
(Payam-e-Mashriq-132) Qismat Nama Sarmaya Dar Wa Mazdoor قسمت نامه سرمایه دار و مزدور


غوغائے کارخانہء آہنگری ز من
گلبانگِ ارغنونِ کلیسا از آنِ تو
نخلے کہ شہ خراج برو می نہد ز من
باغِ بہشت و سدرہ و طوبا از آنِ تو
Roman Urdu
Ghoghay-e-karkhana-e-ahangari zi man
Gulbang-e-arghanoon-e-kaleesa az aan-e-tu
Nakhlay keh shah khiraj bar-oo mee nahad zi man
Bagh-e-Behisht o Sidra o Tuba az aan-e-tu
English Translation
The noise of the iron-factory belongs to me; the sweet melody of the church organ is yours. The tree upon which the King imposes a tax is mine; the Garden of Paradise, the Sidra, and the Tuba trees are yours.
Urdu Translation
لوہے کے کارخانے کا شور و غل (مشقت) میرے حصے میں ہے اور کلیسا کے باجے کی دلکش دھنیں تیرے لیے ہیں۔ وہ درخت جس کا پھل بیچ کر بادشاہ کو ٹیکس دیا جاتا ہے وہ میرا ہے، جبکہ جنت کے باغات اور سدرہ و طوبیٰ کے خیالی درخت تیرے لیے ہیں۔
Roman Urdu of Urdu Translation
Lohey kay karkhanay ka shor-o-ghul (mushaqqat) meray hissay mein hai aur kaleesa kay baajay ki dilkash dhunain teray liye hain. Woh darakht jis ka phal bech kar badshah ko tax diya jata hai woh mera hai, jabkeh jannat kay baghat aur Sidra o Tuba kay khayali darakht teray liye hain.

تلخابہء کہ دردِ سر آرد از آنِ من
صہبائے پاکِ آدم و حوا از آنِ تو
مرغابی و تذرو و کبوتر از آنِ من
ظلِ ہما و شہپرِ عنقا از آنِ تو
Roman Urdu of Ashaar
Talkhaba-e keh dard-e-sar aarad az aan-e-man
Sahba-e-paak-e-Adam o Hawa az aan-e-tu
Murghabi o tazrav o kabootar az aan-e-man
Zill-e-Huma o shahpar-e-Anqa az aan-e-tu
English Translation
The bitter water that brings a headache is mine; the pure wine of Adam and Eve is yours. The ducks, partridges, and pigeons are mine; the shadow of the Huma and the wings of the Anqa are yours.
Urdu Translation
وہ کڑوی شراب جو سر میں درد پیدا کرے (دنیوی مے) میرے لیے ہے، اور آدم و حوا کی وہ پاکیزہ شراب (جو جنت میں ملے گی) تیرے لیے ہے۔ مرغابی، تیتر اور کبوتر جیسے گوشت والے پرندے میرے ہیں، اور ہما کا سایہ اور عنقا کے پر (خیالی پرندے) تیرے لیے ہیں۔
Roman Urdu of Urdu Translation
Woh karwi sharab jo sar mein dard paida karay (duniyavi may) meray liye hai, aur Adam o Hawa ki woh pakeeza sharab (jo jannat mein milay gi) teray liye hai. Murghabi, teetar aur kabootar jaisay gosht walay parinday meray hain, aur Huma ka saya aur Anqa kay par (khayali parinday) teray liye hain.

این خاک و آنچہ در شکمِ او از آنِ من
وز خاک تا بہ عرشِ معلا از آنِ تو
Roman Urdu
Een khaak o ancha dar shikam-e-oo az aan-e-man
Wa az khaak ta ba Arsh-e-Mualla az aan-e-tu
English Translation
This earth and whatever is hidden within its belly is mine; and from the earth up to the Exalted Throne—all is yours
Urdu Translation
یہ زمین اور اس کے پیٹ میں چھپے ہوئے تمام خزانے (معدنیات و دولت) میرے ہیں، اور اس مٹی سے لے کر عرشِ معلیٰ تک کی تمام وسعتیں اور بلندیاں تیری ہیں۔
Roman Urdu of Urdu Translation
Yeh zameen aur iss kay pait mein chupay huway tamam khazanay (maadniyat o daulat) meray hain, aur iss mitti say lay kar Arsh-e-Mualla tak ki tamam wus’atain aur bulandiyan teri hain.
خلاصہ
Urdu Text
یہ نظم سرمایہ دار کی منافقت کا نقشہ کھینچتی ہے۔ وہ مزدور کو اس بات پر بہلاتا ہے کہ مادی دنیا، زمین، کارخانے اور نقد دولت تو ہیچ (معمولی) چیزیں ہیں اس لیے یہ “میں” رکھ لیتا ہوں، جبکہ اصل بادشاہی تو آخرت کی ہے، اس لیے جنت، حوریں اور عرشِ معلیٰ “تمہارے” ہیں۔ اقبال بتاتے ہیں کہ کس طرح مذہب اور آخرت کا نام لے کر مزدور کا معاشی استحصال کیا جاتا ہے۔
Roman Urdu
Yeh nazm sarmaya-dar ki munafiqat ka naqsha khenchti hai. Woh mazdoor ko iss baat par bahlata hai keh maadi duniya, zameen, karkhanay aur naqd daulat to heech (mamooli) cheezain hain iss liye yeh “mein” rakh leta hoon, jabkeh asal badshahi to aakhirat ki hai, iss liye jannat, hoorain aur Arsh-e-Mualla “tumharay” hain. Iqbal batatay hain keh kis tarah mazhab aur aakhirat ka naam lay kar mazdoor ka maashi istehsal kiya jata hai.




