(Zabur-e-Ajam-83) Part 2-22: Khiyal Mann Ba Tamashaye Asman Bowad Ast خیالِ من بہ تماشائے آسماں بود است

خیالِ من بہ تماشائے آسماں بود است

بدوشِ ماہ و باغوشِ کہکشاں بود است

گماں مبر کہ ہمیں خاکداں نشیمنِ ما است

کہ ہر ستارہ جہان است یا جہاں بود است !

Roman Persian

Khiyal-e-mann ba tamashay-e-asman bowad ast

Ba-dosh-e-mah o ba-aghosh-e-kahkashan bowad ast

Guman mabar keh hameen khakdan nasheman-e-ma ast

Keh har sitara jahan ast ya jahan bowad ast

English Translation

My thoughts have been engaged in the spectacle of the skies; they have resided on the shoulders of the moon and in the embrace of the galaxy. Do not imagine that this earthly abode or dust-heap is our only dwelling; for every star is either a world or once was one

Urdu Translation

میرا یعنی مردِ مومن کا خیال آسمانوں میں ہونے والی تبدیلیوں کا مشاہدہ کر رہا ہے اور یہ چاند کے شانوں پر اور کہکشاں کی گود میں رہ رہا ہے۔ ایسا مت سوچ کہ یہ خاکداں یعنی مٹی کا گھر یا دنیا ہی ہمارے رہنے کی واحد جگہ ہے کیونکہ اصل بات تو یہ ہے کہ ہر ستارہ ایک جہان ہے یا پہلے کبھی جہان رہا ہے۔

بچشمِ مورِ فرومایہ آشکار آید

ہزار نکتہ کہ از چشمِ ما نہاں بود است

زمیں بہ پشتِ خود الوند و بیستوں دارد

غبارِ ماست کہ بردوشِ او گراں بود است

زداغِ لالہء خونیں پیالہ می بینم

کہ ایں گستہ نفس صاحبِ فغاں بود است !

Roman Persian

Ba-chashm-e-mor-e-furomaya ashkar ayad

Hazar nukta keh az chashm-e-ma nahan bowad ast

Zameen ba-pusht-e-khud Alwand o Bisotun darad

Ghubar-e-ma-st keh bar-dosh-e-o guran bowad ast

Zi-dagh-e-lala-e-khooneen piyala mi-beenum

Keh een gasta nafas sahib-e-faghan bowad ast

English Translation

In the eyes of a humble ant, a thousand points become manifest—secrets that have remained hidden from our own sight. The Earth carries Alwand and Bisotun mountains upon its back; yet it is our handful of dust or human body that feels heavy upon its shoulders. From the scar of the blood-cupped tulip, I perceive that this silent-breathing flower was once a master of lamentation

Urdu Translation

ایک حقیر چیونٹی کی نظر سے ہزاروں باریک باتیں ظاہر ہو رہی ہیں، وہ راز جو ابھی تک ہماری نگاہوں سے اوجھل رہے ہیں۔ یہ زمین اگرچہ اپنی پیٹھ پر الوند اور بیستوں جیسے بڑے پہاڑوں کا بوجھ اٹھائے پھرتی ہے، لیکن ہمارا جسمِ خاکی ایسا غبار ہے کہ زمین کے کاندھوں سے اس کا بوجھ برداشت نہیں ہوتا۔ میں لالہ کے پھول کے خون بھرے پیالے کے داغ سے دیکھ رہا ہوں کہ یہ خاموش زباں لالہ بھی کبھی صاحبِ فغاں رہا ہے اور اس کے اندر بھی عشق کی تڑپ موجود رہی ہے۔

خلاصہ 

Urdu Text

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال انسان کو اس کی کائناتی عظمت کی یاد دلاتے ہیں کہ وہ صرف اس مٹی کے ڈھیر تک محدود نہیں ہے بلکہ ستارے اور کہکشائیں بھی اس کا مسکن ہیں۔ وہ بتاتے ہیں کہ کائنات کا ہر ذرہ، یہاں تک کہ بظاہر خاموش پھول بھی، عشق اور سوز و گداز کی تڑپ اپنے اندر چھپائے ہوئے ہے۔

Roman Urdu 

Is ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal insan ko uski kainati azmat ki yaad dilate hain keh wo sirf is mitti ke dher tak mahdood nahi hai balkeh sitare aur kahkashain bhi uska maskan hain. Wo batate hain keh kainat ka har zarra, yahan tak keh bazahir khamosh phool bhi, ishq aur soz-o-gudaz ki tarap apne andar chupaye hue hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *