
(Zabur-e-Ajam-06) Part 1-3: Ghazal Sar Ae Wa Nawa Haye Rafta Baz Awar غزل سر اے ونوا ہاے رفتہ باز آور


غزل سرا اے و نوا ہائے رفتہ باز آور
بایں فسردہ دلاں حرفِ دل نواز آور
کنشت و کعبہ و بتخانہ و کلیسا را
ہزار فتنہ ازاں چشمِ نیم باز آور
ز بادہء کہ بہ خاکِ من آتشے آمیخت
پیالہء بہ جوانانِ نو نیاز آور
نئے کہ دل ز نوایش بہ سینہ می رقصد
مئے کہ شیشہء جاں را دہد گداز آور
نیستاںِ عجم با دمِ صبحدم تیز است
شرارہء کہ فرو می چکد ز ساز آور
Roman Urdu of Ashaar
Ghazal-sara-ay o nawa-haye rafta baaz awar
Ba-een fasurda dilan harf-e-dil-nawaz awar
Kanish o Kaaba o but-khana o kaleesa ra
Hazar fitna azan chashm-e-neem-baaz awar
Zi baada-ay keh ba khaak-e-man atash-ay ameekht
Pyala-ay ba jawanan-e-nau-niyaz awar
Nay-ay keh dil zi nawayash ba seena mi-raqsadh
May-ay keh sheesha-e-jaan ra dahad gudaz awar
Nayistan-e-Ajam ba dam-e-subh-dam tez ast
Sharara-ay keh furo mi-chakad zi saaz awar
English Translation
O Singer, sing a ghazal and bring back the departed melodies; bring a heart-soothing word for these withered hearts. For the temple, the Kaaba, the idol-house, and the church, bring a thousand mischiefs from those half-opened eyes. From the wine that mixed fire into my dust, bring a cup for the youths who are newly seeking.
Bring that flute whose melody makes the heart dance in the chest; bring that wine that melts the glass of the soul. The reed-forest of the East is dry and the morning breeze is swift; bring that spark which falls from the instrument.
Urdu Translation
حصہ اول:
اے اللہ! مسلمانوں کو دوبارہ وہی جوش اور کلام کا وہ جادو عطا کر جو کبھی ان کی پہچان تھا۔ اس دور کے ناامید اور بجھے ہوئے دلوں میں دوبارہ زندگی کی لہر دوڑانے کے لیے کوئی ایسی بات الہام کر جو ان کے دکھوں کا مداوا بن سکے۔
حصہ دوم:
اے مالک! تمام مذاہب کے ماننے والوں، چاہے وہ کعبہ کے زائر ہوں یا کلیسا و مندر کے، ان سب میں اپنی محبت کی ایسی تڑپ پیدا کر دے جو انہیں ظاہری رسومات سے نکال کر دین کی حقیقی روح اور انسانیت کے سچے جذبے سے دوبارہ جوڑ دے۔
حصہ سوم:
جس عشقِ الٰہی کی تپش نے میری مٹی کو سونا بنا دیا اور میرے اندر ایک نئی آگ بھر دی، اس معرفت کا ایک جام ان نوجوانوں کو بھی عطا کر جو تیری تلاش میں نکلے ہیں، تاکہ نئی نسل بھی اسی نور سے فیض یاب ہو۔
حصہ چہارم:
اے رب! مسلمانوں میں دوبارہ وہ تڑپ اور شوق پیدا کر دے کہ ان کے دل تیری یاد میں وجد کرنے لگیں اور ان کے اندر کی سختی ختم ہو کر موم جیسی نرمی اور محبت پیدا ہو جائے۔
حصہ پنجم:
مشرق کے ممالک میں تبدیلی اور بیداری کی ہوا چلنا شروع ہو گئی ہے۔ اے خدا! اب اس بیداری کو ایک ایسی چنگاری عطا کر جو ان کے سوئے ہوئے جذبوں کو عشقِ حقیقی کے الاؤ میں بدل دے تاکہ یہ قوم دوبارہ اپنی منزل پا سکے۔
Roman Urdu of Urdu Translation
Hissa Awwal
Ay Allah! Musalmanon ko dobara wahi josh aur kalam ka woh jadoo ata kar jo kabhi unn ki pehchan tha. Iss daur kay na-umeed aur bujhay huway dilon mein dobara zindagi ki lahar doranay kay liye koi aisi baat ilham kar jo unn kay dukhon ka madawa ban sakay
Hissa Dom
Ay Maalik! Tamam mazahib kay man-nay walon mein apni mohabbat ki aisi tarap paida kar day jo unhein zahiri rusoomat say nikal kar deen ki haqiqi rooh say dobara jorr day
Hissa Som
Jis ishq-e-ilahi ki tapish nay meri mitti ko sona bana diya, uss ma’rifat ka aik jaam inn nau-jawanon ko bhi ata kar jo Teri talash mein niklay hain, ta-keh nayi nasal bhi issi noor say faiz-yab ho sakay
Hissa Chaharam
Ay Rabb! Musalmanon mein dobara woh tarap aur shauq paida kar day keh unn kay dil Teri yaad mein wajd karnay lagain aur unn kay andar ki sakhti khatm ho kar mom jaisi narmi paida ho jaye.
Hissa Panjum
Mashriq kay mumalik mein bardaari ki hawa chalna shuru ho gayi hai. Ay Khuda! Ab iss bardaari ko aik aisi chingari ata kar jo unn kay soye huway jazbon ko ishq-e-haqiqi ki aag mein badal day ta-keh yeh qaum dobara apni manzil pa sakay.
خلاصہ
Urdu Text
اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال اللہ تعالیٰ سے دعا گو ہیں کہ وہ امتِ مسلمہ کو دوبارہ وہی سوز و گداز اور ولولہ عطا فرمائے جو ان کا خاصہ تھا۔ وہ نوجوان نسل کے لیے “شرابِ عشق” کے طلبگار ہیں تاکہ ان میں بیداری پیدا ہو اور وہ روایتی مذہبی جمود سے نکل کر حقیقتِ دین کو پا سکیں۔ ان کے نزدیک مشرق میں تبدیلی کے آثار موجود ہیں، بس ایک انقلابی اور روحانی چنگاری کی کمی ہے جو اس سوئے ہوئے جذبے کو بیدار کر دے۔
Roman Urdu:
Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal Allah Ta’ala say dua-go hain keh woh Ummat-e-Muslima ko dobara wahi soz-o-gudaz aur walwala ata farmaye jo unn ka khassa tha. Woh nau-jawan nasal kay liye “sharab-e-ishq” kay talabgar hain ta-keh unn mein bardaari paida ho aur woh rawayati mazhabi jumood say nikal kar haqiqat-e-deen ko pa sakain. Unn kay nazdeek Mashriq mein tabdeeli kay aasar maujood hain, bas aik inqalabi aur roohani chingari ki kami hai jo iss soye huway jazbay ko bardaar kar day.




