(Pas Che Bayad Kard-01) Bakhuwanda’ay Kitab بخواننده کتاب

سپاہِ تازہ برانگیزم از ولایتِ عشق کہ در حرم خطری از بغاوتِ خرد است !

زمانہ ہیچ نداند حقیقتِ او را جنوں قباست کہ موزوں بقامتِ خرد است !

یہاں مقام رسیدم چو در برش کردم طوافِ بام و درِ من سعادتِ خرد است !

گماں مبر کہ خرد را حساب و میزان نیست نگاہِ بندۂ مومن قیامتِ خرد است !

Roman Urdu)

Sipah-e-taza bar-angeizam az walayat-e-ishq

Ke dar haram khatari az baghawat-e-khirad ast !

Zamana heich nadand haqeeqat-e-o ra

Junoon qaba-st ke mauzoon ba-qamat-e-khirad ast !

Yahan maqaam raseidam cho dar barash kardam

Tawaf-e-baam o dar-e-man saadat-e-khirad ast !

Gumaan mabar ke khirad ra hisab o meezan neist

Nigah-e-banda-e-momin qiyamat-e-khirad ast !

English Translation

“I am raising a completely fresh army from the sovereign realm of Divine Love, because the sacred sanctuary of faith is facing a grave threat from the rebellion of material intellect!”

“The worldly people of this era know absolutely nothing of its true reality; this ecstatic madness (Junoon) is actually a royal robe that perfectly fits the stature of intellect!”

“I achieved this sublime spiritual status only when I adorned my body with this robe; now, performing circumambulation around my roof and door has become the ultimate good fortune of intellect!”

“Do not harbor the illusion that intellect is free from accountability or evaluation; the piercing gaze of a true Momin acts as the ultimate Day of Judgment for intellect!”

Urdu

تشریح: علامہ اقبال اپنی کتاب کے قاری کو مخاطب کر کے فرماتے ہیں کہ میں مادہ پرست دور کے فتنوں کا علاج کرنے کے لیے عشقِ الٰہی کی سلطنت (ولایتِ عشق) سے ایک بالکل نیا اور تازہ دم لشکر تیار کر رہا ہوں۔ اس کی ضرورت اس لیے پیش آئی کہ اجتہاد اور ایمان کے مقدس حرم کو مادی عقل کی سرکشی اور بغاوت سے شدید خطرہ لاحق ہو گیا ہے۔ یہ مادہ پرست زمانہ اس عشق اور جنوں کی اصل حقیقت کو نہیں جانتا۔ لوگ جسے دیوانگی یا ‘جنوں’ کہتے ہیں، وہ تو دراصل ایک ایسا قیمتی لباس (قبا) ہے جو عقل کے قد و قامت پر بالکل پورا اترتا ہے، یعنی عشق عقل کی ہی اعلیٰ ترین شکل ہے۔ اقبال فرماتے ہیں کہ جب میں نے اس عشق کے لباس کو زیبِ تن کیا، تب کہیں جا کر مجھے یہ بلند روحانی مقام حاصل ہوا، اور اب عقل اپنی بقا کے لیے میرے ہی افکار کے گھر کا طواف کرنا اپنی خوش قسمتی سمجھتی ہے۔ آخر میں وہ ایک زبردست تنبیہ کرتے ہیں کہ یہ مت سوچنا کہ عقل کا کوئی احتساب نہیں ہو سکتا؛ جب عقل حد سے بڑھنے لگے تو ایک سچے بندۂ مومن کی دور اندیش اور نورانی نگاہ اس عقل کی خامیوں کو بے نقاب کر کے اس کے لیے قیامت کا منظر برپا کر دیتی ہے۔

Roman Urdu

Allama Iqbal apni kitaab ke qaari ko mukhatab kar ke farmate hain ke mein maada-parast dor ke fitnon ka ilaj karne ke liye ishq-e-Ilahi ki saltanat (walayat-e-ishq) se ek bilkul naya aur taza-dam lashkar tayyar kar raha hon. Is ki zaroorat is liye pesh aayi ke ijtihad aur eimaan ke muqaddas haram ko maadi aql ki sarkashi aur baghawat se shadeed khatra laahiiq ho gya hai. Ye maada-parast zamana is ishq aur junoon ki asl haqeeqat ko nahi jaanta. Log jise deewangi ya ‘junoon’ kehte hain, wo to darasl ek aisa qeemti libaas (qaba) hai jo aql ke qad o qaamat par bilkul poora utarta hai, yani ishq aql ki hi aala tareein shakl hai. Iqbal farmate hain ke jab mein ne is ishq ke libaas ko zeib-e-tan kiya, tab kahin ja kar mujhe ye buland roohani maqaam haasil hua, aur ab aql apni baqa ke liye mere hi afkaar ke ghar ka tawaf karna apni khush-qismati samajhti hai. Aakhir mein wo ek zabardast tanbeeh karte hain ke ye mat sochna ke aql ka koi ihtesaab nahi ho sakta; jab aql hadd se barhne lage to ek sacche banda-e-momin ki door-andesh aur noorani nigah us aql ki khamiyon ko be-naqab kar ke us ke liye qiyamat ka manzar barpa kar deti hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *