
(Payam-e-Mashriq-074) Mai-e-Baqi – Ghazal 15: Teer o Sana o Khanjar o Shamsheeram Arzoost
غزل نمبر١٥
تیر و سنان و خنجر و شمشیرم آرزوست



تیر و سنان و خنجر و شمشیرم آرزوست
با من میا کہ مسلکِ شبیرم آرزوست
از بہرِ آشیانہ خس اندوزیم نگر
باز ایں نگر کہ شعلہء در گیرم آرزوست
Roman Urdu
Teer o sinan o khanjar o shamsheeram aarzoost
Ba man marya ki maslak-e-Shabbiram aarzoost
Az bahr-e-ashiyana khas andooziyam nigar
Baaz een nigar ki shula-e-dar geeram aarzoost
اردو ترجمہ و تشریح
اقبال مردِ مومن کے جذبوں کی عکاسی کرتے ہوئے کہتے ہیں کہ میری آرزو دنیا کی آسائشیں نہیں بلکہ تیر، نیزہ، خنجر اور تلوار ہیں (یعنی میں باطل کے خلاف جہاد کا شوق رکھتا ہوں)۔ وہ بزدل اور مصلحت پسند لوگوں سے کہتے ہیں کہ میرے ساتھ چلنے کی کوشش نہ کرو کیونکہ میری منزل حضرت امام حسین (شبیر) علیہ السلام کا راستہ ہے، جو حق کی خاطر سر کٹانے کا راستہ ہے۔ میں اگرچہ اپنے آشیانے کے لیے تنکے جمع کر رہا ہوں (دنیا میں رہ رہا ہوں)، لیکن ساتھ ہی میری یہ تڑپ بھی دیکھو کہ میں اس آشیانے کو عشقِ الٰہی کے شعلے سے جلا ڈالنا چاہتا ہوں تاکہ مادی محبت باقی نہ رہے۔
Roman Urdu Translation
Iqbal mard-e-momin ke jazbon کی akasi karte hue kehte hain ke meri aarzoo duniya ki asayishon ke bajaye teer, neza, khanjar aur talwar hain (yani jihad ka shauq). Woh buzdil logon se kehte hain ke mere sath na chalo kyunke meri manzil Hazrat Imam Hussain (Shabbir) A.S ka rasta hai, jo haq ki khatir sar katane ka rasta hai. Mein agarchay ashiyane ke liye tinke jama kar raha hoon, lekin meri yeh tadap bhi dekho ke mein is ashiyane ko ishq-e-Ilahi ke shule se jala dalna chahta hoon.

گفتند لب بہ بند و ز اسرارِ ما مگو
گفتم کہ خیر! نعرہء تکبیرم آرزوست
گفتند ہر چہ در دلت آید ز ما بخواہ
گفتم کہ بے حجابیِ تقدیرم آرزوست
Roman Urdu
Lab furo-band o zi asrar-e-ma magu
Guftam ki khair! Nara-e-Takbeeram aarzoost
Har che dar dilat ayad zi ma bakhwah
Guftam ki be-hijabi-e-taqdeeram aarzoost
اردو ترجمہ و تشریح
خدا کی طرف سے آواز آئی کہ اپنے لبوں کو سی لو اور ہمارے چھپے ہوئے رازوں کو بیان نہ کرو؛ میں نے جواب دیا کہ بہت بہتر، لیکن میری آرزو ہے کہ میں بلند آواز سے ‘اللہ اکبر’ (نعرہء تکبیر) پکاروں، جس سے تمام باطل خود ہی مٹ جائے گا۔ پھر مجھ سے کہا گیا کہ تیرے دل میں جو کچھ ہے ہم سے مانگ لے؛ میں نے عرض کی کہ مجھے اپنی تقدیر کو بے نقاب دیکھنے کی آرزو ہے (یعنی میں مقامِ عبدیت کی اس بلندی پر پہنچنا چاہتا ہوں جہاں تقدیر کے بھید مجھ پر کھل جائیں)۔
Roman Urdu Translation
Khuda ki taraf se awaz ayi ke apne labon ko si lo aur hamare raazon ko bayan na karo; mein ne jawab diya ke behtar, lekin meri aarzoo hai ke mein ‘Allah-o-Akbar’ pukaroon. Phir mujh se kaha gaya ke jo dil mein hai mang lo; mein ne arz ki ke mujhe apni taqdeer ko be-niqab dekhne ki aarzoo hai (yani mein haqiqat-e-zindagi ko samajhna chahta hoon).

از روزگارِ خویش ندانم جز ایں قدر
خوابم ز یاد رفتہ و تعبیرم آرزوست!
کو آن نگاہِ ناز کہ اول دلم ربود
عمرت دراز باد ہمان تیرم آرزوست
Roman Urdu
Az rozgar-e-khwesh nadanam juz een qadr
Khwabam zi yaad rafta o tabeeram aarzoost!
Ko aan nigah-e-naz ki awwal dilam rabood
Umrat daraz baad haman teeram aarzoost
اردو ترجمہ و تشریح
مجھے اپنی زندگی کے گزرے ہوئے دنوں کے بارے میں بس اتنا پتہ ہے کہ میں نے ایک بہت خوبصورت خواب دیکھا تھا جو اب میرے ذہن سے مٹ چکا ہے، لیکن اب مجھے اس خواب کی ‘تعبیر’ کی آرزو ہے (یعنی انسان اپنی اصل حقیقت بھول چکا ہے اور اب اسے دوبارہ پانا چاہتا ہے)۔ آخر میں وہ حسنِ حقیقی سے مخاطب ہیں کہ وہ پہلی نظر کہاں ہے جس نے میرا دل جیت لیا تھا؟ تیری عمر دراز ہو، مجھے پھر سے اسی تیرِ نظر کی تمنا ہے جو میرے دل کو دوبارہ تڑپا دے۔
Roman Urdu Translation
Mujhe apni zindagi ke baare mein bas itna pata hai ke mein ne aik khoobsurat khwab dekha tha jo ab zehan se mit chuka hai, lekin ab mujhe us khwab ki ‘tabeer’ ki aarzoo hai. Aakhir mein woh husn-e-haqiqi se mukhatib hain ke woh pehli nazar kahan hai jis ne mera dil jeet liya tha? Teri umar daraz ho, mujhe phir se usi teer-e-nazar ki tamanna hai.




