(Payam-e-Mashriq-112) Hegel ہیگل 

جلوہ دید باغ و راغ معنیِ مستور را 

عینِ حقیقت نگر حنظل و انگور را 

فطرتِ اضداد خیز لذتِ پیکار داد 

خواجہ و مزدور را آمِر و مامور را

Roman Urdu Translation

Jalwa deed bagh o ragh mani-e-mastoor ra, 

Ayn-e-haqeeqat nigar hanzal o angoor ra. 

Fitrat-e-azdad khez lazzat-e-paikar dad, 

Khwaja o mazdoor ra, aamir o mamoor ra.

English Translation

The gardens and meadows reveal the hidden meaning of reality; look upon both the bitter apple and the sweet grape as the very essence of Truth. The nature that gives rise to opposites has granted the joy of struggle to the master and the laborer, to the ruler and the ruled.

Urdu 

اس نظم میں اقبال ہیگل کے فلسفۂ تضاد یا جدلیات (Dialectics) کی ترجمانی کر رہے ہیں۔ ہیگل کا ماننا تھا کہ کائنات کی حقیقت متضاد چیزوں کے ملاپ سے بنتی ہے۔

اقبال کہتے ہیں کہ اگر تم غور کرو تو یہ باغات اور مرغزار دراصل اس چھپی ہوئی حقیقت کا اظہار ہیں جو کائنات کے پسِ پردہ کارفرما ہے۔ تم حنظل (کڑوا پھل) اور انگور (میٹھا پھل) دونوں کو حقیقت کا ہی روپ سمجھو، کیونکہ تلخی اور شیرینی ایک دوسرے کی ضد ہونے کے باوجود زندگی کا توازن برقرار رکھتی ہیں۔ 

قدرت کا یہ اصول ہے کہ وہ ہمیشہ متضاد قوتوں کو جنم دیتی ہے (جیسے دن اور رات، خیر اور شر) تاکہ ان کے درمیان ٹکراؤ اور کشمکش سے زندگی میں حسن اور حرکت پیدا ہو۔ اسی ٹکراؤ نے آقا اور غلام، سرمایہ دار اور مزدور، اور حکم دینے والے اور حکم ماننے والے کے درمیان ایک جدوجہد کی لذت پیدا کر دی ہے۔ ہیگل کے نزدیک یہ باہمی کشمکش ہی ترقی کا اصل ذریعہ ہے۔

Roman Urdu 

Is nazm mein Iqbal Hegel ke falsafa-e-tazad ya jadliyat (Dialectics) ki tarjamani kar rahe hain. Hegel ka manna tha ke kainat ki haqeeqat mutazad cheezon ke milap se banti hai.

Iqbal kehte hain ke agar tum ghour karo to ye baghat aur murghzar darasl us chhuppi hui haqeeqat ka izhar hain jo kainat ke pas-e-parda kar-farma hai. Tum hanzal (kadwa phal) aur angoor (meetha phal) donon ko haqeeqat ka hi roop samjho, kyunke talkhi aur sheerini ek dusre ki zid hone ke bawajood zindagi ka tawazun barkarar rakhti hain. 

Qudrat ka ye asool hai ke wo hamesha mutazad quwaton ko janam deti hai (jaise din aur raat, khair aur shar) taake un ke darmiyan takrao aur kash-ma-kash se zindagi mein husn aur harkat paida ho. Isi takrao ne aqa aur ghulam, sarmaya-dar aur mazdoor, aur hukm dene wale aur hukm manne wale ke darmiyan ek jadogehd ki lazzat paida kar di hai. Hegel ke nazdeek ye bahami kash-ma-kash hi taraqqi ka asal zariya hai.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *