
(Rumuz-e-Bekhudi-08) Rukan-e-Doum…Risalat رکنِ دوم: رسالت

تارکِ آفل ابراہیمِ خلیل
انبیا را نقشِ پائے او دلیل
آں خدائے لم یزل را آیتـے
داشت در دل آرزوئے ملتے
جوئے اشک از چشمِ بیخوابش چکید
تا پیامِ “طَہِّرَا بَیْتِیْ” شنید
بہرِ ما ویرانہ آباد کرد
طائفاں را خانہ بنیاد کرد
تا نہالِ “تُبْ عَلَیْنَا” غنچہ بست
صورتِ کارِ بہارِ ما نشست
Roman Urdu Transliteration
Tarik-e-aafil Ibrahim-e-Khalil
Anbiya ra naqsh-e-paaye u daleel
Aan Khudaye Lam-Yazal ra ayate
Dasht dar dil aarzo-e-millate
Juye ashk az chashm-e-bekhwabash chakeed
Ta payam-e “Tahhira Bayti” shuneed
Bahar-e-ma veerana-e-aabaad kard
Taaifaan ra khana-e-bunyaad kard
Ta nihal-e “Tub Alaina” ghuncha bast
Surat-e-kar-e-bahar-e-ma nishast
English Translation
- Ibrahim the Beloved, who rejected all that sets (perishable gods), provided a guiding path for all other Prophets.
- He was a sign of the Eternal God and cherished the desire for a devoted nation (Millat) within his heart.
- A river of tears flowed from his sleepless eyes until he heard the divine command: “Purify My House”.
- For our sake, he settled a desolate wilderness and built a House (the Kaaba) for those who perform circumambulation.
- When the prayer “Accept our repentance” (Tub Alaina) began to bear fruit like a budding plant, the destiny of our “springtime” (the Muslim Ummah) took shape.
Urdu Translation (Urdu Text)
زوال پذیر معبودوں کو ٹھکرا دینے والے حضرت ابراہیم خلیلؑ، جن کا نقشِ قدم باقی انبیاء کے لیے رہنما بن گیا۔ وہ حضرت ابراہیمؑ جو خدائے لم یزل کی ایک نشانی تھے، اپنے دل میں ایک ایسی ملت (امت) کی آرزو رکھتے تھے جو اللہ کی مطیع ہو۔
حضرت ابراہیمؑ کی بے خواب آنکھوں سے آنسوؤں کی ندی بہتی رہی تاآنکہ اللہ تعالیٰ کی بارگاہ سے انہیں حکم ہوا کہ “میرے گھر کو پاک رکھو”۔ انہوں نے ہمارے لیے ایک ایسے مقام پر خانہ خدا تعمیر کیا جہاں دور دور تک ویرانہ تھا تاکہ طواف کرنے والے وہاں عبادت کریں۔ جب “تُبْ عَلَیْنَا” (ہماری توبہ قبول فرما) کی دعا رنگ لائی تو ہماری ملت کی بہار کا آغاز ہوا۔
Urdu Translation (Roman Urdu)
Zawal pazeer maboodon ko thukra dene wale Hazrat Ibrahim Khalil (A.S.), jin ka naqsh-e-qadam baqi ambiya ke liye rehnuma ban gaya. Wo Hazrat Ibrahim jo Khudaye Lam-Yazal ki ek nishani thay, apne dil mein ek aisi Millat (Ummah) ki aarzoo rakhte thay jo Allah ki mutiee (obedient) ho.
Hazrat Ibrahim ki be-khwab aankhon se aansuon ki nadi behti rahi ta-aan-ke Allah Ta’ala ki bargah se unhein hukum hua ke “Mere ghar ko paak rakho”. Unhon ne hamare liye ek aise maqam par khana-e-Khuda tameer kiya jahan door door tak veerana tha taake tawaaf karne wale wahan ibadat karein. Jab “Tub Alaina” (hamari tauba qubool farma) ki dua rang layi to hamari Millat ki bahar ka aaghaz hua.

از رسالت ہم نوا گشتیم ما
ہم نفس، ہم مدعا گشتیم ما
کثرتِ ہم مدعا وحدت شود
پختہ چوں وحدت شود، ملت شود
زندہ ہر کثرت ز بندِ وحدت است
وحدتِ مسلم ز دینِ فطرت است
Roman Urdu Transliteration
Az Risalat hum-nawa gashteem ma
Hum-nafas, hum-mudda’a gashteem ma
Kasrat-e-hum-mudda’a wahdat shawad
Pukhta choon wahdat shawad, Millat shawad
Zinda har kasrat ze band-e-wahdat ast
Wahdat-e-Muslim ze Deen-e-Fitrat ast
English Translation
Through Prophethood, we became one voice;
We became of one breath and one purpose.
A multitude sharing the same goal becomes a unity;
When that unity becomes firm, it becomes a Nation (Millat).
Every manifold remains alive through the bond of unity;
The unity of a Muslim is derived from the Religion of Nature (Islam).
Easy Urdu Translation
رسالت ہی کی بدولت ہم سب ایک آواز ہوئے، ایک دوسرے کے ساتھی، ہمدرد اور ایک ہی مقصد رکھنے والے بن گئے۔ جب ایک کثرت (زیادہ لوگ) ایک ہی مقصد پر اکٹھے ہو جاتے ہیں تو ان میں وحدت (ایک جان ہونا) پیدا ہو جاتی ہے۔ اور یہی وحدت جب مضبوط ہو جائے تو ایک قوم یا “ملت” کی شکل اختیار کر لیتی ہے۔ دنیا میں ہر ہجوم صرف اسی وقت تک زندہ رہتا ہے جب تک وہ اتحاد کی زنجیر میں بندھا ہو۔ مسلمانوں کا یہ اتحاد اور وحدت دراصل دینِ اسلام کی وجہ سے ہے۔
Easy Urdu Translation (Roman Urdu)
Risalat hi ki badolat hum sab ek awaaz hue, ek doosre ke saathi, humdard aur ek hi maqsad rakhne wale ban gaye. Jab ek kasrat (ziyada log) ek hi maqsad par ik इकट्ठे (ikatthe) ho jate hain to un mein wahdat (ek jaan hona) paida ho jati hai. Aur yahi wahdat jab mazboot ho jaye to ek qoum ya “Millat” ki shakal ikhtiyar kar leti hai. Duniya mein har hujoom sirf us waqt tak zinda rehta hai jab tak wo ittehad ki zanjeer mein bandha ho. Musalmano ka ye ittehad aur wahdat dar-asal Deen-e-Islam ki wajah se hai.

دینِ فطرت از نبی آموختیم
در رہِ حق مشعلے افروختیم
ایں گہر از بحرِ بے پایاں اوست
ما کہ یکجانیم از احسانِ اوست
تا نہ ایں وحدت ز دستِ ما رود
ہستیِ ما با ابد ہمدم شود
Roman Urdu Transliteration
Deen-e-Fitrat az Nabi amookhteem
Dar rah-e-Haq mash’alay afrookhteem
Een guhar az bahr-e-be-payan-e-oost
Ma ke yek-janeem az ihsan-e-oost
Ta na een wahdat ze dast-e-ma ravad
Hasti-e-ma ba abad hum-dam shawad
English Translation
- We learned the “Religion of Nature” (Islam) from the Prophet (PBUH).
- On the path of Truth, we have lit a torch.
- This pearl (of unity) is from his shoreless ocean.
- That we are “one soul” (united) is due to his favor/blessing.
- As long as this unity does not slip from our hands,
- Our existence will remain eternal and everlasting.
Easy Urdu Translation
ہم نے رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم سے دینِ فطرت سیکھا اور اللہ کے راستے میں مشعل روشن کر کے کھڑے ہو گئے۔ یہ وحدت کا راز ایک موتی ہے جو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم کے بے پایاں سمندر سے نکلا، ہم ایک جان ہیں تو یہ حضورؐ ہی کا احسان ہے۔ اگر وحدت کا یہ رشتہ ہمارے ہاتھ سے نہیں چھوٹے گا تو ہماری ہستی بحیثیت ملت و قوم رہتی دنیا تک باقی رہے گی۔
Easy Urdu Translation
Hum ne Rasool Allah (S.A.W) se Deen-e-Fitrat seekha aur Allah ke raste mein mash’al roshan kar ke kharay ho gaye. Yeh wahdat ka raaz ek moti hai jo Rasool Allah (S.A.W) ke be-payan samundar se nikla; hum ek jaan hain to yeh Huzoor (S.A.W) hi ka ihsan hai. Agar wahdat ka yeh rishta hamare hath se nahi chhootay ga to hamari hasti b-haisyat-e-millat o qoum rehti duniya tak baqi rahe gi.

پس خدا بر ما شریعت ختم کرد
بر رسولِ ما رسالت ختم کرد
رونقِ از ما محفلِ ایام را
او رسل را ختم و ما اقوام را
خدمتِ ساقی گری با ما گذاشت
داد ما را آخرین جامی کہ داشت
Roman Urdu (Transliteration )
Pas Khuda bar ma Shariat khatam kard
Bar Rasool-e-ma Risalat khatam kard
Raunaq-e-az ma mahfil-e-ayyam ra
Oo Rusul ra khatam wa ma aqwam ra
Khidmat-e-saaqi gari ba ma guzasht
Dad ma ra aakhri jaame ke dasht
English Translation
God concluded the Law (Shariat) upon us,
And ended the Prophethood (Risalat) upon our Messenger.
The assembly of time receives its splendor from us;
He (the Prophet) is the seal of the Messengers, and we are the seal of nations.
He (God) entrusted the service of the “Saki” (cup-bearer/provider of spiritual wine) to us,
And gave us the final cup that He possessed.
Easy Urdu Translation
پس خدا نے ہم پر شریعت ختم کر دی اور ہمارے رسول صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم پر رسالت ختم کر دی۔ اب زمانے کی مجلس میں رونق ہمارے ہی دم سے رہے گی۔ ہمارے رسول رسولوں کے خاتم تھے، ہم قوموں کے خاتم ہیں۔ اللہ تعالیٰ نے محفلِ روزگار میں ساقی کا منصب ہمارے حوالے کر دیا۔ وہ اصلاح اور تقویٰ کا جو آخری جام اس دنیا کو عطا کرنا چاہتا تھا، وہ ہمیں عطا کر دیا۔
Roman Urdu Translation
Pas Khuda ne hum par Shariat khatam kar di aur hamare Rasool (S.A.W) par Risalat khatam kar di. Ab zamane ki majlis mein raunaq hamare hi dam se rahe gi. Hamare Rasool rasoolon ke khatam thay, hum qaumon ke khatam hain. Allah Ta’ala ne mehfil-e-rozgar mein saaqi ka mansab hamare hawale kar diya. Woh islah aur taqwa ka jo aakhri jaam is dunya ko ata karna chahta tha, woh humein ata kar diya.

لَا نَبِیَّ بَعْدِی ز احسانِ خداست
پردہ ناموسِ دینِ مصطفیٰ است
قوم را سرمایہ قوت ازو
حفظِ سرِ وحدتِ ملت ازو
حق تعالیٰ نقشِ ہر دعویٰ شکست
تا ابد اسلام را شیرازہ بست
دل زغیر اللہ مسلماں برکند
نعرہ لا قوم بعدی می زند
Roman Urdu (Transliteration )
La Nabiya Ba’di zi ehsan-e-Khuda-st
Parda-e-namoos-e-deen-e-Mustafa-st
Qaum ra sarmaya-e-quwwat az-o
Hifz-e-sirr-e-wahdat-e-millat az-o
Haq Ta’ala naqsh-e-har da’wa shikast
Ta abad Islam ra shiraza bast
Dil zi ghair Allah musalman bar-kanad
Na’ra-e-la qauma ba’di mi zanad
English Translation
The saying “There is no Prophet after me” is a blessing from God;
It is the protective veil for the honor of the religion of Mustafa (peace be upon him).
The nation derives its capital of strength from this;
The protection of the secret of the nation’s unity is because of this.
God Almighty shattered the image of every (false) claim;
And bound the organization of Islam forever.
A Muslim detaches their heart from everything other than Allah;
And raises the cry, “There is no nation after me.”
Easy Urdu Translation (Urdu Text)
رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم کا ارشاد ہے کہ “میرے بعد کوئی نبی نہیں”۔ یہ خدا کا احسان ہے اور یہ دینِ مصطفیٰ کے ناموس کا پردہ ہے۔ قوم کو قوت ملتی ہے تو رسول اللہ صلی اللہ علیہ وسلم ہی سے ملتی ہے اور ملت کی وحدت کا راز بھی اسی پاک ذات کی بدولت محفوظ ہے۔ اللہ تعالیٰ نے ہر دعوے کا نقش مٹا دیا اور اسلام کا شیرازہ ابد تک کے لیے باندھ دیا۔ مسلمان جب غیر اللہ سے دل کا تعلق توڑ لیتا ہے تو “میرے بعد کوئی قوم نہیں” کا نعرہ لگاتا ہے۔
Roman Urdu Translation
Rasool Allah (S.A.W) ka irshad hai ke “Mere baad koi nabi nahi”. Yeh Khuda ka ehsan hai aur yeh Deen-e-Mustafa ke namoos ka parda hai. Qaum ko quwwat milti hai to Rasool Allah (S.A.W) hi se milti hai aur millat ki wahdat ka raaz bhi isi paak zaat ki badaulat mehfooz hai. Allah Ta’ala ne har da’way ka naqsh mita diya aur Islam ka shiraza abad tak ke liye baandh diya. Musalman jab ghair Allah se dil ka ta’alluq torr leta hai to “Mere baad koi qaum nahi” ka na’ra lagata hai.




