta hai ke kainaat ke tamam madi asrar mujh par roshan hain. Mein ne satoon asmanon aur charon anasir (mitti, paani, hawa, aag) ki haqiqat ko pa liya hai aur waqt mere qabu mein hai. Khuda ne meri bazeerat ko sirf is madi duniya ke mushahide ke liye banaya hai. Mujhe mab’ad-ut-tabiyat ya asmanon ke paar ki roohani duniya se koi dilchaspi nahi, kyunke mein sirf thoos haqa’iq aur madi taraqqi par yaqeen rakhta hoon.

چکد صد نغمہ از سازے کہ دارم، 

بہ بازار افگنم رازے کہ دارم

Chakad sad naghma az saazay ke daram, 

ba bazar afganam raazay ke daram

Hundreds of melodies drip from the instrument I possess; 

I cast every secret I hold into the marketplace.

Urdu

علم کہتا ہے کہ میرے پاس ایجادات اور انکشافات کا ایسا ساز ہے جس سے نت نئے نغمے (نظریات) جنم لیتے ہیں۔ میں اپنے پاس کوئی چھپا ہوا راز نہیں رکھتا، بلکہ ہر نئی تحقیق اور ایجاد کو دنیا کے سامنے عام کر دیتا ہوں تاکہ انسانیت اس سے فائدہ اٹھا سکے۔ میری تمام تر معلومات سب کے لیے کھلی کتاب کی مانند ہیں۔

Roman Urdu

Ilm kehta hai ke mere paas ijadat aur inkishafat ka aisa saaz hai jis se nit-naye naghme (nazriyat) janam lete hain. Mein apne paas koi chhupa hua raaz nahi rakhta, balkay har nayi tehqeeq aur ijad ko duniya ke samne aam kar deta hoon taake insaniyat is se faida utha sakay. Meri tamam-tar maloomat sab ke liye khuli kitab ki manand hain.

ز افسوںِ تو دریا شعلہ زار است، 

ہوا آتش گزار و زہر دار است 

چوں با من یار بودی، 

ور بودی، بریدی از من و نورِ تو نار است

Zi afsoon-e-tu darya shola-zar ast, 

hawa atish-guzar-o-zahar dar ast 

Chu ba man yaar boodi, noor boodi, 

bureedi az man-o-noor-e-tu naar ast

By your sorcery, the ocean is a field of flames; 

the air breathes fire and is filled with poison. 

When you were my companion, you were Light; 

you severed your tie with me, and now your light has become fire.

Urdu

عشق جواب دیتا ہے کہ اے علم! جب سے تم نے مجھ سے ناتا توڑا ہے، تم نے دنیا کو تباہی کے دہانے پر لا کھڑا کیا ہے۔ تمہاری سائنسی ایجادات (بم اور بارود) نے سمندروں میں آگ لگا دی ہے اور فضا کو زہریلا کر دیا ہے۔ جب تک تم عشقِ الٰہی کے تابع تھے، تم انسانیت کے لیے ہدایت کا “نور” تھے، لیکن اب جب تم اخلاقیات سے عاری ہو گئے ہو، تو تم وہی روشنی ہو جو اب “نار” (تباہ کن آگ) بن کر دنیا کو جلا رہی ہے۔

Roman Urdu

Ishq jawab deta hai ke ay Ilm! Jab se tum ne mujh se naata tora hai, tum ne duniya ko tabahi ke dahane par la khara kiya hai. Tumhari sciency ijadat (bomb aur barood) ne samandaron mein aag laga di hai aur faza ko zahrila kar diya hai. Jab tak tum ishq-e-Ilahi ke tabay thay, tum insaniyat ke liye hidayat ka “noor” thay, lekin ab jab tum akhlaqiyat se aari ho gaye ho, to tum wahi roshni ho jo ab “naar” (tabahi-kun aag) ban kar duniya ko jala rahi hai.

بہ خلوت خانہِ لاہوت زادی، 

ولیکن در نخِ شیطان فتادی

Ba khalwat-khana-e-Lahoot zaadi, 

walaykin dar nakh-e-Shaitan futadi

You were born in the sanctuary of Divinity, 

but you have fallen into the snare of the Devil.

Urdu

عشق علم کو یاد دلاتا ہے کہ تیری اصل تو “لاہوت” (خدا کی قربت) ہے، یعنی علم تو خدا کی طرف سے ایک تحفہ تھا۔ مگر افسوس کہ تو اب اپنی بنیاد بھول چکا ہے اور ابلیس کے مادی اور شیطانی ہتھکنڈوں کا آلہ کار بن گیا ہے۔ تو نے اپنی اعلیٰ حیثیت کھو دی اور محض مادی فائدے اور تباہی کا راستہ اختیار کر لیا۔

Roman Urdu

Ishq Ilm ko yaad dilata hai ke teri asl to “Lahoot” (Khuda ki qurbat) hai, yani ilm to Khuda ki taraf se ek tuhfa tha. Magar afsos ke tu ab apni buniad bhool chuka hai aur Iblees ke madi aur shaitani hathkandon ka aala-kaar ban gaya hai. Tu ne apni aala haisiyat kho di aur mahz madi faide aur tabahi ka rasta ikhtiyar kar liya.

بیا ایں خاکداں را گلستاں ساز، 

جہاں پیر را دیگر جواں ساز 

بیا یک ذرہ از دردِ دلم گیر، 

تہ گردوں بہشتِ جاوداں ساز

Biya een khakdan ra gulistan saaz, 

jahan-e-peer ra deegar jawan saaz 

Biya yak zarra az dard-e-dilam geer, 

teh-e-gardoon bahisth-e-jawadan saaz

Come, turn this heap of dust into a garden; 

Make this aged world young again. 

Come, take a grain of my heart’s pain; 

create an eternal paradise beneath the skies.

Urdu

عشق علم کو دعوت دیتا ہے کہ آؤ ہم مل کر اس اجڑی ہوئی دنیا کو دوبارہ امن اور خوشحالی کا گہوارہ بنائیں۔ اس بیزار اور تھکی ہوئی دنیا میں دوبارہ زندگی کی روح پھونک دیں۔ اگر تم میری تڑپ اور میرے دردِ دل کا تھوڑا سا حصہ بھی اپنی سائنسی قوت کے ساتھ شامل کر لو، تو ہم اسی زمین پر ایک ایسی جنت تعمیر کر سکتے ہیں جو ہمیشہ قائم رہے گی۔

Roman Urdu

Ishq Ilm ko dawat deta hai ke aao hum mil kar is ujri hui duniya ko dobara amn aur khush-haali ka gahwara banayein. Is bezar aur thaki hui duniya mein dobara zindagi ki rooh phoonk dein. Agar tum meri tarap aur mere dard-e-dil ka thora sa hissa bhi apni sciency quwwat ke sath shamil kar lo, to hum isi zameen par ek aisi jannat tameer kar sakte hain jo hamesha qaim rahe gi.

ز روزِ آفرینش ہمدم استیم، 

ہماں یک نغمہ را زیر و بم استیم

Zi roz-e-afreenish hamdam asteem, 

haman yak naghma ra zeer-o-bam asteem

Since the day of Creation, we have been companions; 

we are but the high and low notes of the same melody.

Urdu

آخر میں عشق یہ واضح کرتا ہے کہ علم اور عشق ایک دوسرے کے دشمن نہیں بلکہ ایک ہی حقیقت کے دو رخ ہیں۔ تخلیق کے پہلے دن سے ہم دونوں ساتھ ہیں۔ جیسے ایک راگ میں کچھ آوازیں اونچی (زیر) اور کچھ نیچی (بم) ہوتی ہیں اور ان کے ملاپ سے ہی خوبصورت موسیقی بنتی ہے، ویسے ہی علم اور عشق کے ملاپ سے ہی انسانیت کی تکمیل ممکن ہے۔ علم کے بغیر عشق اندھا ہے اور عشق کے بغیر علم زہر ہے۔

Roman Urdu

Aakhir mein Ishq ye wazeh karta hai ke Ilm aur Ishq ek doosre ke dushman nahi balkay ek hi haqiqat ke do rukh hain. Takhliq ke pehle din se hum donon sath hain. Jaise ek raag mein kuch awazein oonchi (zeer) aur kuch neechi (bum) hoti hain aur un ke milap se hi khubsurat mauseeqi banti hai, waise hi Ilm aur Ishq ke milap se hi insaniyat ki takmeel mumkin hai. Ilm ke baghair Ishq andha hai aur Ishq ke baghair Ilm zehar hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *