(Rumuz-e-Bekhudi-22) Dar Ma’ani Aynke Tousie-e-Hayat Millia Az Taskheer …

در معنی ہیں کہ توسیع حیات ملیه از تسخیر

اے کہ با نادیدہ پیماں بستہ ای، 

ہمچو سیل از قیدِ ساحل رستہ ای 

چوں نہال از خاکِ ایں گلزار خیز، 

دل بہ غائب بند و با حاضر ستیز 

ہستیِ حاضر کند تفسیرِ غیب، 

می شود دیباچہِ تغسیرِ غیب

Ay ke ba nadeeda paiman basta-ee, 

hamchu seil az qaid-e-sahil rasta-ee 

Chun nihal az khak-e-een gulzar khez, 

dil ba ghaib band o ba hazir sateez 

Hasti-e-hazir kunad tafseer-e-ghaib, 

mi-shawad deebacha-e-taghseer-e-ghaib

O you who have made a covenant with the Unseen, 

you have broken free from the shore’s restraint like a flood. 

Rise like a sapling from the soil of this garden; 

keep your heart tied to the Unseen but struggle against the Present. 

The physical world explains the hidden world; 

conquering the Present is the preface to conquering the Unseen.

Roman Urdu

علامہ اقبال مسلمان کو مخاطب کر کے فرماتے ہیں کہ تم نے اس خدا پر ایمان لانے کا عہد کیا ہے جسے ان آنکھوں نے نہیں دیکھا۔ تمہاری مثال ایک ایسے سیلاب کی ہے جو ساحل کی قید کو توڑ دیتا ہے۔ تمہیں چاہیے کہ اس دنیا میں ایک پودے کی طرح جڑیں مضبوط کرو، اپنا تعلق اللہ (غیب) سے جوڑو لیکن اس مادی کائنات (حاضر) کو مسخر کرنے کے لیے اس سے نبرد آزما ہو جاؤ۔ یہ مادی کائنات دراصل اللہ کی قدرت کی نشانی ہے؛ جب تم اسے فتح کر لو گے تو تمہارے لیے روحانی حقائق کو سمجھنا اور بھی آسان ہو جائے گا۔

Roman Urdu

Allama Iqbal Musalman ko mukhatib kar ke farmate hain ke tum ne us Khuda par iman lane ka ahad kiya hai jisay in aankhon ne nahi dekha. Tumhari misal ek aise sailab ki hai jo sahil ki qaid ko tor deta hai. Tumhein chahiye ke is madi duniya mein ek paude ki tarah jarein mazboot karo, apna taluq Allah (Ghaib) se joro lekin is madi kainaat (Hazir) ko musakhar karne ke liye is se nabard-azma ho jao. Ye madi kainaat darasl Allah ki qudrat ki nishani hai; jab tum isay fatah kar lo ge to tumhare liye ruhani haqaiq ko samajhna aur bhi aasan ho jaye ga.

اے کہ از تاثیرِ افیوں خفتہ ای، 

عالمِ اسباب را دوں گفتہ ای 

خیز و وا کن دیدہِ مخمور را، 

دوں مخواں ایں عالمِ مجبور را 

غایتش توسیعِ ذاتِ مسلم است، 

امتحانِ ممکناتِ مسلم است

Ay ke az taseer-e-afyoon khufta-ee, 

alam-e-asbab ra doon gufta-ee 

Khez o wa kun deeda-e-makhmur ra, 

doon makhwan een alam-e-majboor ra 

Ghayat-ash tausee-e-zaat-e-Muslim ast, 

imtihan-e-mumkinat-e-Muslim ast

O you who are asleep under the influence of opium, 

calling the world of causes “lowly.” 

Rise and open your intoxicated eyes! 

Do not call this determined world “worthless.” 

Its purpose is the expansion of the Muslim’s self; 

it is a test for the Muslim’s hidden potentials.

Urdu

اقبال ان مسلمانوں پر تنقید کرتے ہیں جنہوں نے دنیا کو “فانی” اور “گھٹیا” کہہ کر اسے ترک کر دیا ہے اور سستی کی نیند سو گئے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ اٹھو اور اپنی غفلت کی آنکھیں کھولو! اس کائنات کو حقیر نہ سمجھو۔ اللہ نے یہ دنیا اس لیے بنائی ہے تاکہ مسلمان اسے مسخر کرے، اپنی خودی کو وسعت دے اور اپنی ان چھپی ہوئی صلاحیتوں کا امتحان لے سکے جو کائنات کو مسخر کرنے سے ہی ظاہر ہوتی ہیں۔ یہ دنیا تمہارے لیے ایک تجربہ گاہ ہے۔

Roman Urdu

Iqbal un Musalmanon par tanqeed karte hain jinhon ne duniya ko “fani” aur “ghatiya” keh kar isay tark kar diya hai aur susti ki neend so gaye hain. Wo kehte hain ke utho aur apni ghaflat ki aankhein kholo! Is kainaat ko haqeer na samjho. Allah ne ye duniya is liye banayi hai taake Musalman isay musakhar kare, apni khudi ko wusat de aur apni un chupi hui salahiyaton ka imtihan le sake jo kainaat ko musakhar karne se hi zahir hoti hain. Ye duniya tumhare liye ek tajurba-gah hai.

تابش از خورشیدِ عالمتاب گیر، 

برقِ طاق افروز از سیلاب گیر 

جستجو را محکم از تدبیر کن،

 انفس و آفاق را تسخیر کن 

چشمِ خود بکشا و در اشیا نگر، 

نشہ زیرِ پردہِ صہبا نگر

Tabish az khurshid-e-alamtab geer, 

barq-e-taq afroz az sailab geer. 

Justuju ra muhkam az tadbeer kun, 

anfus o aafaq ra taskheer kun. 

Chashm-e-khud biksha o dar ashya nigar, 

nasha zeer-e-parda-e-sahba nigar

Take brilliance from the world-illuminating sun; 

draw room-lighting electricity from the floods. 

Strengthen your quest with careful planning; 

conquer the world within and the world without. 

Open your eyes and look into the reality of things; 

see the intoxication hidden behind the veil of the wine.

Urdu

مسلمان کو سائنس اور ٹیکنالوجی کی طرف راغب کرتے ہوئے اقبال کہتے ہیں کہ تمہیں چاہیے کہ سورج کی روشنی اور دریاؤں کے سیلاب سے بجلی پیدا کرو اور کائنات کی قوتوں کو اپنے کام میں لاؤ۔ اپنی تلاش اور تحقیق کو عقل و تدبیر سے مضبوط کرو۔ تمہارا کام صرف ظاہری عبادت نہیں بلکہ اپنی باطنی دنیا (انفس) اور بیرونی کائنات (آفاق) دونوں کو فتح کرنا ہے۔ چیزوں کی حقیقت کو دیکھنا سیکھو، جیسے شراب کے پیچھے اس کا نشہ چھپا ہوتا ہے، ویسے ہی کائنات کے ہر ذرے میں قدرت کی ایک عظیم طاقت چھپی ہے۔

Roman Urdu

Musalman ko science aur technology ki taraf raghib karte hue Iqbal kehte hain ke tumhein chahiye ke suraj ki roshni aur daryaon ke sailab se bijli paida karo aur kainaat ki quwwaton ko apne kaam mein lao. Apni talash aur tahqeeq ko aql-o-tadbeer se mazboot karo. Tumhara kaam sirf zahiri ibadat nahi balkay apni batini duniya (Anfus) aur bironi kainaat (Afaq) dono ko fatah karna hai. Cheezon ki haqiqat ko dekhna seekho, jaise sharab ke peeche us ka nasha chupa hota hai, waise hi kainaat ke har zarre mein qudrat ki ek azeem taqat chupi hai.

آں کہ بر اشیا کمند انداخت است، 

مرکب از برق و حرارت ساخت است 

حرف چوں طائر بہ پرواز آورد، 

نغمہ را بے زخمہ از ساز آورد 

علمِ اسما اعتبارِ آدم است، 

حکمتِ اشیا حصارِ آدم است

Aan ke bar ashya kamand andakht ast, 

murakkab az barq o hararat sakht ast 

Harf chun tair ba parwaz aurad, 

Naghma ra be-zakhma az saaz aurad 

Ilm-e-Asma i’tibar-e-Adam ast, 

hikmat-e-ashya hisar-e-Adam ast

He who has cast a lasso over things 

has fashioned vehicles out of electricity and heat. 

He has made words fly like birds and brought forth

 music from instruments without a plectrum. 

The “Knowledge of Names” is the honor of Man; 

the wisdom of things is the fortress of Man.

Urdu

جن قوموں نے کائنات کی حقیقتوں کو سمجھا اور ان پر قابو پایا، انہوں نے بجلی اور بھاپ سے چلنے والی سواریاں بنا لیں۔ انہوں نے آواز کو پرندوں کی طرح فضاؤں میں اڑا دیا (ریڈیو/فون) اور بغیر تار چھیڑے موسیقی پیدا کر لی۔ اقبال یاد دلاتے ہیں کہ اللہ نے حضرت آدمؑ کو “علم الاسماء” (چیزوں کے حقائق کا علم) دے کر فرشتوں پر فضیلت دی تھی۔ پس، کائنات کی چیزوں کا علم حاصل کرنا ہی انسان کی اصل عزت ہے اور یہی علم اسے دنیا کے خطرات سے بچانے والا قلعہ ہے۔

Roman Urdu

Jin qaumon ne kainaat ki haqiqaton ko samjha aur un par qaboo paya, unhon ne bijli aur bhaap se chalne wali sawariyan bana lein. Unhon ne awaz ko parindon ki tarah fazaon mein ura diya (Radio/Phone) aur baghair taar chere mauseeqi paida kar li. Iqbal yaad dilate hain ke Allah ne Hazrat Adam (AS) ko “Ilm-ul-Asma” (cheezon ke haqaiq ka ilm) de kar farishton par fazeelat di thi. Pas, kainaat ki cheezon ka ilm hasil karna hi insan ki asl izzat hai aur yehi ilm usay duniya ke khatrat se bachane wala qila hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *