
(Zabur-e-Ajam-57) Part 1-54: Ba Faghan Na Lab Kashodam Ke Faghan Asar Nadarad بہ فغاں نہ لب کشودم کہ فغاں اثر ندارد


بہ فغاں نہ لب کشودم کہ فغاں اثر ندارد
غمِ دل نگفتہ بہتر ہمہ کس جگر ندارد
چہ حرم چہ دیر ہرجا سخنے ز آشنائی!
مگر ایں کہ کس ز رازِ من و تو خبر ندارد!
چہ ندیدنی است اینجا کہ شررِ جہانِ مارا
نفسے نگاہ دارد نفسے دگر ندارد!
Roman Urdu
Ba faghan na lab kushodam keh faghan asar nadarad
Gham-e-dil nagufta behtar hama kas jigar nadarad
Che haram che dair har ja sukhan-ay zi ashnayi
Magar een keh kas zi raaz-e-man o tu khabar nadarad
Che nadeedani ast inja keh sharar-e-jahan-e-ma ra
Nafas-ay nigah daradh nafas-ay digar nadaradh
English Translation
I did not open my lips to lament, for lamentation has no effect; it is better not to speak of the heart’s sorrow, as not everyone has the courage to hear it. Whether in the Mosque or the Temple, everywhere there is talk of intimacy; yet no one knows the secret that lies between Me and You! What an elusive sight it is, that the spark of our world sometimes grants a glance and sometimes withdraws it
Urdu Translation
میں نے آہ و زاری کے لیے لب نہیں کھولے کیونکہ یہاں نالہ و فریاد کا کوئی اثر نہیں ہوتا؛ دل کا غم نہ کہنا ہی بہتر ہے کیونکہ ہر شخص اسے سننے کا حوصلہ (جگر) نہیں رکھتا۔ کیا کعبہ اور کیا بت خانہ، ہر جگہ تیری ہی آشنائی کے تذکرے ہیں؛ مگر حقیقت یہ ہے کہ تیرے اور میرے درمیان جو راز ہے، اس سے کوئی واقف نہیں۔ یہاں یہ حالت بھی دیکھنے والی ہے کہ عشق کا شعلہ کبھی تو ہماری دنیا پر نظر ڈالتا ہے اور کبھی ایک لمحے میں غائب ہو جاتا ہے۔

تو ز راہِ دیدہ اے جاں بہ ضمیرِ ما گذشتی
مگر آنچناں گذشتی کہ نگہ خبر ندارد!
کس ازیں نگیں شناساں نگذشت بر نگینم
بتو می سپارم اورا کہ جہاں نظر ندارد!
قدحِ خرد فروزے کہ فرنگ داد مارا
ہمہ آفتاب لیکن اثرِ سحر ندارد!
Roman Urdu
Tu zi raah-e-deeda ay jaan ba dhameer-e-ma guzashti
Magar anchanan guzashti keh nigah khabar nadarad
Kas azeen nageen-shinasan na-guzasht bar nageenam
Ba tu mi-siparam oo ra keh jahan nazar nadaradh
Qadah-e-khirad firoz-ay keh Farang dad ma ra
Hama aaftab laikin asar-e-sahar nadaradh
English Translation
O Beloved! You entered my soul through the path of my eyes; but You passed so silently that even my sight remained unaware! None of these jewel-experts have come across my precious gem (the heart); I entrust it to You, for this world lacks the vision to recognize its value. The cup of intellect-brightening wine that the West gave us is like the sun, yet it possesses no power to bring about a true dawn.
Urdu Translation
اے جانِ تمنا! تو میری آنکھوں کے راستے میرے دل (ضمیر) میں اس طرح داخل ہوا کہ خود میری نگاہ کو بھی خبر نہ ہوئی۔ دنیا کے ان نام نہاد جوہریوں میں سے کسی کی نظر میرے دل کے نگینے پر نہیں پڑی؛ میں یہ دل اب تیرے ہی سپرد کرتا ہوں کیونکہ یہ دنیا اس کی اصل پہچان کی نظر ہی نہیں رکھتی۔ عقل کو جلا بخشنے والا جو پیالہ ہمیں اہل مغرب نے دیا ہے، وہ بظاہر سورج کی طرح روشن تو ہے مگر اس میں روحانی بیداری (سحر) پیدا کرنے کی کوئی تاثیر نہیں۔
خلاصہ
Urdu Text
اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال حقیقی عشق کو ایک ایسا راز قرار دیتے ہیں جو ظاہری عبادت گاہوں اور دنیا داروں کی سمجھ سے بالاتر ہے۔ وہ اپنے دل کو ایک ایسا نایاب نگینہ مانتے ہیں جسے صرف اللہ ہی پہچان سکتا ہے۔ آخر میں وہ مغربی فلسفے پر تنقید کرتے ہیں کہ ان کی عقل میں چمک تو ہے مگر وہ روح کو تڑپ اور زندگی کی سچی صبح عطا کرنے میں ناکام ہے۔
Roman Urdu
Iss ghazal ka khulasa yeh hai keh Iqbal haqiqi ishq ko aik aisa raaz qarar detay hain jisay duniya-dar nahi samajh saktay. Woh apnay dil ko aik aisa nageena mantay hain jisay sirf Khuda pehchan sakta hai. Aakhir mein woh Maghribi aqal par tanqeed kartay hain keh unn mein roshni to hai magar ruhani taseer nahi.




