(Zabur-e-Ajam-69) Part 2-8: Ghulam Zinda Dilanam Ke Ashiq Sarah And غلامِ زندہ دلاںم کہ عاشقِ سرہ اند

غلامِ زندہ دلاںم کہ عاشقِ سرہ اند

نہ خانقاہ نشیناں کہ دل بہ کس ندہند

بآں دلے کہ بہ رنگ آشنا و بے رنگ است

عیارِ مسجد و می خانہ و صنم کدہ اند

نگاہ از مہ و پرویں بلند تر دارند

کہ آشیاں بہ گریباںِ کہکشاں نہ نہند

دروںِ انجمنے خلوتے پدید آرند

ولے بآں خلوت اندر چناں کہ با ہمہ اند

Roman Urdu

Ghulam-e-zinda-dilan-am keh ashiq-e-sara and

Na khanqah-nasheenan keh dil ba kas na-dahand

Ba-aan dilay keh ba rang ashna o be-rang ast

Ayyar-e-masjid o maikhana o sanam-kada and

Nigah az mah o parveen buland-tar darand

Keh ashiyan ba gari-baan-e-kahkashan na nahand

Darun-e-anjuman-ay khalwat-ay padeed aarand

Walay ba-aan khalwat andar chanan keh ba-hama and

English Translation

I am a slave to those living hearts who are pure lovers; not to those cloistered ones who give their hearts to no one. With a heart that is familiar with color yet remains colorless (pure), they are the touchstone for the mosque, the tavern, and the temple. Their vision soars higher than the moon and the stars; for they do not build their nest even within the collar of the galaxy. Within the assembly, they create a solitude; yet in that solitude, they remain connected with everyone

Urdu Translation

میں ان زندہ دل لوگوں کا غلام ہوں جو سچے اور کھرے عاشق ہیں؛ میرا ان خانقاہ نشینوں (بے عمل صوفیوں) سے کوئی تعلق نہیں جو کسی سے محبت نہیں کرتے۔ ان سچے عاشقوں کے دل دنیا کی رنگینیوں کو جانتے ہوئے بھی ان سے پاک ہیں، وہ مسجد، مے خانہ اور بت کدہ سب کے لیے پرکھ کی کسوٹی ہیں۔ ان کی نظر چاند اور ستاروں سے بھی بلند ہے کیونکہ وہ کہکشاں کی وسعتوں میں بھی گھر بنانا پسند نہیں کرتے (ان کی منزل بہت بلند ہے)۔ وہ محفل میں رہ کر بھی اپنے اندر ایک تنہائی (خدا سے ربط) رکھتے ہیں، مگر اس تنہائی میں بھی وہ پوری انسانیت کے دکھ درد میں شریک ہوتے ہیں۔

بچشمِ کم منگر عاشقاںِ صادق را

کہ ایں شکستہ بہایاں متاعِ قافلہ اند!

بـبندگانِ خطِ آزادگی رقم کردند

چنانکہ شیخ و برہمن شباںِ بے رمہ اند

پیالہ گیر کہ مے را حلال می گویند

حدیث اگرچہ غریب است راویاں ثقہ اند

Roman Urdu

Ba chashm-e-kam manigar ashiqan-e-sadiq ra

Keh een shikasta-bahayan mata-e-qafila and

Ba-bandagan khat-e-azadgi raqam kardan

Chanan-keh sheikh o brahman shuban-e-be-rama and

Piyala geer keh may ra halal mi-goyan

Hadeeth agar-che ghareeb ast raviviyan thiqa and

English Translation

Do not look upon true lovers with contempt; for these broken and humble ones are the real treasure of life’s caravan! They have written the decree of freedom for all slaves; showing that the (traditional) priest and the brahmin are but shepherds without a flock. Take up the cup, for they say this wine (of Divine love) is lawful; though the saying is strange, the narrators are highly trustworthy

Urdu Translation

سچے عاشقوں کو حقارت کی نظر سے مت دیکھو؛ کیونکہ بظاہر یہ خستہ حال لوگ ہی زندگی کے قافلے کا اصل سرمایہ اور دولت ہیں۔ انہوں نے اللہ کے بندوں کے لیے آزادی کا پیغام لکھا ہے اور ثابت کیا ہے کہ یہ نام نہاد مذہبی پیشوا (شیخ و برہمن) ایسے چرواہے ہیں جن کا کوئی ریوڑ نہیں (یعنی یہ منزل سے بے خبر ہیں)۔ اس لیے تو معرفتِ الٰہی کا پیالہ تھام لے کیونکہ سچے لوگ اس شرابِ عشق کو حلال کہتے ہیں؛ یہ بات سننے میں تو عجیب ہے مگر اسے بیان کرنے والے انتہائی معتبر اور سچے لوگ ہیں۔

خلاصہ 

Urdu Text

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال “عشقِ حقیقی” کو انسانیت کی معراج قرار دیتے ہیں۔ ان کے نزدیک سچا عاشق وہ ہے جو دنیا میں رہ کر بھی اس کی آلائشوں سے پاک رہے اور اپنی بلند نظری سے ستاروں پر کمند ڈالے۔ وہ بتاتے ہیں کہ اصل آزادی اللہ کی بندگی میں ہے، اور جو لوگ رسمی مذہبی پیشواؤں کے پیچھے چلنے کے بجائے عشق کی راہ اختیار کرتے ہیں، وہی معاشرے کا اصل سرمایہ ہوتے ہیں۔

Roman Urdu

Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal “Ishq-e-Haqiqi” ko insaniyat ki mairaj qarar detay hain. Unn kay nazdeek sacha ashiq woh hai jo dunya mein reh kar bhi iski madiyat say pak rahay. Woh batatay hain keh asal azadi Allah ki bandagi mein hai, aur ashiqan-e-sadiq hi is dunya ka asal sarmaya hain.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *