
(Payam-e-Mashriq-131) Khatab Ba Inglistan خطاب بہ انگلستان


مشرقی بادہ چشید است ز مینائے فرنگ
عجبت نیست اگر توبہ دیرینہ شکست
فکرِ نو زادہء او شیوہء تدبیر آموخت
جوش زد خون بہ رگِ بندہء تقدیر پرست
Roman Urdu
Mashriqi baada chasheed ast zi meenay-e-Farang
Ajabat neest agar tauba-e-deereena shikast
Fikr-e-nau-zada-e-oo shewa-e-tadbeer amookht
Josh zad khoon ba rag-e-banda-e-taqdeer parast
English Translation
The Man of the East has tasted the wine from the flask of the West; it is no wonder if his ancient vow of abstinence has broken. His newly born thought has learned the ways of planning and strategy; blood has begun to surge in the veins of the one who once blindly worshipped fate.
Urdu Translation
مشرق کے رہنے والے (ہندوستانیوں) نے مغرب کی صراحی سے جدید علوم اور آزادی کی شراب چکھ لی ہے، اب اگر اس نے اپنی پرانی خاموشی اور غلامی کی توبہ توڑ دی ہے تو اس پر حیرت نہیں ہونی چاہیے۔ اس کی نئی سوچ نے اب تقدیر پر بھروسہ کر کے ہاتھ پر ہاتھ دھرے بیٹھنے کے بجائے تدبیر اور کوشش کا سلیقہ سیکھ لیا ہے۔ وہ بندہ جو پہلے سب کچھ قسمت پر چھوڑ دیتا تھا، اب اس کی رگوں میں آزادی کے حصول کے لیے خون جوش مار رہا ہے۔
Roman Urdu of Urdu Translation
Mashriq kay rehnay walay (Hindustaniyon) nay maghrib ki surahi say jadeed uloom aur azadi ki sharab chakh li hai, ab agar uss nay apni purani khamoshi aur ghulami ki tauba tor di hai to iss par hairat nahi honi chahiye. Uss ki nayi soch nay ab taqdeer par bharosa kar kay hath par hath dharay bethnay kay bajaye tadbeer aur koshish ka saliqa seekh liya hai. Woh banda jo pehlay sab kuch qismat par chor deta tha, ab uss ki ragon mein azadi kay husool kay liye khoon josh maar raha hai.

ساقیا تنگ دل از شورشِ مستاں نشوی
خود تو انصاف بدہ ایں ہمہ ہنگامہ کہ بست؟
بوئے گل خود بہ چمن راہ نما شد ز نخست
ورنہ بلبل چہ خبر داشت کہ گلزارے ہست
Roman Urdu
Saqiya tang dil az shorish-e-mastan nashwi
Khud tu insaf badeh een hama hangama keh bast?
Boye gul khud ba chaman rahnuma shud zi nukust
Warna bulbul che khabar dasht keh gulzar-e-hast
English Translation
O Cupbearer (England)! Do not be distressed by the uproar of the intoxicated ones; judge for yourself, who started this whole commotion? It was the scent of the rose itself that first led the way to the garden, otherwise, how could the nightingale have known that a rose-garden even existed
Urdu Translation
اے ساقی (انگلستان)! اب ان مستوں (آزادی کے متوالوں) کے شور و غل سے ناراض نہ ہو، بلکہ تو خود ہی انصاف کر کہ یہ سارا ہنگامہ کس نے شروع کیا ہے؟ یہ تمہاری ہی تعلیم اور تمہارے ہی لائے ہوئے جمہوری خیالات ہیں جنہوں نے ہمیں بیدار کیا۔ جس طرح پھول کی خوشبو خود بلبل کو باغ کا راستہ دکھاتی ہے، بالکل اسی طرح تمہارے ہی طرزِ فکر نے ہمیں بتایا کہ آزادی نام کا بھی کوئی گلزار ہوتا ہے، ورنہ ہمیں کیا خبر تھی۔
Roman Urdu of Urdu Translation
Ay Saqi (England)! Ab inn maston (azadi kay matwalon) kay shor-o-ghul say naraz na ho, balkeh tu khud hi insaf kar keh yeh sara hangama kis nay shuru kiya hai? Yeh tumhari hi taleem aur tumharay hi laye huway jumhoori khayalat hain jinhon nay hamein bardaar kiya. Jis tarah phool ki khushbu khud bulbul ko bagh ka rasta dikhati hai, bilkul issi tarah tumharay hi tarz-e-fikr nay hamein bataya keh azadi naam ka bhi koi gulzar hota hai, warna hamein kya khabar thi.
خلاصہ
Urdu Text
اس نظم میں علامہ اقبال انگلستان (برطانوی راج) کو مخاطب کر کے کہتے ہیں کہ مشرق میں آزادی کی جو لہر اٹھی ہے، اس کی ذمہ داری خود مغرب پر عائد ہوتی ہے۔ انگریزی تعلیم اور مغربی سیاسی شعور نے ہی ہندوستانیوں کو یہ سکھایا کہ اپنے حقوق کے لیے کیسے آواز اٹھانی ہے۔ اب جب لوگ بیدار ہو گئے ہیں تو انگریزوں کو اس سیاسی شورش پر گلہ نہیں کرنا چاہیے کیونکہ یہ بیداری انہی کے بوئے ہوئے بیجوں کا پھل ہے۔
Roman Urdu
Iss nazm mein Allama Iqbal Inglistan (British Raj) ko mukhatib kar kay kehtay hain keh Mashriq mein azadi ki jo lahar uthi hai, uss ki zimma-dari khud Maghrib par ayed hoti hai. Angrezi taleem aur maghribi siyasi shaoor nay hi Hindustaniyon ko yeh sikhaya keh apnay huqooq kay liye kaisay awaz uthani hai. Ab jab log bardaar ho gaye hain to Angrezon ko iss siyasi shorish par gila nahi karna chahiye kyunkeh yeh bardaari unhi kay boye huway beejon ka phal hai.




