(Zabur-e-Ajam-87) Part 2-26: Sukhan Taza Zadam Kas Ba Sukhan Wa Narseed سخنِ تازہ زدم کس بہ سخن وا نرسید

سخنِ تازہ زدم کس بہ سخن وا نرسید

جلوہ خوں گشت و نگاہی بہ تماشا نرسید

سنگ می باش و دریں کارگہِ شیشہ گزر

وائے سنگے کہ صنم گشت و بہ مینا نرسید !

کہنہ را در شکن و باز بہ تعمیر خرام

ہر کہ در ورطہء لا ماند بہ الا، نرسید

Roman Persian

Sukhan-e-taza zadam kas ba sukhan wa-narseed

Jilwa khoon gasht o nigah-ay ba tamasha narseed

Sang mi-baash o dareen kargah-e-sheesha guzar

Wa-ay sang-ay keh sanam gasht o ba meena narseed

Kuhna ra dar shikan o baaz ba tameer khiram

Har keh dar warta-e-Laa maand ba Illa, narseed

English Translation

I spoke a fresh word, but no one reached its meaning; my brilliance bled away, and not a single eye arrived to witness the spectacle. Be like a stone as you pass through this glass-workshop of the world; alas for the stone that became a silent idol but never became a goblet to serve others! Break the old patterns and move towards rebuilding; whoever remains stuck in the whirlpool of “No” (negation) never reaches the shore of “Except” (God).

Urdu Translation

میں نے اپنی شاعری میں روایت سے ہٹ کر بالکل نئی باتیں کی ہیں مگر کوئی بھی ان باتوں کی گہرائی تک نہ پہنچ سکا، میرے نئے اور اچھوتے مضامین کا خون ہو گیا کیونکہ کوئی ایک نگاہ بھی ان کے نظارے کے لیے نہ اٹھی۔ اس شیشے کے کارخانے یعنی دنیا سے پتھر بن کر گزر جا، افسوس ہے اس پتھر پر جو تراشے جانے کے بعد بت تو بن گیا جو نہ سن سکتا ہے نہ بول سکتا ہے، مگر صراحی نہ بن سکا جس سے پیاسوں کو فیض پہنچتا۔ پرانی اور بوسیدہ چیزوں کو توڑ کر از سرِ نو تعمیر کا عمل شروع کر دے کیونکہ جو انسان ‘لا’ یعنی نفی کے بھنور میں پھنس گیا وہ ‘الا’ یعنی اثباتِ حق کے ساحل تک کبھی نہیں پہنچ سکتا۔

اے خوش آں جوئے تنک مایہ کہ از ذوقِ خودی

در دلِ خاک فرو رفت و بہ دریا نرسید

از کلیمے سبق آموز کہ دانائے فرنگ

جگرِ بحر شگافید و بہ سینا نرسید

عشق اندازِ تپیدن ز دلِ ما آموخت

شررِ ماست کہ برجست بہ پرواز رسید !

Roman Persian

Ay khush aan jo-e-tanak-maya keh az zauq-e-khudi

Dar dil-e-khak furo raft o ba darya narseed

Az Kaleem-ay sabaq amoz keh dana-e-Farang

Jigar-e-bahr shigafeed o ba Seena narseed

Ishq andaz-e-tapeedan zi dil-e-ma amookht

Sharar-e-ma-st keh bar-jast ba parvaz narseed

English Translation

How fortunate is that small stream which, out of the zest for its own selfhood, sank into the heart of the earth rather than losing itself in the ocean! Learn a lesson from Moses (the Interlocutor); for the wise men of the West have split the heart of the ocean with their science, yet they never reached the heights of Mount Sinai. Love learned its restless throbbing from my heart; it is our spark that leapt up and achieved the heights of flight

Urdu Translation

وہ کم پانی والی ندی کتنی خوش نصیب ہے جس نے اپنی خودی اور انفرادیت کو بچانے کے لیے زمین میں جذب ہونا تو قبول کر لیا مگر دریا میں مل کر اپنی پہچان کھونا گوارا نہ کیا۔ تو حضرت موسیٰ علیہ السلام سے وہ سبق سیکھ جو تجھے معرفتِ الٰہی سے آشنا کر دے کیونکہ یورپ کے سائنسدانوں نے سمندروں کے سینے تو چاک کر دیے مگر وہ وادیِ سینا کی اس روحانیت تک نہ پہنچ سکے جہاں خدا سے ہم کلامی کا شرف ملتا ہے۔ حقیقت تو یہ ہے کہ عشق نے تڑپنے کا انداز ہمارے ہی دل سے سیکھا ہے، یہ ہمارے ہی عشق کی چنگاری ہے جس نے اڑنا سیکھا اور بلندیوں تک پہنچی۔

خلاصہ 

Urdu Text 

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال مادی ترقی اور عقلِ محض کے مقابلے میں خودی اور معرفتِ حق کو اہمیت دیتے ہیں۔ وہ بتاتے ہیں کہ صرف کائنات کے مادی راز جان لینا کافی نہیں جب تک انسان خدا کی پہچان حاصل نہ کر لے۔ وہ انسان کو اپنی انفرادیت برقرار رکھنے اور ‘لا’ (باطل کی نفی) سے گزر کر ‘الا’ (خدا کے اثبات) تک پہنچنے کی تلقین کرتے ہیں۔

Roman Urdu 

Is ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal madi taraqqi aur aql-e-mahz kay muqablay mein Khudi aur ma’rifat-e-Haq ko ahmiyat detay hain. Wo batate hain keh sirf kainat kay madi raaz jaan lena kafi nahi jab tak insan Khuda ki pehchan hasil na kar lay. Wo insan ko apni infradiyat barqarar rakhnay aur ‘Laa’ say guzar kar ‘Illa’ tak pohnchnay ki talqeen kartay hain.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *