(Zabur-e-Ajam-67) Part 2-6: Dagarz Sada Dilehaye Yaar, Natawan Guft دگر ز سادہ دلیہائے یار، نتواں گفت

دگر ز سادہ دلیہائے یار، نتواں گفت

نشستہ بر سرِ بالینِ من ز درماں گفت!

زباں اگرچہ دلیر است و مدعا شیریں

سخن ز عشق چہ گویم جز ایں کہ نتواں گفت!

خوشا کسے کہ فرو رفت در ضمیرِ وجود

سخن مثالِ گہر بر کشید و آساں گفت!

Roman Urdu

Dagar zi sada-dali-haye yaar, natwan guft

Nashasta bar sar-e-baaleen-e-man zi darman guft

Zaban agarche dalir ast o mudda’a shareen

Sukhan zi ishq che goyam juz een keh natwan guft

Khusha kasay keh furo raft dar dhameer-e-wujood

Sukhan misal-e-gohar bar-kasheed o asan guft

English Translation

I cannot speak more of my Beloved’s simplicity; He sat by my bedside and spoke of a cure (for my love)! Though my tongue is bold and my purpose is sweet, what can I say of Love except that it cannot be told! Blessed is the one who dived deep into the core of existence, drew out speech like a pearl, and spoke it with ease

Urdu Translation

میں اپنے محبوب کی سادہ دلی کے بارے میں کیا کہوں کہ وہ میرے سرہانے بیٹھ کر میرے غمِ عشق کا علاج بتا رہا ہے (حالانکہ عشق کا علاج خود محبوب ہی ہے)۔ میری زبان بہت قوی ہے اور میرا مقصد بھی بہت میٹھا ہے، مگر عشق کی بات میں صرف اتنی ہی کہہ سکتا ہوں کہ اسے بیان کرنا ناممکن ہے۔ خوش نصیب ہے وہ شخص جو وجود کی گہرائیوں میں اتر گیا اور وہاں سے موتیوں جیسے حقائق نکال کر بڑی آسانی سے بیان کر دیے۔

خرابِ لذتِ آنم کہ چوں شناخت مرا

عتابِ زیرِ لبی کرد و خانہ ویراں گفت!

غمیں مشو کہ جہاں رازِ خود بروں نہ دہد

کہ آنچہ گل نتوانست مرغِ نالاں گفت!

پیامِ شوق کہ من بے حجاب می گویم

بہ لالہ قطرۂ شبنم رسید و پنہاں گفت!

اگر سخن ہمہ شوریدہ گفتہ ام چہ عجب!

کہ ہر کہ گفت ز گیسوئے او پریشاں گفت!

Roman Urdu

Kharab-e-lazzat-e-aanam keh choon shinaakht mara

Itab-e-zer-e-labi kard o khana-veeran guft

Ghamgeen masho keh jahan raaz-e-khud baroon na-dahad

Keh ancha gul natwanast murgh-e-nalan guft

Payam-e-shauq keh man be-hijab mi-goyam

Ba lala qatra-e-shabnam raseed o pinhan guft

Agar sukhan hama shureeda gufta-am che ajab

Keh har keh guft zi gesu-ye-oo pareshan guft

English Translation

I am captivated by the delight of Him who, upon recognizing me, rebuked me under His breath and called me “the ruined one”! Do not be sad if the world does not reveal its secret; what the rose could not say, the weeping bird has told! The message of passion that I speak so openly—the dewdrop whispered it secretly to the tulip! If my words are all in disarray, what is the wonder? For everyone who spoke of His tresses spoke in a scattered manner!

Urdu Translation

میں اس محبوب کی پہچان پر قربان جاؤں جس نے مجھے پہچانتے ہی زیرِ لب مصنوعی غصے سے مجھے “خانہ ویراں” کہا (یعنی میرے برباد ہونے پر پیار بھرا طنز کیا)۔ اے دل! غمگین نہ ہو کہ یہ دنیا اپنا راز نہیں بتاتی، جو بات پھول (فلسفی) نہ کہہ سکا، وہ فریاد کرنے والے پرندے (عاشق) نے کہہ دی۔ عشق کا وہ پیغام جو میں صاف صاف بیان کر رہا ہوں، اسے کہنے کے لیے شبنم کا قطرہ کلی پر گرا اور چپکے سے یہ راز بتا دیا۔ اگر میری باتیں بکھری ہوئی ہیں تو اس میں حیرت کیسی؟ کیونکہ اس محبوب کی زلفوں کا تذکرہ جس نے بھی کیا، وہ پریشان اور بکھرا ہوا ہی تھا۔

خلاصہ 

Urdu Text

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ عشق ایک ایسا بھید ہے جسے عقل کی زبان سے بیان نہیں کیا جا سکتا۔ اقبال بتاتے ہیں کہ کائنات کے حقائق تک پہنچنے کے لیے ظاہری علم کے بجائے باطنی مشاہدے کی ضرورت ہے۔ وہ اپنے کلام کے “پریشان” یا بکھرے ہونے کو محبوب کے حسن کی وسعت سے تعبیر کرتے ہیں اور بتاتے ہیں کہ ایک سچا عاشق ہی وہ راز پا سکتا ہے جو بڑے بڑے فلسفیوں کی نظر سے اوجھل رہتا ہے۔

Roman Urdu

Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh ishq aik aisa raaz hai jisay aqal ki zaban bayan nahi kar sakti. Iqbal batatay hain keh kainat kay haqaiq tak puhunchnay kay liye batin mein jhankna zaroori hai. Unn kay nazdeek sacha ashiq hi woh raaz pa sakta hai jo baray baray falsafiyon ki nazar say ojhal rehta hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *