(Zabur-e-Ajam-26) Part 1-23: Saqiya Bar Jigram Shoala Namnaak Andaz ساقیا بر جگرم شعلہء نمناک انداز

ساقیا بر جگرم شعلہء نمناک انداز

دگر آشوبِ قیامت بہ کفِ خاک انداز

او بہ یک دانہء گندم بہ زمینم انداخت

تو بہ یک جرعہء آب آں سوئے افلاک انداز

عشق را بادہء مرد انگن و پر زور بدہ

لائے ایں بادہ بہ پیمانہء ادراک انداز

حکمت و فلسفہ کردہ است گراں خیز مرا

خضرِ من! از سرم ایں بارِ گراں پاک انداز

Roman Urdu of Ashaar

Saqiya bar jigaram shoala-e-namnaak andaz

Digar aashoob-e-qiyamat ba kaff-e-khaak andaz

Oo ba yak dana-e-gandum ba zameenam andakht

Tu ba yak jurra-e-aab aan su-ye aflak andaz

Ishq ra baada-e-mard-angan o pur-zor bidah

Laye een baada ba paimana-e-idrak andaz

Hikmat o falsafa karda ast giran-khez mara

Khizr-e-man! Az saram een baar-e-giran paak andaz

English Translation

O Cupbearer! Cast a moist flame upon my liver (soul); once again, stir the tumult of Resurrection within this handful of dust. He (Adam) cast me down to earth for a single grain of wheat; You, with a single draught of water (Divine wine), throw me beyond the heavens. Give to Love that man-overthrowing and powerful wine, and pour the dregs of this wine into the goblet of Intellect. Worldly wisdom and philosophy have made me sluggish; O my Guide (Khizr)! Cast this heavy burden away from my head.

Urdu Translation 

اے ساقی! میرے جگر پر وہ شعلہ برسا جو آنسوؤں میں بسا ہو (سوز و گداز) اور مٹی کے اس ڈھیر یعنی میرے وجود میں قیامت کا ہنگامہ برپا کر دے۔ میرے جدِ امجد (آدم علیہ السلام) کو گندم کے ایک دانے نے جنت سے زمین پر لا پھینکا تھا، اب تو مجھے اپنی معرفت کا ایک گھونٹ پلا کر آسمانوں کے اس پار پہنچا دے۔ اس دور کے کمزور عشق کو وہ مردانہ وار طاقت عطا کر کہ وہ سب پر چھا جائے اور اس شرابِ عشق کی تلچھٹ عقل کے پیمانے میں بھی ڈال دے تاکہ دانش بھی تڑپ سے آشنا ہو جائے۔ اے میرے خضر! اس فلسفہ و حکمت نے مجھے سست اور بوجھل کر دیا ہے، میرے سر سے یہ بیکار بوجھ اتار دے۔

خرد از گرمیِ صہبا بہ گدازی نرسید

چارہء کار بہ غمزہء چالاک انداز

بزم در کشمشِ بیم و امید است ہنوز

ہمہ را بے خبر از گردشِ افلاک انداز

می تواں ریخت در آغوشِ خزاں لالہ و گل

خیز و بر شاخِ کہن خونِ رگِ تاک انداز

Roman Urdu of Ashaar

Khird az garmi-e-sahba ba gudaz-ay na-raseed

Chara-e-kaar ba ghamza-e-chalak andaz

Bazm dar kashmakash-e-beem o umeed ast hanooz

Hama ra be-khabar az gardish-e-aflak andaz

Mi-tawan rekht dar aghosh-e-khazan lala o gul

Khez o bar shakh-e-kuhan khoon-e-rag-e-taak andaz

English Translation

Intellect did not melt from the warmth of the wine; solve this problem with a swift, enchanting glance of Yours. The assembly is still caught in the struggle between fear and hope; make them all oblivious to the rotations of the heavens (the passage of time). One can still pour tulips and roses into the lap of autumn; arise and pour the blood of the vine (energy of life) into the ancient, withered branch.

Urdu Translation 

میری عقل شرابِ علم کی تپش سے پگھل کر عشق میں تبدیل نہ ہو سکی، اب اس کا واحد حل تیری ایک نظرِ کرم ہے جو سب بدل دے۔ تیری یہ دنیا (محفل) ابھی تک خوف اور امید کی کشمکش میں مبتلا ہے؛ ان سب کو مادی فکر اور زمانے کی گردشوں کے ڈر سے آزاد کر کے اپنی مستی میں گم کر دے۔ اگر ہمت کی جائے تو اب بھی خزاں کی گود میں بہار کے پھول کھلائے جا سکتے ہیں؛ اے ساقی! اٹھ اور اس پرانی شاخ (امتِ مسلمہ) کی رگوں میں نیا خون دوڑا دے تاکہ ان کی زندگی میں پھر سے بہار آ جائے۔

خلاصہ

Urdu Text

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ اقبال عقلِ محض اور خشک فلسفے سے بیزار ہو کر اللہ تعالیٰ سے عشقِ حقیقی اور سوزِ دروں کی التجا کرتے ہیں۔ وہ چاہتے ہیں کہ انسان مادی زمین کی قید سے نکل کر روحانی بلندیوں کو چھوئے۔ ان کے نزدیک امتِ مسلمہ کا زوال ایک طویل خزاں کی مانند ہے، جسے صرف عشقِ الٰہی کی تڑپ اور تازہ دم عمل ہی دوبارہ بہار میں بدل سکتا ہے۔

Roman Urdu

Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Iqbal aqal-e-mahz aur khushk falsafay say bezar ho kar Allah Ta’ala say ishq-e-haqiqi ki iltija kartay hain. Unn kay nazdeek Ummat-e-Muslima ka zawal aik taveel khazan ki manand hai, jisay sirf ishq-e-ilahi ki tarap aur taza dam amal hi dobara bahar mein badal sakta hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *