(Zabur-e-Ajam-122) Part 2-61: Tera Nadan Umeed Gham Gusar Yahaz Afrang Ast? تِرا ناداں اُمِیدِ غَم‌گُساری اَز اَفْرَنگ اَسْت؟ 

تِرا ناداں اُمِیدِ غَم‌گُساری اَز اَفْرَنگ اَسْت؟ 

دِلِ شاہیں نَسُوزَد بَہْرِ آں مُرغے کہ دَر چَن٘گ اَسْت!

Roman Urdu Translation 

Tira nadan umeed-e-gham-gusari az Afrang ast? 

Dil-e-shaheen nasozad bahr-e-aan murghe ki dar chang ast!

English Translation 

O ignorant one! Do you expect sympathy from the West? The heart of a hawk does not bleed for the bird that is caught in its talons!

Urdu

 اقبال مسلمانوں کو متنبہ کرتے ہیں کہ اے نادان شخص! تو اپنی مشکلات کے حل اور ہمدردی کے لیے مغرب کی طرف کیوں دیکھ رہا ہے؟ یاد رکھو، شکاری (شاہین) کبھی اپنے شکار (پرندے) کے لیے دل میں رحم نہیں رکھتا۔ استعمار اور مغربی طاقتیں تمہارے فائدے کے لیے نہیں بلکہ تمہیں زیر کرنے کے لیے ہیں، لہٰذا ان سے خیر کی امید رکھنا سراسر بیوقوفی ہے۔

Roman Urdu

Iqbal Musalmanon ko mutanabbih karte hain ke ae nadan shakhs! Tu apni mushkilat ke hal aur hamdardi ke liye Maghrib ki taraf kyun dekh raha hai? Yaad rakho, shikari (shaheen) kabhi apne shikaar (parinde) ke liye dil mein raham nahi rakhta. Istamaar aur maghribi taqatein tumhare faide ke liye nahi balkey tumhein zeer karne ke liye hain, lehaza in se khair ki umeed rakhna sarasar be-waqufi hai.

پَشِیمان شَو اَگَر لَعلے زِ مِیراثِ پِدَر خواہِی 

کُجا عیشِ بُرُون آوَردَنِ لَعلے کہ دَر سَن٘گ اَسْت!

Roman Urdu Translation 

Pasheeman shau agar laalay zi meeras-e-pidar khwahi, 

Kuja aish-e-baroon aawardan-e-laalay ki dar sang ast!

English Translation 

Be ashamed if you desire a ruby from your father’s inheritance; where is the joy in that compared to the delight of extracting a ruby from the hard rock (by your own effort)?

Urdu

 اقبال کہتے ہیں کہ اپنے آباؤ اجداد کے کارناموں پر فخر کرنا اور ان کی میراث پر جینا چھوڑ دو۔ اس میں وہ لذت نہیں جو اپنی محنت سے اپنا مقام پیدا کرنے میں ہے۔ جو ہیرا یا لعل تم خود پہاڑ کا سینہ چیر کر نکالو گے، اس کی قدر و قیمت اور اس سے ملنے والی خوشی وراثت میں ملی ہوئی دولت سے کہیں زیادہ ہوتی ہے۔ خودی کا تقاضا محنت ہے، بھیک یا وراثت نہیں۔

Roman Urdu

Iqbal kehte hain ke apne aaba-o-ajdad ke karnamon par fakhr karna aur in ki meeras par jeena chhod do. Is mein wo lazzat nahi jo apni mehnat se apna maqam paida karne mein hai. Jo heera ya laal tum khud pahar ka seena cheer kar nikalo ge, is ki qadar-o-qemat aur is se milne wali khushi wirasat mein mili hui daulat se kahin zyada hoti hai. Khudi ka taqaza mehnat hai, bheek ya wirasat nahi.

سُخَن اَز بُود و نابُودِ جَہاں با مَن چِہ مِی‌گوئی 

مَن اِیں دانَم کہ مَن ہَسْتَم، نَدانَم اِیں چِہ نِیرَن٘گ اَسْت

Roman Urdu Translation 

Sukhan az bood o nabood-e-jahan ba man cha me-goyi, 

Man een danam ki man hastam, nadanam een cha neerang ast.

English Translation 

Why do you talk to me about the existence or non-existence of the world? I only know that “I am,” and I do not know what this magical illusion (of the world) is.

Urdu

فلسفیانہ بحثوں میں الجھنے کے بجائے کہ یہ دنیا واہمہ ہے یا حقیقت، اقبال “خودی” کے وجود پر زور دیتے ہیں۔ وہ کہتے ہیں کہ کائنات کی حقیقت جو بھی ہو، مجھے اس سے غرض نہیں۔ مجھے یقین ہے کہ میرا اپنا وجود (میں) ایک حقیقت ہے۔ انسان کو کائنات کے معمہ سلجھانے سے پہلے اپنی ذات کا ادراک کرنا چاہیے کیونکہ انسانی خودی ہی سب سے بڑی سچائی ہے۔

Roman Urdu

Falsafiyana bahson mein ulajhne ke bajaye ke ye duniya wahma hai ya haqeeqat, Iqbal “Khudi” ke wajood par zor dete hain. Wo kehte hain ke kainat ki haqeeqat jo bhi ho, mujhe is se gharz nahi. Mujhe yaqeen hai ke mera apna wajood (main) ek haqeeqat hai. Insan ko kainat ke muamma suljhane se pehle apni zaat ka idrak karna chahiye kyunke insani khudi hi sab se bari sachai hai.

دَر اِیں مَیکَدَہ ہَر مِینا زِ بِیمِ مُحْتَسِب لَرزَد 

مَگَر یَک شِیشہِ عاشِق کہ اَز وے لَرزَہ بَر سَن٘گ اَسْت!

Roman Urdu Translation 

Dar een maikada har meena zi beem-e-muhtasib larzad, 

Magar yak sheesha-e-aashiq ki az vay larza bar sang ast!

English Translation 

In this tavern, every wine-flask trembles for fear of the inspector; except for the flask of the lover, whose power makes even the rocks tremble!

Urdu

 دنیا کے اس میکدے میں ہر کوئی خوف اور مصلحتوں کا شکار ہے، مگر وہ انسان جو سچے عشق اور جنون کا مالک ہے، وہ کسی مادی طاقت یا احتساب کرنے والے سے نہیں ڈرتا۔ ایک عاشقِ صادق کے عزم اور ہمت کا یہ عالم ہوتا ہے کہ اس کی ٹھوکر سے پہاڑ بھی لرزنے لگتے ہیں۔ عشق انسان کو بے خوف اور نڈر بنا دیتا ہے۔

Roman Urdu

Duniya ke is maikade mein har koi khauf aur maslahaton ka shikaar hai, magar wo insan jo sache ishq aur junoon ka malik hai, wo kisi maadi taqat ya ihtisab karne wale se nahi darta. Ek aashiq-e-sadiq ke azm aur himmat ka ye aalam hota hai ke is ki thokar se pahar bhi larzne lagte hain. Ishq insan ko be-khauf aur nadar bana deta hai.

خُودی را پَردَہ مِی‌گوئی؟ بگو! مَن با تُو اِیں گویَم 

مَزَن اِیں پَردَہ را چاکے کہ دامانِ نِگَہ تَن٘گ اَسْت!

Roman Urdu Translation 

Khudi ra parda me-goyi? Bago! Man ba tu een goyam, 

Mazan een parda ra chaake ki daman-e-nigah tang ast!

English Translation 

Do you call the Self (Khudi) a veil? Say it! But I tell you this: do not tear this veil apart, for the reach of our vision is too narrow (to grasp what lies beyond it).

Urdu

 اگر تم سمجھتے ہو کہ “خودی” انسان اور خدا کے درمیان ایک پردہ ہے، تو یاد رکھو کہ اس پردے کو چاک کرنا انسانی بصارت کے بس کی بات نہیں۔ یہ خودی ہی وہ ذریعہ ہے جس سے انسان اپنی شناخت برقرار رکھتا ہے۔ اگر خودی مٹ جائے تو انسان کی حیثیت ختم ہو جائے گی۔ انسانی نگاہ اتنی وسعت نہیں رکھتی کہ وہ خودی کے بغیر حقیقتِ مطلق کا مشاہدہ کر سکے۔

Roman Urdu

Agar tum samajhte ho ke “Khudi” insan aur Khuda ke darmiyan ek parda hai, to yaad rakho ke is parde ko chaak karna insani basarat ke bas ki baat nahi. Ye khudi hi wo zariya hai jis se insan apni shinakht barqarar rakhta hai. Agar khudi mit jaye to insan ki haisiyat khatam ho jaye gi. Insani nigah itni was’at nahi rakhti ke wo khudi ke baghair haqeeqat-e-mutlaq ka mushahida kar sake.

کُہَن شاخے کہ زِیرِ سایَہِ اُو بَر آوَردی 

چُو بَرگَش رِیخت اَز وے آشِیاں بَرداشتَن نَن٘گ اَسْت

Roman Urdu Translation 

Kuhan shakhe ki zeer-e-saya-e-oo bar aawardi, 

Choo barg-ash reekht az vay aashiyan bardashtan nang ast.

English Translation 

The old branch under whose shade you grew up; once its leaves have fallen, it is a matter of shame to keep your nest upon it.

Urdu

 جس قدیم نظام، تہذیب یا شاخ کے سائے میں تم نے پرورش پائی، اگر اب وہ خشک ہو چکی ہے اور اس کے پتے جھڑ چکے ہیں، تو اس سے چمٹے رہنا بے وقوفی اور ننگ ہے۔ اقبال کا اشارہ فرسودہ روایات اور غلامانہ نظاموں کی طرف ہے کہ جب کوئی نظام اپنی افادیت کھو دے، تو اس سے ناتا توڑ کر نئی منزلوں کی طرف پرواز کرنا ہی زندگی ہے۔

Roman Urdu

 Jis qadeem nizam, tehzeeb ya shakh ke saye mein tum ne parwarish payi, agar ab wo khushk ho chuki hai aur is ke patte jhar chuke hain, to is se chimte rehna be-waqufi aur nang hai. Iqbal ka ishara farsooda rawayyat aur ghulamana nizamun ki taraf hai ke jab koi nizam apni afadiyat kho de, to is se nata tor kar nayi manzilon ki taraf parwaz karna hi zindagi hai.

غَزَل آں گو کہ فِطْرَت سازِ خُود را پَردَہ گَردانَد 

چِہ آیَد زآں غَزَل‌خوانے کہ با فِطْرَت ہَم‌آہَن٘گ اَسْت

Roman Urdu Translation 

Ghazal aan go ki fitrat saaz-e-khud ra parda gardanad, 

Cha aayad zaan ghazal-khane ki ba fitrat ham-aahang ast.

English Translation 

Sing such a ghazal that Nature makes its own instruments its veil; what good is a singer who merely harmonises with (the surface of) Nature?

Urdu

 اقبال حقیقی فنکار اور شاعر کو نصیحت کرتے ہیں کہ ایسی شاعری کرو جو فطرت کے پوشیدہ رازوں کو بے نقاب کر دے اور کائنات کی روح کو تڑپا دے۔ وہ شاعر جو صرف فطرت کی ظاہری خوبصورتی کی عکاسی کرتا ہے اور اس کے ساتھ صرف ہم آہنگ ہوتا ہے، وہ بڑا فنکار نہیں ہے۔ اصل فنکار وہ ہے جو فطرت پر غالب آئے اور اسے اپنے رنگ میں ڈھال لے۔

Roman Urdu

Iqbal haqeeqi fankar aur shair ko nasihat karte hain ke aysi shayari karo jo fitrat ke poshida raazon ko be-naqab kar de aur kainat ki rooh ko tarpa de. Wo shair jo sirf fitrat ki zahiri khoobsurti ki akkasi karta hai aur is ke sath sirf ham-aahang hota hai, wo bara fankar nahi hai. Asal fankar wo hai jo fitrat par ghalib aaye aur isay apne rang mein dhaal le.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *