
(Zabur-e-Ajam-70) Part 2-9: Lala Aen Chaman Aloodah Rang Ast Hunooz لالہء ایں چمن آلودہء رنگ است ہنوز


لالہء ایں چمن آلودہء رنگ است ہنوز
سپر از دست مینداز کہ جنگ است ہنوز
فتنہء را کہ دو صد فتنہ بہ آغوشش بود
دختری ہست کہ در مہدِ فرنگ است ہنوز
اے کہ آسودہ نشینی لبِ ساحل برخیز
کہ ترا کار بہ گرداب و نہنگ است ہنوز
Roman Urdu
Lala-e-een chaman aalooda-e-rang ast hanooz
Sipar az dast may-andaz keh jang ast hanooz
Fitna-e-ra keh do sad fitna ba aghosh-ash bood
Dukhtar-ay hast keh dar mahd-e-Farang ast hanooz
Ay keh asooda nasheeni lab-e-sahil barkheiz
Keh tura kaar ba gardab o nahang ast hanooz
English Translation
The tulip of this garden is still tainted with color; do not throw down your shield, for the battle is still raging. That turmoil, which holds two hundred other turmoils in its embrace, is like a babe still in the cradle of the West. O you who sit peacefully upon the shore, arise! For you still have to deal with the whirlpool and the crocodile
Urdu Translation
اس چمن (دنیا) کا لالہ (مسلمان) ابھی تک دنیاوی رنگوں میں آلودہ اور مصلحتوں کا شکار ہے؛ ابھی اپنی ڈھال ہاتھ سے مت پھینک کیونکہ حق و باطل کی جنگ جاری ہے۔ لادینیت کا وہ فتنہ جس کی آغوش میں سینکڑوں فتنے پرورش پا رہے ہیں، وہ ابھی یورپ کے پنگھوڑے میں ایک بچی کی مانند ہے (یعنی اشتراکیت و لادینیت کے خطرناک اثرات ابھی پوری طرح ظاہر نہیں ہوئے)۔ اے وہ شخص جو ساحل پر آرام سے بیٹھا ہے، اٹھ کھڑا ہو! کیونکہ ابھی تجھے زندگی کے بھنور اور خونی مگر مچھوں سے مقابلہ کرنا باقی ہے۔

از سرِ تیشہ گذشتن ز خرد مندی نیست
اے بسا لعل کہ اندر دلِ سنگ است ہنوز
باش! تا پردہ کشایم ز مقامِ دگرے!
چہ دہم شرحِ نواہا کہ بہ چنگ است ہنوز!
نقش پردازِ جہاں چوں بہ جنونم نگریست
گفت ویـرانہ بـوَد اے تـو تـنگ است ہـنوز
Roman Urdu
Az sar-e-tesha guzashtan zi khirad-mandi neest
Ay basa la’l keh andar dil-e-sang ast hanooz
Baash! ta parda kushayam zi maqam-e-digaray
Che diham sharh-e-nawaha keh ba chang ast hanooz
Naqsh-pardaz-e-jahan choon ba junoonam nigreest
Guft veerana bowadh ay tu tang ast hanooz
English Translation
It is not wisdom to abandon the pickaxe; for many a ruby is still hidden within the heart of the stone. Wait! Until I unveil another station; how can I explain the melodies that are still within the lute? When the Creator of the world looked upon my madness, He said: “This world is but a wilderness, and it is still too narrow for you!
Urdu Translation
اپنی صلاحیتوں (تیشے) کو کام میں نہ لانا عقلمندی نہیں، کیونکہ ابھی پتھروں کے دل میں بہت سے لعل (حقائق) پوشیدہ ہیں جنہیں محنت سے نکالا جا سکتا ہے۔ ذرا ٹھہر! کہ میں ایک اور مقام سے پردہ اٹھاؤں؛ میں ان نغموں اور فریادوں کی شرح کیسے بیان کروں جو ابھی رباب کے تاروں میں چھپی ہوئی ہیں (یعنی مستقبل کے حالات)۔ جب اس کائنات کے نقش گر (خدا) نے میرے جنونِ عشق کو دیکھا تو فرمایا: یہ دنیا تو ایک ویرانہ ہے اور تیرے بلند افکار و جنون کے لیے ابھی بہت تنگ ہے!
خلاصہ
Urdu Text
اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال مسلمانوں کو خوابِ غفلت سے بیدار ہونے اور مستقبل کے چیلنجز کا سامنا کرنے کی دعوت دیتے ہیں۔ وہ بتاتے ہیں کہ مادی تہذیب کے فتنے ابھی جوان ہو رہے ہیں اور مسلمان کو ساحلِ عافیت چھوڑ کر طوفانوں کا مردانہ وار مقابلہ کرنا چاہیے۔ ان کے نزدیک انسان کے اندر ابھی بہت سی چھپی ہوئی قوتیں ہیں جنہیں بروئے کار لا کر وہ کائنات کو مسخر کر سکتا ہے۔
Roman Urdu
Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal Musalmanon ko khwab-e-gaflat say bedar honay aur mustaqbil kay fitno ka samna karnay ki dawat detay hain. Woh batatay hain keh insaan kay andar abhi bohat si chupi hui quwwatain hain jinhein mehnat say dunya ko badalnay kay liye istemal kiya ja sakta hai.




