
(Zabur-e-Ajam-88) Part 2-27: Ashiq Aan Neest Ke LAb Garam Faghane Darad عاشق آن نیست کہ لَب گَرمِ فَغانی دارد


عاشق آن نیست کہ لَب گَرمِ فَغانی دارد
عاشق آن است کہ بَر کَف دو جہانی دارد
Roman Urdu Translation
Aashiq aan neest ki lab garm-e-faghani darad,
Aashiq aan ast ki bar kaf-e-do jahani darad.
English Translation
The lover is not one whose lips are warm with lamentations; the lover holds both worlds in the palm of his hand.
Urdu
اقبال عشق کی نئی تعریف کر رہے ہیں۔ ان کے نزدیک عشق صرف آہ و زاری اور غمگین گیت گانے کا نام نہیں ہے۔ سچا عاشق وہ ہے جس کی خودی اتنی بلند ہو کہ وہ دنیا و آخرت (دو جہاں) کو اپنے اختیار میں رکھتا ہو۔ یعنی وہ حالات کا غلام نہیں، بلکہ اپنی ہمت سے دونوں جہانوں پر حکمرانی کرنے والا فاتح ہے۔
Roman Urdu
Iqbal ishq ki nayi tareef kar rahe hain. In ke nazdeek ishq sirf aah-o-zari aur ghamgeen geet gaane ka naam nahi hai. Sacha aashiq wo hai jis ki khudi itni buland ho ke wo duniya-o-aakhirat (do jahan) ko apne ikhtiyar mein rakhta ho. Yani wo halaat ka ghulam nahi, balkay apni himmat se donon jahanon par hukmrani karne wala faateh hai.

عاشق آن است کہ تَعْمِیر کُنَد عالَمِ خویش
نَسازَد بہ جہانے کہ کَرَانے دارد
Roman Urdu Translation
Aashiq aan ast ki tameer kunad aalam-e-khwesh,
Na-saazad ba jahani ki karanay darad.
English Translation
The lover is one who builds his own world, and does not settle for a world that has boundaries.
Urdu
عاشق اپنی ایک الگ کائنات تعمیر کرتا ہے۔ وہ اس فرسودہ نظام یا ان محدود دنیاؤں کو قبول نہیں کرتا جن کی کوئی حد یا قید مقرر ہو۔ عشق انسان کو وسعت بخشتا ہے، اور جو شخص خودی کے زور سے اپنا جہان آپ تخلیق کرنے کی صلاحیت رکھتا ہو، وہ کسی دوسرے کے بنائے ہوئے محدود نظام کا تابع نہیں رہتا۔
Roman Urdu
Aashiq apni ek alag kainat tameer karta hai. Wo is farsooda nizam ya un mehdood duniyaon ko qabool nahi karta jin ki koi had ya qaid muqarrar ho. Ishq insan ko was’at bakhshta hai, aur jo shakhs khudi ke zor se apna jahan aap takhleeq karne ki salahiyat rakhta ho, wo kisi dusre ke banaye hue mehdood nizam ka tabe nahi rehta.

دِلِ بیدار نَدادَند داناےِ فَرنگ
ایں قَدَر ہَست کہ چَشمِ نِگرانے دارد
Roman Urdu Translation
Dil-e-bedaar na-dadand dana-e-Farang,
Een qadar hast ki chashm-e-negaranay darad.
English Translation
The wise ones of the West have not been given a wakeful heart; it is only so much that they possess eyes that observe.
Urdu
اقبال مغربی دانشوروں پر تبصرہ کرتے ہوئے کہتے ہیں کہ ان کے پاس تحقیق و مشاہدے کی آنکھ (چشمِ نگران) تو ہے، مگر ان کے پاس “دلِ بیدار” یا روحانی بصیرت کی کمی ہے۔ وہ ظاہری کائنات کو تو بہت باریکی سے دیکھتے ہیں، مگر اس کے باطن اور حقیقتِ ربانی کو سمجھنے سے قاصر ہیں۔
Roman Urdu
Iqbal maghribi danishwaron par tabsara karte hue kehte hain ke un ke paas tehqeeq-o-mushahiday ki aankh (chashm-e-negrani) to hai, magar un ke paas “dil-e-bedaar” ya ruhani baseerat ki kami hai. Wo zahiri kainat ko to bohat bareeki se dekhte hain, magar is ke batin aur haqeeqat-e-rabbani ko samajhne se qasir hain.

عِشق ناپید و خِرد میگَزَدَش صُورتِ مار
گَرچہ دَر کاسۂ زَر لعلِ روانی دارد
Roman Urdu Translation
Ishq na-paid o khirad me-gazadash surat-e-mar,
Garcha dar kasa-e-zar la’al-e-rawani darad.
English Translation
Love is absent, and intellect bites like a serpent; although in a golden bowl, it (intellect) holds a flowing ruby.
Urdu
جب انسان کے اندر سے عشق مٹ جائے تو عقل ایک سانپ کی طرح ڈستی ہے۔ یعنی عقل اگر عشق سے خالی ہو تو وہ نقصان دہ ہو جاتی ہے۔ اگرچہ عقل کے پاس علم (لعلِ رواں) کا خزانہ موجود ہے اور وہ اسے ایک سنہری پیالے میں پیش بھی کرتی ہے، مگر عشق کے بغیر یہ سب کچھ انسان کو روحانی طور پر تباہ کر دیتا ہے۔
Roman Urdu
Jab insan ke andar se ishq mit jaye to aql ek saanp ki tarah dasti hai. Yani aql agar ishq se khali ho to wo nuqsan-deh ho jati hai. Agar-cha aql ke paas ilm (la’al-e-rawan) ka khazana mojood hai aur wo isay ek sunehri pyalay mein pesh bhi karti hai, magar ishq ke baghair ye sab kuch insan ko ruhani taur par tabah kar deta hai.

مَن گِیر کہ دَر مِیکدہہا پِیدا نیست
پِیر مَردے کہ مےتند و جَوانی دارد!
Roman Urdu Translation
Man geer ki dar maikada-ha paida neest,
Peer-e-mardi ki me-tund o jawani darad!
English Translation
Suppose I admit that in the taverns, one cannot find an old man who spins (wisdom) and possesses the vigor of youth!
Urdu
اقبال ایک گہرے دکھ کا اظہار کر رہے ہیں کہ آج کل کے روحانی مراکز (میکدے) میں بھی کوئی ایسا رہنما نہیں ملتا جس کے پاس تجربہ (پیر مرد کی حکمت) بھی ہو اور جوانی کا جوش و جذبہ بھی۔ یعنی حکمت اور عمل کا حسین امتزاج آج کے دور میں نایاب ہو گیا ہے، جس کی وجہ سے امتِ مسلمہ بھٹک رہی ہے۔
Roman Urdu
Iqbal ek gehre dukh ka izhaar kar rahe hain ke aaj kal ke ruhani marakaz (maikaday) mein bhi koi aysa rahnuma nahi milta jis ke paas tajurba (peer-e-mard ki hikmat) bhi ho aur jawani ka josh-o-jazba bhi. Yani hikmat aur amal ka haseen imtizaj aaj ke daur mein nayab ho gaya hai, jis ki wajah se ummat-e-muslima bhatak rahi hai.




