عرضِ حالِ مصنف بہ حضور رحمتہ اللعالمین ﷺ اے ظہور تو شباب زندگی جلوہ ات تعبیر خواب زندگی اے زمین از بار گاہت ارجمند آسمان از بوسہ بامت بلند شش جہت روشن زتاب روئے تو ترک و تاجیک و عرب…
من شبے صدیق را دیدم بخواب گل از خاک راہ او چیدم بخواب آں امین الناس بر مولای ما آں کلیم اولِ سینای ما او کشتِ ملت را چو ابرِ نو بہار ثانیِ اسلام و غار و بدر و قبر…
خطاب به مخدرات اسلام اے ردایت پردہ ناموس ما تاب تو سرمایہ فانوس ما طینت پاک تو مارا رحمت است قوت دین و اساس ملت است کودک ماچوں لب از شیر تو شست لا الہ آموختی اورا نخست می تراشد…
در معنی ایں کہ سیدۃ النسا فاطمۃ الزہرا اسوہ کاملہ ایست براے نساء اسلام مریم از یک نسبت عیسی ” عزیز نور چشم رحمہ للعالمین آں کہ جاں در پیکر کیتی دمید روزگار تازہ آئیں آفرید بانوے آں تاجدار ھل…
در معنیٰ ایں کہ بقائے نوع از امومت است و حفظ و احترام امومت اسلام است نغمہ خیز از زخمہ زن ساز مرد از نیاز او دوبالا ناز مرد پوشش عریانی مرداں زن است حسنِ دلجوئے عشق را پیراہن است…
در معنی ایں کہ کمال حیات ملیه این است که ملت کودکے را دیدی اے بالغ نظر، کو بود از معنیِ خود بے خبر ناشناسِ دور و نزدیک آنچناں، با مہِ نو خواهد کہ بر گیرد عناں از ہمہ بیگانہ…
در معنی ہیں کہ توسیع حیات ملیه از تسخیر اے کہ با نادیدہ پیماں بستہ ای، ہمچو سیل از قیدِ ساحل رستہ ای چوں نہال از خاکِ ایں گلزار خیز، دل بہ غائب بند و با حاضر ستیز ہستیِ حاضر…
در معنی ایں کہ جمعیت حقیقی از محکم گرفتن نصب العین ملیه است با تو آموزم زبانِ کائنات، حرف و الفاظ است اعمالِ حیات چوں ز ربطِ مدعائے بستہ شد، زندگانی مطلعِ برجستہ شد مدعا گرد اگر مہمیزِ ما، ہمچو…
بیان حیات ملیہ جسے مرکز محسوس کی ضرورت ہے اسی کو بیت الحرام کہتے ہیں می کشایم عقدہ از کارِ حیات، سازمت آگاہ اسرارِ حیات چون خیال از خود رمیدن پیشہ اش، از جہت دامن کشیدن پیشہ اش گر نظر…
(حسن سیرت ملیہ کا بیان جو آداب محمدیہ سے درس ادب کے حصول میں مضمر ہے) سائلے مثلِ قضائے مبرمے، زد صدائے پیہمے بر درمے از غضب چوبے شکستم بر سرش، حاصلِ دریوزہ افتاد از برش عقل در آغازِ ایامِ…
در معنی ہیں کہ پختگی سیرت ملیه از اتباع آمین الہیہ است در شریعت معنیِ دیگر مجو، غیرِ ضو در باطنِ گوہر مجو ایں گہر را خود خدا گوہر گر است، ظاہرش گوہر بطونش گوہر است علمِ حق غیر از…
در معنی این که در زمانه انحطاط تقلید از اجتهاداولی تر است عہدِ حاضر فتنہ ہا زیرِ سر است، طبعِ ناپر وائے او آفت گر است بزمِ اقوامِ کہن برہم ازو، شاخسارِ زندگی بے نم ازو جلوہ اش ما را…
ملتے را رفت چوں آئیں ز دست، مثلِ خاک اجزائے او از ہم شکست ہستیِ مسلم ز آئیں است و بس، باطنِ دینِ نبیؐ ایں است و بس برگِ گل شد چوں ز آئیں بستہ شد، گل ز آئیں بستہ…
در معنیٰ ایں کہ ملتِ محمدیہ نہایتِ زمانی ہم ندارد کہ دوامِ ایں ملتِ شریفہ موعود است در بہاراں جوش بلبل دیدہ ای رستخیز غنچہ و گل دیدہ ای از زمیں یک شہر انجم خاستہ چوں عروساں غنچہ ہا آراستہ…
در معنی این کہ وطن اساسِ ملت نیست آن چنان قطعِ اخوت کردہ اند بر وطن تعمیرِ ملت کردہ اند تا وطن را شمعِ محفل ساختند نوعِ انساں را قبائل ساختند جنتے جستند در بئس القرار “أحلوا قومہم دار البوار”…
در معنیٰ ایں کہ چوں ملتِ محمدیہ موسس بر توحید و رسالت است پس نہایتِ مکانی ندارد The Boundless Muslim Heart Allama Iqbal, in Rumuz-e-Bekhudi-13, emphasizes that the essence of the Muslim ummah is not confined by geography or…
در معنی حریت اسلامیہ و سر حادثہ کربلا پیماں باہو الموجود بست، ہر گردنش از بندِ ہر معبود رست مومن از عشق است و عشق از مومن است، عشق را ناممکنِ ما ممکن است عقل سفاک است و او سفاک…
حکایت سلطان مراد و معمار در معنی مساوات اسلامیہ بود معماری از اقلیمِ نجند، در فنِ تعمیر نامِ او بلند ساخت آں صنعت گرِ فریاد زاد، از حکمِ سلطان مراد خوش نیامد شاہ را تعمیرِ او، گردید از تقصیرِ او…
حکایت بوعبید و جابان در معنی اخوت اسلامیه اندر نبرد قائدی از قائدانِ یزدجرد، حیلہ جو و پرفن و مکار بود امیرِ مسلمے گیرِ باراں دیدہ و عیار بود، از مقامِ خود خبر دارش نہ کرد گفت می خواہم کہ…
در معنی اینکہ مقصودِ رسالتِ محمدیہ تشکیل و تأسیسِ بود انسان در جہاں انسان پرست ناکس و نابود مند و زیر دست سطوتِ کسریٰ و قیصر رہزنش بندہا در دست و پا و گردنش کاہن و پایا و سلطان و…
تارکِ آفل ابراہیمِ خلیل انبیا را نقشِ پائے او دلیل آں خدائے لم یزل را آیتـے داشت در دل آرزوئے ملتے جوئے اشک از چشمِ بیخوابش چکید تا پیامِ “طَہِّرَا بَیْتِیْ” شنید بہرِ ما ویرانہ آباد کرد طائفاں را خانہ…
حکایت شیر و شہنشاہ عالمگیرؒ شاہِ عالمگیر گردوں آستاں اعتبارِ دودمانِ گورگاں پایۂ اسلامیاں برتر ازو احترامِ شرعِ پیغمبرؐ ازو درمیانِ کارزارِ کفر و دیں ترکشِ مارا خدنگِ آخریں Roman Urdu Shah-e-Alamgir gardoon aastaan Aitabar-e-doodman-e-Gorgan Payah-e-Islamiyan bartar az oo Ihtiram-e-shara-e-Paighambar…
سرِ حق تیراز لبِ سوفار گفت تیغ را در گرمیِ پیکار گفت اے پریہا جوہر اندر قافِ تو ذوالفقارِ حیدر از اسلافِ تو قوتِ بازوئے خالد دیدہ ای شام را بر سر شفق پاشیدہ ای آتشِ قہرِ خدا سرمایہ ات…
مرگ را سامان قطع آرزوست زندگانی محکم از لا تقنطوا است ناامید از آرزوی پیہم است ناامیدی زندگانی را سم است نا امیدی ہمچو گور افشاردت گرچہ الوندی، زیانی آردت ناتوانی بندہ احسان او نامرادی بستہ دامان او Roman Urdu …
در جہانِ کیف و کم گردید عقل بے بہ منزل برد از توحیدِ عقل ورنہ ایں بیچارہ را منزل کجاست کشتیِ ادراک را ساحل کجاست اہلِ حق را رمزِ توحید از بر است دراتی الرحمن عبد اصغر است تازِ اسرارِ…
در معنی این که ملت از اختلاط افراد پیدا می شود از چہ رو بر بستہِ ربطِ مردم است، در جماعت فرد را بینیم ما فطرتش وار فتہِ یکتائی است، حفظِ او در انجمن آرائی است Az che rau bar-basta-e-rabt-e-mardum…
فرد را ربطِ جماعت رحمت است، جوہرِ او را کمال از ملت است تا توانی با جماعت یار باش، رونقِ ہنگامہِ احرار باش حرزِ جاں کن گفتہِ خیرالبشر، ہست شیطان از جماعت دور تر Fard ra rabt-e-jama’at rahmat ast, johar-e-oo…
منکر نتواں گشت اگر دم زنم از عشق ایں نشہ بمن نیست اگر بادہ گرے ہست Munkir natawan gasht agar dam zanam az ishq Een nasha baman neest agar baada gare hast One cannot deny it if I claim to…
Urdu ۱۹۱۸ء میں مثنوی “اسرارِ خودی” کا دوسرا حصہ “رموزِ بے خودی” کے نام سے منظرِ عام پر آیا۔ اس کتاب میں علامہ اقبال نے یہ سبق دیا ہے کہ جب ایک فرد اپنی “خودی” (اپنی پہچان اور صلاحیتوں) کی…
