(Payam-e-Mashriq-126) Maikhana-e-Farang میخانه فرنگ

یادِ ایامی کہ بودم در خُمستانِ فرنگ 

جامِ او روشن‌تر از آئینِۂ اسکندر است 

چشمِ مستِ مے فروشش بادہ را پروردگار 

بادہ خواراں را نگاہِ ساقی اش پیغمبر است

Roman Urdu Translation

Yad-e-ayami ki boodam dar khumistan-e-Farang, 

Jam-e-oo roshan-tar az aaina-e-Iskandar ast. 

Chashm-e-mast-e-may-farosh-ash bada ra parwardigar, 

Bada-khwaran ra nigah-e-saqi-ash paighambar ast.

English Translation

I remember the days when I was in the wine-cellars of the West; its cup is more radiant than the Mirror of Alexander. The intoxicated eye of its wine-seller is the ‘creator’ (sustainer) of the wine, and for the drunkards, the glance of its cup-bearer acts as a prophet.

Urdu

اقبال مغرب کی مادی تہذیب کو ایک ایسا میخانہ قرار دیتے ہیں جس کا جام (یعنی ان کا علم اور مادی ایجادات) سکندر کے اس افسانوی آئینے سے بھی زیادہ چمکدار ہے جس سے وہ دور دراز کی چیزیں دیکھ لیتا تھا۔ یہاں اقبال طنزیہ انداز میں کہتے ہیں کہ مغرب کے اس علم و ہنر نے لوگوں کو ایسا نشہ پلا دیا ہے کہ وہ کلال (مے فروش) کو اپنا رب اور ساقی کی نگاہ کو اپنا پیغمبر سمجھ بیٹھے ہیں۔ یعنی مغرب کے مادہ پرست فلسفے نے انسانیت کو خدا اور دین سے دور کر کے اپنی مادی چمک دمک ہی کو سب کچھ بنا دیا ہے۔

Roman Urdu

Iqbal Maghrib ki maadi tehzeeb ko ek aisa maikhana qarar dete hain jis ka jaam (yani un ka ilm aur maadi ijaadat) Iskandar ke us afsanwi aaine se bhi zyada chamakdar hai jis se wo door-daraz ki cheezein dekh leta tha. 

Yahan Iqbal tanziya andaz mein kehte hain ke Maghrib ke is ilm-o-hunar ne logon ko aisa nasha pila diya hai ke wo kalal (may-farosh) ko apna Rab aur saqi ki nigah ko apna paighambar samajh baithe hain. Yani Maghrib ke mada-parast falsafe ne insaniyat ko Khuda aur deen se door kar ke apni maadi chamak-damak hi ko sab kuch bana diya hai.

جلوہ او بے کلیم و شعلہ او بے خلیل 

در ہوا و طارمِ متاعِ عشق را غارت‌گر است 

در جوانیش گرے یک آہِ تابانہ نیست 

رندِ ایں میخانہ را یک لغزشِ مستانہ نیست

Roman Urdu Translation

Jalwa-e-oo be-Kaleem o shola-e-oo be-Khaleel, 

Dar hawa o tarem-e-mata-e-ishq ra gharat-gar ast. 

Dar jawani-sh gareh yak aah-e-tabana nest, 

Rind-e-een maikhana ra yak laghzish-e-mastana nest.

English Translation

Its light has no Moses, and its flame has no Abraham; within its atmosphere, it is a plunderer of the goods of Love. In its youth, there is not a single glowing sigh; the ‘drunkard’ of this tavern does not possess even one ecstatic stumble.

Urdu

اقبال کہتے ہیں کہ مغرب کے اس میخانے میں جو روشنی ہے، وہ حضرت موسیٰؑ کے تجلیاتِ حق سے خالی ہے (یعنی اس میں روحانیت نہیں) اور ان کی آگ حضرت ابراہیمؑ کے عشق سے محروم ہے (یعنی یہ آگ جلانے والی تو ہے مگر تعمیر کرنے والی نہیں)۔ یہ تہذیب عشق اور روح کے اثاثے کو لوٹ لینے والی ہے۔ یہاں کا نوجوان تو ہے مگر اس میں تڑپ، سوزِ دروں یا جذبۂ عشق کی کوئی گرمی نہیں، اور نہ ہی اس کے رندوں (مادہ پرستوں) میں وہ مستی یا جذب ہے جو کبھی کبھی راہِ حق میں انسان کو بے خود کر کے ڈگمگا دیتی ہے۔ یہ سب کچھ بے روح اور مشینی ہے۔

Roman Urdu

Iqbal kehte hain ke Maghrib ke is maikhane mein jo roshni hai, wo Hazrat Musa (A.S) ke tajalliyat-e-Haq se khali hai (yani is mein ruhaniyat nahi) aur un ki aag Hazrat Ibrahim (A.S) ke ishq se mahroom hai (yani ye aag jalane wali to hai magar tameer karne wali nahi). Ye tehzeeb ishq aur rooh ke asase ko loot lene wali hai. 

Yahan ka naujawan to hai magar is mein tadap, soz-e-daroon ya jazba-e-ishq ki koi garmi nahi, aur na hi is ke rindon (mada-paraston) mein wo masti ya jazb hai jo kabhi kabhi rah-e-Haq mein insan ko be-khud kar ke dagmaga deti hai. Ye sab kuch be-rooh aur mashini hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *