(Zabur-e-Ajam-58) Part 1-55: Ma Ke Aftandah Taraz Par Tu Massa Amdah Ayem ما کہ افتندہ تر از پرتوِ مہ آمدہ ایم

ما کہ افتندہ تر از پرتوِ مہ آمدہ ایم

کس چہ داند کہ جہاں ایں ہمہ رہ آمدہ ایم

با رقیباں سخن از دردِ دلِ ما گفتی

شرمسار از اثرِ نالہ و آہ آمدہ ایم

پردہ از چہرہ برانگن کہ چو خورشیدِ سحر

بہرِ دیدارِ تو لبریزِ نگہ آمدہ ایم

Roman Urdu

Ma keh aftanda-tar az partav-e-mah amada-aym

Kas che danad keh jahan een hama rah amada-aym

Ba raqiban sukhan az dard-e-dil-e-ma gufti

Sharmsar az asar-e-nala o aah amada-aym

Parda az chehra bar-afgan keh cho khurshid-e-sahar

Bahar-e-deedar-e-tu labrez-e-nigah amada-aym

English Translation

We have come to this earth even more humble than the moonlight; who knows what a long journey we have traveled to reach this world? You spoke of my heart’s pain to my rivals; now I am ashamed of the ineffectiveness of my laments. Lift the veil from Your face, for like the morning sun, we have come overflowing with the desire to behold You.

Urdu Translation

ہم تو چاند کی روشنی سے بھی زیادہ عاجزی کے ساتھ اس زمین پر آئے ہیں۔ کسی کو کیا خبر کہ ہم نے عالمِ ارواح سے یہاں تک کتنا لمبا سفر طے کیا ہے (یعنی روح کا جسم میں مقید ہونا ایک بڑی مسافرت ہے)۔ اے محبوب! تو نے ہمارے دل کے دکھ کا ذکر دشمنوں (رقیبوں) سے کر دیا، اب ہم اپنی آہ و زاری کی بے اثری پر شرمندہ ہیں کہ دشمن جان گئے کہ ہماری پکار میں تڑپ نہیں۔ اب اپنے رخِ روشن سے پردہ ہٹا دے کیونکہ ہم صبح کے سورج کی طرح تیری دید کی پیاس لیے، لبریزِ نگاہ ہو کر آئے ہیں۔

عزمِ ما را بہ یقیں پختہ تر ک ساز کہ ما

اندریں معرکہ بے خیل و سپہ آمدہ ایم

تو ندانی کہ نگاہے سرِ راہے چہ کند

در حضورِ تو دعا گفتہ بہ رہ آمدہ ایم

Roman Urdu

Azm-e-ma ra ba yaqeen pukhta-tar-ak saaz keh ma

Andareen ma’raka be-khail o sipah amada-aym

Tu nadani keh nigah-ay sar-e-rah-ay che kunad

Dar huzoor-e-tu dua gufta ba rah amada-aym

English Translation

Make our resolve even firmer through the power of Certainty; for in this battle (of life and love), we have come without cavalry or army. You know not what a single passing glance can do; therefore, we have come upon this path reciting prayers in Your presence.

Urdu Translation

اے خدا! ہمارے ارادوں کو یقینِ کامل کی دولت دے کر مزید پختہ کر دے، کیونکہ زندگی اور عشق کے اس معرکے میں ہم کسی لشکر یا مادی ساز و سامان کے بغیر (بے سروسامان) اترے ہیں؛ اور یہ معرکہ صرف یقین کی قوت سے ہی جیتا جا سکتا ہے۔ تو کیا نہیں جانتا کہ راستے میں پڑنے والی ایک (مست) نظر انسان کا کیا حال کر دیتی ہے؟ ہمیں اس کا خوف ہے، اسی لیے ہم تیرے حضور دعائیں مانگتے ہوئے اس راستے پر نکلے ہیں کہ کہیں تیری ایک نظر ہمیں لوٹ نہ لے۔

خلاصہ 

Urdu Text:

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ اقبال انسانی روح کی بے بسی اور اللہ کی قدرت کا موازنہ کرتے ہیں۔ وہ بتاتے ہیں کہ انسان اس دنیا میں ایک طویل سفر طے کر کے آیا ہے اور یہاں کے فتنوں اور عشق کے معرکوں میں سرخرو ہونے کے لیے اسے کسی مادی فوج کی نہیں بلکہ “یقینِ محکم” کی ضرورت ہے۔ وہ اللہ سے التجا کرتے ہیں کہ اس کی نظرِ کرم ہی مسافرِ حق کا اصل سہارا ہے۔

Roman Urdu:

Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Iqbal insani ruh ki be-basi aur Allah ki qudrat ka mawazna kartay hain. Unn kay nazdeek zindagi kay ma’rakay jeetnay kay liye kisi fauj ki nahi balkeh “Yaqeen-e-Muhkam” ki zaroorat hai. Woh Allah say iltija kartay hain keh Uss ki nazar-e-karam hi asal sahara hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *