
(Payam-e-Mashriq-108) Schopenhauer And Nietzsche شوین ها رو نمیشا


مرغے ز آشیانہ بہ سیرِ چمن پرید
خارے ز شاخِ گل بہ تنِ نازکش خلید
بد گفت فطرتِ چمنِ روزگار را
از دردِ خویش و ہم ز غمِ دیگراں تپید
Roman Urdu Translation
Murghe zi ashiyana ba sair-e-chaman pareed,
Khare zi shakh-e-gul ba tan-e-nazukash khaleed.
Bad guft fitrat-e-chaman-e-rozgaar ra,
Az dard-e-khuish o hum zi gham-e-deegaran tapeed.
English Translation
A bird flew from its nest to wander through the garden; a thorn from a rose-branch pierced its delicate body. It began to curse the very nature of the world’s garden; it writhed in its own pain and also in the sorrow of others.
Urdu
اقبال یہاں شوپن ہار (Schopenhauer) کی مثال دے رہے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ ایک پرندہ خوشی کی تلاش میں نکلا مگر اسے ایک کانٹا چبھ گیا۔ اس معمولی تکلیف پر اس نے پوری کائنات اور قدرت کے نظام کو برا بھلا کہنا شروع کر دیا۔ اس فلسفے کے مطابق دنیا صرف دکھ اور تکلیف کا نام ہے، جہاں خوشی ایک فریب ہے۔ وہ پرندہ نہ صرف اپنے زخم پر تڑپا بلکہ دوسروں کے دکھوں کا بوجھ بھی اپنے سر لے کر مایوسی کا شکار ہو گیا۔ اقبال کے نزدیک یہ فلسفہ زندگی کی ہمت کو توڑ دیتا ہے۔
Roman Urdu
Iqbal yahan Schopenhauer ki misal de rahe hain. Wo kehte hain ke ek parinda khushi ki talash mein nikla magar usey ek kanta chubh gaya. Is mamooli takleef par us ne poori kainat aur qudrat ke nizam ko bura bhala kehna shuru kar diya. Is falsafe ke mutabiq duniya sirf dukh aur takleef ka naam hai, jahan khushi ek faraib hai. Wo parinda na sirf apne zakham par tadpa balkey dusron ke dukhon ka bojh bhi apne sar le kar mayusi ka shikar ho gaya. Iqbal ke nazdeek ye falsafa zindagi ki himmat ko tor deta hai.

نالید تا حوصلۂ آں نوا طراز
خوں گشت نغمہ و ز دو چشمش فرو چکید
سوزِ فغاںِ او بہ دلِ ہدہدے گرفت
با نوکِ خویش خار ز اندامِ او کشید
Roman Urdu Translation
Naleed ta hausla-e-aan nawa-tiraz,
Khoon gasht naghma o zi do chashmash furo chakeed.
Soz-e-faghan-e-oo ba dil-e-hudhuday giraft,
Ba nook-e-khuish khaar zi andam-e-oo kasheed.
English Translation
That songbird wailed until its courage failed; its melody turned into blood and dripped from its eyes. The burning grief of its lament affected the heart of a Hoopoe; with its beak, the Hoopoe pulled the thorn out of the bird’s body.
Urdu
پرندہ (شوپن ہار) اس قدر رویا کہ اس کی آواز گلوگیر ہو گئی اور اس کے نغمے آنسو بن کر بہنے لگے۔ اس کی اس آہ و زاری نے ایک ہدہد (نیطشے/Nietzsche) کے دل پر اثر کیا۔ ہدہد نے محض ہمدردی نہیں کی بلکہ عملی قدم اٹھایا اور اپنی چونچ سے اس پرندے کے جسم میں پیوست وہ کانٹا نکال باہر پھینکا۔ یہاں ہدہد سے مراد وہ فلسفی ہے جو مایوسی کا علاج ہمت اور طاقت میں ڈھونڈتا ہے۔
Roman Urdu
Parinda (Schopenhauer) is qadar roya ke is ki awaz gulu-geer ho gayi aur is ke naghme aansu ban kar behne lage. Is ki is aah-o-zari ne ek Hudhud (Nietzsche) ke dil par asar kiya. Hudhud ne mahz hamdardi nahi ki balkey amli qadam utthaya aur apni choonch se is parinde ke jism mein paivast wo kanta nikal bahar pheinka. Yahan Hudhud se murad wo falsafi hai jo mayusi ka ilaj himmat aur taqat mein dhoondta hai.

گفتش کہ سودِ خویش ز جیبِ زیاں برآر
گل از شگافِ سینہ زرِ ناب آفرید
درماں ز درد ساز اگر خستہ تن شوی
خوگر بہ خار شو کہ سراپا چمن شوی
Roman Urdu Translation
Guftash ki sood-e-khuish zi jaib-e-ziyan bar-aar,
Gul az shigaf-e-seena zar-e-naab aafreed.
Darman zi dard saaz agar khasta-tan shavi,
Khugar ba khaar sho ki sarapa chaman shavi.
English Translation
He said to it: “Extract your profit from the pocket of loss; the rose created pure gold (pollen) from the rift in its chest. If your body is wounded, make the pain itself your cure; become accustomed to the thorn so that you may become the garden itself.”
Urdu
ہدہد نے پرندے کو ایک عظیم سبق دیا کہ نقصان میں سے فائدہ نکالنا سیکھو۔ دیکھو! پھول کا سینہ جب چاک ہوتا ہے تو اسی شگاف سے وہ سنہرا زر (پھول کا زیرہ) پیدا کرتا ہے۔ اگر تو زندگی کی جدوجہد میں زخمی ہو جائے تو ہمت نہ ہار، بلکہ اس درد کو اپنی طاقت بنا لے۔ کانٹوں سے گھبرانے کے بجائے ان سے دوستی کر لے، کیونکہ جب تو تکلیفوں کو جھیلنے کا عادی ہو جائے گا تو پھر کوئی غم تجھے دکھی نہیں کر سکے گا اور تو خود سراپا بہار بن جائے گا۔
Roman Urdu
Hudhud ne parinde ko ek azeem sabaq diya ke nuqsan mein se faida nikalna seekho. Dekho! Phool ka seena jab chaak hota hai to isi shigaf se wo sunehra zar (phool ka zeera) paida karta hai. Agar tu zindagi ki jadogehd mein zakhmi ho jaye to himmat na haar, balkey is dard ko apni taqat bana le. Kanton se ghabrane ke bajaye un se dosti kar le, kyunke jab tu takleefon ko jhelne ka aadi ho jaye ga to phir koi gham tujhe dukhi nahi kar sake ga aur tu khud sarapa bahar ban jaye ga.

داغے ز خونِ بے گناہ لالہ را شمرد
اندر طلسمِ غنچہ فریبِ بہار دید
گفت اندریں سرا کہ بنائش فتادہ کج
صبحے کجا کہ چرخ درو شامیانہ چید
Roman Urdu Translation
Daghay zi khoon-e-be-gunah lala ra shumard,
Andar tilism-e-ghuncha faraib-e-bahar deed.
Guft dareen sara ki bina-yash futada kaj,
Subhay kuja ki charkh dar-o shamiyana cheed.
English Translation
The pessimist regarded the spot on the tulip as the blood of the innocent; within the magic of the bud, he saw only the deception of spring. He said: “In this inn whose foundation is laid crooked, where is the dawn for which the heavens have not already prepared the evening curtain?”
Urdu
مایوس فلسفی (شوپن ہار) کو گلِ لالہ کی خوبصورتی میں بھی کسی بے گناہ کا خون نظر آتا ہے اور وہ کھلے ہوئے غنچوں کو بہار کا دھوکہ قرار دیتا ہے۔ اس کا ماننا ہے کہ اس دنیا کی بنیاد ہی ٹیڑھی رکھی گئی ہے، لہٰذا یہاں خوشی کا وجود ناممکن ہے۔ وہ کہتا ہے کہ یہاں ایسی کوئی صبح طلوع نہیں ہوتی جس کے پیچھے شام کا اندھیرا چھپا نہ ہو۔ اقبال ان اشعار کے ذریعے یہ بتاتے ہیں کہ منفی سوچ کائنات کے حسن کو بھی ظلم و ستم کا آئینہ بنا دیتی ہے۔
Roman Urdu
Mayus falsafi (Schopenhauer) ko gul-e-lala ki khubsurti mein bhi kisi ko gunah ka khoon nazar aata hai aur wo khule hue ghunchon ko bahar ka dhoka qarar deta hai. Us ka manna hai ke is duniya ki buniyad hi tedhi rakhi gayi hai, lehaza yahan khushi ka wajood namumkin hai. Wo kehta hai ke yahan aysi koi subh tulu nahi hoti jis ke peeche sham ka andhera chhupa na ho. Iqbal in ashaar ke zariye ye batate hain ke manfi soch kainat ke husn ko bhi zulm-o-sitam ka aina bana deti hai.




