
(Payam-e-Mashriq-127) Mausio Lenin Wa Qaisar William – Dialogue Between Lenin And Kaiser Wilhelm موسیولین و قیصر ولیم


بے گذشت کہ آدم دریں سرائے کہن
مثالِ دانہ تہِ سنگِ آسیا بودست
فریبِ رازی و افسونِ قیصری خورد
است اسیرِ حلقۂ دامِ کلیسا بودست
Roman Urdu Translation
Be-guzasht ki aadam dareen saraye-e-kuhan,
Misal-e-dana teh-e-sang-e-asiya boodast.
Fareeb-e-Razi o afsoon-e-Qaisari khurd ast,
Aseer-e-halqa-e-daam-e-Kaleesa boodast.
English Translation
A long time has passed since man, in this ancient inn (the world), has been like a grain beneath the millstone. He has been deceived by the tricks of the kings (Razi/Tsar) and the magic of Caesar; he has been trapped in the circle of the Church’s snare.
Urdu
اقبال کہتے ہیں کہ انسان اس دنیا میں صدیوں سے پستا چلا آ رہا ہے۔ کبھی اسے بادشاہوں کے فریب (روسی زار یا رومی قیصر) نے بیوقوف بنایا اور کبھی کلیسا کے نام نہاد روحانی پیشواؤں کے جال میں اسے قید رکھا گیا۔ انسان کی حالت بالکل اس گندم کے دانے کی طرح ہے جسے چکی کے دو پاٹوں کے درمیان رکھ کر پیس دیا جاتا ہے۔ یہ تاریخ کا ایک تلخ حقیقت ہے کہ عام آدمی ہمیشہ طاقتور طبقوں کے ظلم اور استحصال کا شکار رہا ہے۔
Roman Urdu
Iqbal kehte hain ke insan is duniya mein sadiyon se pista chala aa raha hai. Kabhi usey badshahon ke fareeb (Rusi Zar ya Rumi Qaisar) ne bewakoof banaya aur kabhi Kaleesa ke naam-nihad ruhani pesh-waon ke jaal mein usey qaid rakha gaya. Insan ki halat bilkul us gandum ke dane ki tarah hai jisay chakki ke do paaton ke darmiyan rakh kar pees diya jata hai. Ye tareekh ki ek talkh haqeeqat hai ke aam aadmi hamesha taqatwar tabqon ke zulm aur istihsal ka shikar raha hai.

گرسنہ دیدی کہ بر درید آخر
قمیصِ خواجہ کہ رنگیں زِ خونِ ما بودست
شرارِ آتشِ جمہور کہنہ ساماں سوخت
رداءِ پیرِ کلیسا، قبائے سلطاں سوخت
Roman Urdu Translation
Gursuna deedi ki bar-dareed aakhir,
Qamees-e-khwaja ki rangeen zi khoon-e-ma boodast.
Sharar-e-aatish-e-jamhoor kuhna saman sokht,
Rida-e-peer-e-kaleesa, qaba-e-sultan sokht.
English Translation
You have seen that the hungry slave finally tore apart the master’s shirt, which was stained with our blood. The sparks of the people’s (democracy’s) fire burned the ancient order; they burned the robes of the church elders and the gowns of the sultans.
Urdu
آخر کار جب غلام کی بھوک برداشت سے باہر ہو گئی، تو اس نے اس “آقا” کے لباس کو تار تار کر دیا جو دراصل غریبوں کے خون سے رنگا ہوا تھا۔ عوام کی طاقت کی چنگاریوں نے اس پرانے اور فرسودہ نظام کو جلا کر راکھ کر دیا جس کی نمائندگی کلیسا کے پوپ اور دنیاوی بادشاہ کرتے تھے۔ یہ ایک انقلابی تبدیلی کی تصویر کشی ہے جس میں محکوم طبقہ اپنے استحصالی حکمرانوں کے خلاف اٹھ کھڑا ہوتا ہے۔
Roman Urdu
Aakhir-kar jab ghulam ki bhook bardasht se bahar ho gayi, to us ne us “Aqa” ke libas ko taar-taar kar diya jo darasl ghareebon ke khoon se ranga hua tha. Awam ki taqat ki chingariyon ne is purane aur farsuda nizam ko jala kar raakh kar diya jis ki numaindagi Kaleesa ke Pope aur dunyawi badshah karte thay. Ye ek inqilabi tabdeeli ki tasweer-kashi hai jis mein mahkoom tabqa apne istihsali hukmaranon ke khilaf uth khada hota hai.

گناہِ عشوہ و نازِ بتاں چیت؟
دمادم تراشد کہ
بیزار از خدایاںِ کہن ہست
نو خدایاںِ طواف اندر سرشتِ برہمن ہست
Roman Urdu Translation
Gunah-e-ashwa o naaz-e-butan cheest?
Damadam, Tarashad ki bezar
az khudayan-e-kuhan hast.
Nau-khudayan-e-tawaf andar sarisht-e-Brahman hast.
English Translation
What is the sin of the flirtation and charms of the idols? He constantly carves new gods because he is weary of the old ones. The circumambulation of these new idols is embedded like the Brahman (the priest/intellectual class).
Urdu
اقبال کہتے ہیں کہ انسان کی فطرت میں ہمیشہ سے بت پرستی شامل رہی ہے۔ جب وہ پرانے خداؤں (نظاموں) سے اکتا جاتا ہے، تو وہ نئے خدا تراش لیتا ہے۔ یہاں برہمن سے مراد وہ طبقہ ہے جو نئے نئے نظریات گھڑ کر عوام کو گمراہ کرتا ہے۔ یہ بتوں کے ناز و ادا (مادی کشش) کا قصور نہیں، بلکہ یہ انسان کی اس فطرت کا حصہ ہے کہ وہ نئے نئے سیاسی یا فلسفیانہ بتوں کے گرد طواف کرنے کا عادی ہے۔
Roman Urdu
Iqbal kehte hain ke insan ki fitrat mein hamesha se but-parasti shamil rahi hai. Jab wo purane Khudaon (nizamon) se ukta jata hai, to wo naye Khuda tarash leta hai. Yahan Brahman se murad wo tabqa hai jo naye naye nazriyat ghar kar awam ko gumrah karta hai. Ye buton ke naaz-o-ada (maadi kashish) ka qasoor nahi, balkey ye insan ki is fitrat ka hissa hai ke wo naye naye siyasi ya falsafiyana buton ke gird tawaf karne ka aadi hai.

زِ جورِ رہزناں کم گو کہ ہر رہرو متاعِ
خویش را خوردہ رہزن ہست
اگر تاجِ کَیے جمہور پوشد،
ہماں ہنگامهها در انجمن بست
Roman Urdu Translation
Zi jaur-e-rahzanan kam go ki har rahro mata-e-khuish ra khurda-e-rahzan hast,
Agar taj-e-Kaiyi jamhoor poshad,
haman hungamaha dar anjuman bast.
English Translation
Do not complain much about the tyranny of the robbers, for every traveler is himself a robber who has devoured his own goods. If the masses (democracy) wear the crown of kings, the same chaos and disturbances will persist in society.
Urdu
اقبال ایک گہری سماجی سچائی بیان کرتے ہیں کہ صرف حکمرانوں کو مت کوسو۔ اگر عوام بھی اسی مادہ پرستی اور خود غرضی کا شکار ہیں جو حکمرانوں میں ہے، تو حالات کبھی نہیں بدلیں گے۔ اگر عوام (جمہور) بھی بادشاہی کا تاج پہن لیں مگر ان کے اندر کا انسان نہ بدلے، تو وہی ہنگامے اور وہی استحصال جاری رہے گا۔ جب تک انسان اپنی داخلی حالت نہیں بدلتا، سیاسی ڈھانچہ بدلنے سے کچھ نہیں ہوتا۔
Roman Urdu
Iqbal ek gehri samaji sachayi bayan karte hain ke sirf hukmaranon ko mat koso. Agar awam bhi isi mada-parasti aur khud-gharsi ka shikar hain jo hukmaranon mein hai, to halaat kabhi nahi badlein ge. Agar awam (jamhoor) bhi badshahi ka taj pehan lein magar un ke andar ka insan na badle, to wahi hangame aur wahi istihsal jari rahe ga. Jab tak insan apni dakhli halat nahi badalta, siyasi dhancha badalne se kuch nahi hota.

ہوس اندر دلِ آدم نہ میرد
ہماں آتش میانِ مرزغن ہست
عروسِ اقتدارِ فتنہ فن را
ہماں پیچاکِ زلفِ پُر شکن ہست
Roman Urdu Translation
Hawas andar dil-e-Aadam na meerad,
Haman aatish miyan-e-marzaghan hast.
Aroos-e-iqtidar-e-fitna-fan ra,
Haman pechak-e-zulf-e-pur-shikan hast.
English Translation
Greed does not die in the heart of man; the same fire exists within the hearth. The bride of power, who is a master of mischief, still possesses the same curly, tangled locks (to entrap men).
Urdu
انسان کے دل میں اقتدار اور دولت کی ہوس کبھی نہیں مرتی۔ یہ ایک ایسی آگ ہے جو ہمیشہ جلتی رہتی ہے۔ سیاسی اقتدار ایک ایسی دلہن کی طرح ہے جو بڑی شاطر اور فتنے باز ہے؛ اس کی زلفوں کے بل (سازشیں اور دھوکے) آج بھی وہی ہیں جو صدیوں پہلے تھے۔ انسان بار بار اسی اقتدار کے جال میں پھنستا ہے اور تباہ ہوتا ہے۔
Roman Urdu
Insan ke dil mein iqtedar aur doulat ki hawas kabhi nahi marti. Ye ek aysi aag hai jo hamesha jalti rehti hai. Siyasi iqtedar ek aysi dulhan ki tarah hai jo badi shatir aur fitne-baz hai; is ki zulfon ke bal (sazishein aur dhoke) aaj bhi wahi hain jo sadiyon pehle thay. Insan baar baar isi iqtedar ke jaal mein phans-ta hai aur tabah hota hai.

نماند نازِ شیریں بے خریدار
اگر خسرو نباشد، کوہکن ہست
Roman Urdu Translation
Namanad naaz-e-Shireen be-kharidar,
Agar Khusro na-bashad, Kohkan hast.
English Translation
The coquetry (beauty/desire) of Shireen does not remain without a buyer; if there is no Khusro, then there is always a Kohkan (Farhad).
Urdu
یہ ایک استعارہ ہے کہ دنیا میں خوبصورتی اور منزل کی کشش کبھی ختم نہیں ہوتی۔ اگر ایک راستہ بند ہو جائے تو دوسرا کھل جاتا ہے۔ اگر خسرو (سرمایہ دار یا طاقتور) نہ بھی ہو، تو فرہاد (محنت کش یا عاشقِ صادق) ہمیشہ موجود رہتا ہے جو اپنی منزل پانے کے لیے پہاڑ کاٹنے کو تیار ہے۔ زندگی کی جدوجہد اور حصولِ مقصد کا سلسلہ ہمیشہ جاری رہے گا۔
Roman Urdu
Ye ek istiaara hai ke duniya mein khubsurti aur manzil ki kashish kabhi khatam nahi hoti. Agar ek rasta band ho jaye to dusra khul jata hai. Agar Khusro (sarmaya-dar ya taqatwar) na bhi ho, to Farhad (mehnat-kash ya aashiq-e-sadiq) hamesha maujood rehta hai jo apni manzil paane ke liye pahar kaatne ko tayyar hai. Zindagi ki jadogehd aur husool-e-maqsad ka silsila hamesha jari rahe ga.




