
(Payam-e-Mashriq-114) Mazdak مزدک


دانۂ ایراں ز کشت زارِ و قیصر بردمید
مرگِ نو می رقصد اندر قصرِ سلطاں و امیر
مدتی در آتشِ نمرود می سوزد خلیل
تا تہی گردد حریمش از خداونداںِ پیر
Roman Urdu Translation
Dana-e-Iran zi kisht-zar-e-Zar o Qaisar bar-ameed,
Marg-e-nau mi raqsad andar qasr-e-sultan o ameer.
Muddate dar aatish-e-Namrud mi sozad Khalil,
Ta tahi gardad hareemash az khudawandan-e-peer.
English Translation
The seed of Iran has sprouted from the fields of the Tsar and the Caesar; a new form of death is dancing within the palaces of sultans and the wealthy. The Friend of God (Abraham) burns in the fire of Nimrod for a long time; only then does his sanctuary become cleansed of the ancient idols.
Urdu
اقبال اس نظم میں عالمی سیاسی تبدیلیوں اور عوامی بیدار ی کا تذکرہ کر رہے ہیں۔ وہ فرماتے ہیں کہ ایران کے قدیم فلسفی مزدک کا وہ بیج (یعنی مساوات اور اشتراکیت کا نظریہ) اب روس کے زار اور یورپ کے قیصروں کی زمین سے ایک نئے انقلاب کی صورت میں پھوٹ رہا ہے۔ سرمایہ داروں، بادشاہوں اور امراء کے محلات اب محفوظ نہیں رہے، کیونکہ وہاں ان کے اقتدار کی موت رقص کر رہی ہے۔
وہ ایک خوبصورت تلمیح استعمال کرتے ہوئے فرماتے ہیں کہ جس طرح حضرت ابراہیم علیہ السلام کو ایک طویل عرصے تک نمرود کی آگ میں جلنا پڑا، تب جا کر کعبہ بتوں سے پاک ہوا؛ بالکل اسی طرح انسانیت کو بھی ایک طویل عرصے تک ظلم و ستم کی آگ میں تپنا پڑتا ہے تاکہ معاشرہ پرانے لٹیروں اور نام نہاد آقاؤں (خداوندانِ پیر) سے پاک ہو سکے۔ یہ مصیبت دراصل ایک نئی اور پاکیزہ زندگی کا پیش خیمہ ہے۔
Roman Urdu
Iqbal is nazm mein aalami siyasat aur awami bedari ka tazkira kar rahe hain. Wo farmate hain ke Iran ke qadeem falsafi Mazdak ka wo beej (yani musawat aur ishtirakiyat ka nazriya) ab Russia ke Zar aur Europe ke Qaisaron ki zameen se ek naye inqilab ki surat mein phoot raha hai. Sarmaya-daron, badshahon aur umra ke mahalaat ab mehfooz nahi rahe, kyunke wahan un ke iqtedar ki maut raqs kar rahi hai.
Wo ek khubsurat talmeeh istemal karte hue farmate hain ke jis tarah Hazrat Ibrahim (A.S) ko ek taveel arse tak Namrud ki aag mein jalna pada, tab ja kar Kaaba buton se pak hua; bilkul isi tarah insaniyat ko bhi ek taveel arse tak zulm-o-sitam ki aag mein tapna padta hai taake muashira purane lutero aur naam-nihad aqayon (khudawandan-e-peer) se pak ho sake. Ye museebat darasl ek nayi aur pakeeza zindagi ka pesh-kheima hai.

دورِ پرویزی گذشت اے کشتۂ پرویز خیز!
نعمتِ گم گشتۂ خود را ز خسرو باز گیر
Roman Urdu Translation
Daur-e-Parveezi guzasht ay kushta-e-Parveez kheez!
Ne’mat-e-gum-gashta-e-khuish ra zi Khusro baaz geer.
English Translation
The era of Parvez (tyranny) has passed; O you who were crushed by Parvez, arise! Reclaim your lost blessings and wealth from the king.
Urdu
اس شعر میں اقبال مظلوم طبقے کو مخاطب کرتے ہوئے فرماتے ہیں کہ اب بادشاہوں اور جابر حکمرانوں کے رعب و دبدبے کا زمانہ ختم ہو چکا ہے۔ اے وہ انسان! جو صدیوں سے خسرو اور پرویز جیسے بادشاہوں کے ظلم و ستم کی چکی میں پستا رہا ہے، اب بیدار ہو جا۔ تیرا جو وقار، آزادی اور معاشی خوشحالی ان لٹیروں نے چھین لی تھی، اب وقت آ گیا ہے کہ تو اٹھ کر اپنی وہ تمام کھوئی ہوئی نعمتیں ان سے واپس چھین لے۔ یہ شعر محکوم قوموں اور مزدوروں کے لیے ایک بگل ہے کہ وہ اپنی تقدیر خود بدلیں۔
Roman Urdu
Is shair mein Iqbal mazloom tabqe ko mukhatib karte hue farmate hain ke ab badshahon aur jabir hukmaranon ke rob-o-dabdabe ka zamana khatam ho chuka hai. Ay wo insan! jo sadiyon se Khusro aur Parveez jaise badshahon ke zulm-o-sitam ki chakki mein pista raha hai, ab bedar ho ja. Tera jo waqar, aazadi aur maashi khush-haali in lutero ne chheen li thi, ab waqt aa gaya hai ke tu uth kar apni wo tamam khoyi hui ne’matain un se wapis chheen le. Ye shair mahkoom qoumon aur mazdooron ke liye ek bugal hai ke wo apni taqdeer khud badlein.




