
(Zabur-e-Ajam-54) Part 1-51: Beharfe Mee Tawan Guftan Tamanaye Jahane Ra بـحرفـے مـی تـواں گفـتن تمـنائے جہـانے را


بـحرفـے مـی تـواں گفـتن تمـنائے جہـانے را
من از ذوقِ حضوری طول دادم داستانے را
ز مشتاقاں اگر تابِ سخن بردی نمی دانی
محبت می کند گویا نگاہِ بے زبانے را!
کجا نورے کہ غیر از قاصدی چیزے نمی داند
کجا خاکے کہ در آغوش دارد آسمانے را!
Roman Urdu
Ba-harf-ay mi tawan guftan tamanna-e-jahan-ay ra
Man az zauq-e-huzoori tool dadam dastan-ay ra
Zi mushtaqan agar taab-e-sukhan burdi nami-daani
Muhabbat mi-kunad goya nigah-e-be-zaban-ay ra
Kuja noor-ay keh ghair az qasidi cheez-ay nami-danad
Kuja khak-ay keh dar aghosh darad asman-ay ra
English Translation
A world of desires can be expressed in a single word; yet, for the sheer joy of being in Your presence, I have lengthened my tale. If You have taken away the power of speech from Your lovers, You do not know that Love grants a voice even to a wordless gaze! Where is the being of Light (Angels) who know nothing but carrying messages, and where is this being of Dust (Man) who holds the entire heavens in his embrace
Urdu Translation
اے میرے محبوب! اگرچہ پوری دنیا کی تمناؤں کو ایک حرف میں بیان کیا جا سکتا ہے، لیکن میں نے صرف تیرے حضور رہنے کی لذت کی خاطر اپنی داستانِ عشق کو طویل کر دیا ہے۔ اگر تو نے اپنے عاشقوں سے قوتِ بیان چھین لی ہے تو یاد رکھ کہ محبت وہ طاقت ہے جو بے زبان نگاہوں کو بھی زبان عطا کر دیتی ہے۔ فرشتوں (نوری مخلوق) کی کیا حقیقت جو صرف حکم کی تعمیل اور پیغام رسانی جانتے ہیں، اور اس خاکی انسان کا کیا مرتبہ جو اپنے سینے میں پورا آسمان اور کائنات کے اسرار چھپائے بیٹھا ہے!

اگر یک ذرہ کم گردد ز انگیـزِ وجـودِ من
بائیں قیمت نمی گیرم حیاتِ جاودانے را!
من اے دریائے بے پایاں بہ موجِ تو در افتادم
نہ گوہر آرزو دارم نہ مـی جویم کرانے را
ازاں معنی کہ چوں شبنم بجانِ من فرو ریزی
جہانے تازہ پیدا کردہ ام عرضِ فغانے را
Roman Urdu
Agar yak zarra kam gardadh zi angez-e-wujood-e-man
Ba-een qimat nami-geeram hayat-e-javidan-ay ra
Man ay darya-e-be-payan ba mauj-e-tu dar-uftadam
Na gohar arzoo daram na mi-joyam karan-ay ra
Azan ma’ni keh choon shabnam ba-jaan-e-man furo reezi
Jahan-ay taza paida karda-am arz-e-fighan-ay ra
English Translation
If even a single atom were to be diminished from the intensity of my being, I would not accept eternal life at such a price! O Boundless Ocean! I have plunged into Your waves; I seek no pearls, nor do I search for a shore. From the meanings that You pour into my soul like dew, I have created a new world to express my inner lament
Urdu Translation
اگر ابدی زندگی پانے کے لیے میرے وجود کی خودی اور انفرادیت کا ایک ذرہ بھی کم ہوتا ہو، تو میں ایسی قیمت پر ہمیشہ کی زندگی بھی قبول نہیں کروں گا (یعنی میری خودی سب سے مقدم ہے)۔ اے بے کنار سمندر (خدا)! میں تیری محبت کی موجوں میں کود پڑا ہوں، اب مجھے نہ تو موتیوں کی ہوس ہے اور نہ ہی میں کنارے کی تلاش میں ہوں۔ ان افکار اور معرفت کی بدولت جو تو نے شبنم کی طرح میری روح پر نازل کیے ہیں، میں نے اپنی پکار اور پیغام کو عام کرنے کے لیے ایک نئی دنیا (فکری انقلاب) تخلیق کر لی ہے۔
خلاصہ
Urdu Text
اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال انسان کو فرشتوں سے برتر قرار دیتے ہیں کیونکہ انسان کے پاس “خودی” اور “دردِ دل” ہے۔ وہ اپنی انفرادیت اور خودی کی حفاظت پر اس قدر زور دیتے ہیں کہ اسے کسی بھی قیمت پر قربان کرنے کو تیار نہیں۔ ان کے نزدیک بندگی کا اصل لطف اللہ کی ذات میں غرق ہو جانے میں ہے، جہاں انسان دنیاوی مفادات (موتی یا کنارے) سے بے نیاز ہو کر صرف رضائے الٰہی کا طالب بن جاتا ہے۔
Roman Urdu
Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal insaan ko farishton say bartar qarar detay hain kyun keh insaan kay paas “Khudi” aur “Dard-e-dil” hai. Woh apni infiradiyat ki hifazat par itna zor detay hain keh ussay kisi bhi qimat par qurban karnay ko tayyar nahi. Unn kay nazdeek bandagi ka asal lutf Allah ki zaat mein gharq ho janay mein hai.




