
(Zabur-e-Ajam-12) Part 1-9: Nawaye Man Azan Pursouz Wa Bebak Wa Gham Angaiz Ast نوائے من ازاں پُر سوز و بےباک و غمانگیز است


نوائے من ازاں پُر سوز و بےباک و غمانگیز است
کہ خاشاکم شرار افتاد و بادِ صُبحدم تیز است
Roman Urdu Translation
Naway-e-man azan pur-soz o be-baak o gham-angez ast,
Ki khashakam sharar uftad o baad-e-subhdam teez ast.
English Translation
My melody is full of burning passion, fearless, and sorrowful; because a spark has fallen into my straw (my nature), and the morning breeze is swift (fanning the flames).
Urdu
اقبال کہتے ہیں کہ میری شاعری اس لیے اتنی پُر سوز اور دل کو ہلا دینے والی ہے کہ میرے وجود میں اللہ کی محبت کی چنگاری گر چکی ہے۔ اب میری شخصیت ایک ایسے ڈھیر کی طرح ہے جس میں آگ لگی ہوئی ہے، اور صبح کی تیز ہوا (یعنی حالات اور زمانہ) اس آگ کو مزید بھڑکا رہی ہے۔ یہ شعر بتاتا ہے کہ شاعر کا درد محض ذاتی نہیں، بلکہ ایک ایسی الہامی کیفیت ہے جو اسے خاموش نہیں رہنے دیتی۔
Roman Urdu
Iqbal kehte hain ke meri shayari is liye itni pur-soz aur dil ko hila dene wali hai ke mere wajood mein Allah ki mohabbat ki chingari gir chuki hai. Ab meri shakhsiyat ek ayse dher ki tarah hai jis mein aag lagi hui hai, aur subh ki teez hawa (yani halaat aur zamana) aag ko mazeed bharka rahi hai. Ye shair batata hai ke shair ka dard mahz zati nahi, balkey ek aysi ilhami kaifiyat hai jo isay khamosh nahi rehne deti.

ندارد عشق سامانے، ولیکن سینہخوارے دارد
خراشد سینۂ کہسار و پاک از خونِ پرویز است
Roman Urdu Translation
Nadarad ishq samanay, walekin seena-khwaray darad,
Kharashad seena-e-kohsar o paak az khoon-e-Parvez ast.
English Translation
Love possesses no material resources, yet it possesses the power to consume the heart; it tears through the chest of mountains, and it is pure from the blood of Parvez (tyrants).
Urdu
عشق کے پاس دنیاوی طاقت یا ساز و سامان نہیں ہوتا، مگر اس میں اتنی قوت ہے کہ وہ پہاڑوں کے سینے چیر سکتا ہے۔ اقبال یہ واضح کر رہے ہیں کہ عشقِ حقیقی کسی بادشاہ یا ظالم (پرویز) کے خون سے آلودہ نہیں ہوتا۔ یہ ایک ایسی پاکیزہ اور اٹل قوت ہے جو مادی رکاوٹوں کو تنکے کی طرح اڑا دیتی ہے۔ یہ کلام اس بات کی دلیل ہے کہ حق کی طاقت دنیاوی طاقت سے کہیں بڑھ کر ہے۔
Roman Urdu
Ishq ke paas dunyawi taqat ya saaz-o-samaan nahi hota, magar is mein itni quwwat hai ke wo paharon ke seene cheer sakta hai. Iqbal ye wazeh kar rahe hain ke ishq-e-haqiqi kisi badshah ya zalim (Parvez) ke khoon se aalooda nahi hota. Ye ek aysi pakeeza aur atal quwwat hai jo maadi rukawaton ko tinkay ki tarah ura deti hai. Ye kalam is baat ki daleel hai ke Haq ki taqat dunyawi taqat se kahin barh kar hai.

بیا ای ہمنفس! یکدم نشین کز دیر و مہجوری
جہانِ بزمِ تو پیمانۂ لبریز است
Roman Urdu Translation
Bi ay ham-nafas! yak-dam nasheen kaz dair o mahjoori,
Jahan-e-bazm-e-tu paimana-e-labrez ast.
English Translation
Come, O soul-mate! Sit for a moment, for due to the distance and separation, the world of your gathering is like an overflowing cup.
Urdu
یہاں شاعر اپنے کسی ہم خیال یا ہم نوا کو دعوت دے رہا ہے کہ وہ اس کی تنہائی میں شریک ہو۔ وہ کہتا ہے کہ دنیاوی معاملات اور دوریوں کے باعث دل کے پیمانے جذبات اور دردمندی سے لبریز ہو چکے ہیں۔ یہ شعر اقبال کی تنہائی اور انسانی رابطے کی شدید تڑپ کو ظاہر کرتا ہے، جہاں وہ ایسے شخص کی تلاش میں ہیں جو ان کے پیغام کو سمجھ سکے۔
Roman Urdu
Yahan shair apne kisi ham-khayal ya ham-nawa ko dawat de raha hai ke wo is ki tanhai mein shareek ho. Wo kehta hai ke dunyawi mamlaat aur dooriyon ke bais dil ke paimane jazbaat aur dard-mandi se labrez ho chuke hain. Ye shair Iqbal ki tanhai aur insani rabtay ki shadeed tadap ko zahir karta hai, jahan wo ayse shakhs ki talash mein hain jo un ke paigham ko samajh sake.

مرا بنگر کہ در ہند وستاں دیگر نہ میبینی
برہمنزادۂ رمز آشنائے روم و تبریز است
Roman Urdu Translation
Mara bingar ki dar Hindostan deegar na me-beeni,
Brahman-zada-e-ramz-ashna-e-Roum o Tabrez ast.
English Translation
Look at me, for you will not see another like me in all of Hindustan; a son of a Brahmin, (yet) familiar with the mysteries of Rumi and Tabrez.
Urdu
یہ اقبال کا اپنے مقام اور اپنی پہچان کے بارے میں ایک فخر انگیز بیان ہے۔ وہ کہتے ہیں کہ میں ایک برہمن خاندان (کشمیر کے برہمنوں) کا سپوت ہوں، لیکن میری فکر اور میرا علم اتنا وسیع ہے کہ میں مولانا رومی اور شمس تبریز جیسے عظیم روحانی اساتذہ کے اسرار و رموز کو جانتا ہوں۔ یہ اس بات کا اظہار ہے کہ اصل پہچان خاندان نہیں، بلکہ وہ علم اور عشق ہے جو انسان کو آفاقی بنا دیتا ہے۔
Roman Urdu
Ye Iqbal ka apne maqam aur apni pehchan ke bare mein ek fakhr-angez bayan hai. Wo kehte hain ke main ek Brahman khandan (Kashmir ke Brahmanon) ka sapoot hoon, lekin meri fikr aur mera ilm itna wasee hai ke main Maulana Rumi aur Shams Tabrez jaise azeem ruhani asatza ke asrar-o-ramooz ko janta hoon. Ye is baat ka izhar hai ke asal pehchan khandan nahi, balkey wo ilm aur ishq hai jo insan ko aafaqi bana deta hai.




