(Zabur-e-Ajam-148) Part 3: Sawal (9) Ke Shad Bar Sar Wahdat Waqif Akhir? که شد بر سر وحدت واقف آخر 

که شد بر سر وحدت واقف آخر ؟ 

شناسای چه آمد عارف آخر ؟

جہانِ تہِ گردوں دلپذیر است 

ولیکن مہر و ماہش زود میر است 

آفتابے کواکب را کفن دوخت 

ماہتابے کہ از بیمِ شب افروخت 

دگرگوں می شود شام و پگاہش

 بدوشِ کہسار چوں ریگِ روانے 

بپائے دریا چوں بے جاں پگانے 

گلاں را در کمین بادِ خزان است

 متاعِ کارواں از بیمِ جان است 

ز شبنم لالہ را گوہر نماند 

درائے در نواں شنیدے دگر نماند 

بمیرد چنگے در نغمہ بمیرد 

شرر نا جستہ در سنگے بمیرد مپرس از 

من ز عالمگیریِ مرگ 

من و تو از نفس زنجیریِ مرگ

Roman Urdu

Jahan-e-teh-e-gardoon dilpazeer ast Walaykin mahr-o-mahash zood-meer ast Aftabay kawakib ra kafan dokht Mahtabay ke az beem-e-shab afrokht Digargoon mi-shavad shaam-o-pagahish Ba-dosh-e-kohsar chun raig-e-rawanay Ba-paye darya chun be-jaan paganay Gullan ra dar kameen baad-e-khazan ast Mata-e-karwan az beem-e-jaan ast Ze shabnam lala ra gauhar namanad Diraye dar nawan sheeday digar namanad Bameerad changay dar naghma bameerad Sharar na-justa dar sangay bameerad Mapurs az man ze aalam-geeri-e-murg Man o tu az nafas zanjeeri-e-murg

English Translation

The world beneath the sky is indeed enchanting, but its sun and moon are destined for a quick demise. The sun weaves a shroud for the stars, and the moon flickers out of fear of the night. Its mornings and evenings are constantly changing. Mountains are like shifting sands upon its shoulders, and the rivers flow like lifeless shadows at its feet. The autumn wind lies in ambush for the roses, and the caravan’s wealth is always in danger of being lost. The dewdrop—the tulip’s pearl—does not last, nor does the sound of the caravan bell linger. The harp dies within its own melody, and the spark dies within the stone before it can even leap out. Do not ask me about the universality of death; you and I are both prisoners of death, held by the chain of a single breath.

Urdu 

علامہ اقبال کائنات کے فانی ہونے کا نقشہ کھینچتے ہوئے فرماتے ہیں کہ یہ دنیا جو ہمیں آسمان کے نیچے نظر آتی ہے، دیکھنے میں بہت خوبصورت اور دلکش ہے، مگر اس کی حقیقت یہ ہے کہ یہاں کی ہر چیز بہت جلد مٹ جانے والی ہے۔ سورج نکلتا ہے تو ستاروں کی روشنی کو ختم کر دیتا ہے (گویا ان کا کفن سی دیتا ہے) اور چاند خود رات کے اندھیرے سے ڈرتا ہوا محسوس ہوتا ہے۔ وقت کی تبدیلی ہر لمحہ جاری ہے؛ بڑے بڑے پہاڑ بھی وقت کی گردش کے سامنے ریت کے ذروں کی طرح غیر مستحکم ہیں۔ خوبصورت پھولوں کو ہمیشہ خزاں کا ڈر رہتا ہے اور قافلوں کو لٹ جانے کا خوف۔ یہاں تک کہ موسیقی کے ساز سے نکلنے والی آواز بھی پیدا ہوتے ہی مر جاتی ہے۔ غرض یہ کہ موت اس کائنات کی سب سے بڑی حقیقت ہے اور انسان کی زندگی محض ایک سانس کی مرہونِ منت ہے، جو ٹوٹتے ہی موت کا شکار ہو جاتی ہے۔

Roman Urdu 

Allama Iqbal kainat ke fani hone ka naqsha khenchte hue farmate hain ke ye dunya jo humein aasman ke neche nazar aati hai, dekhne mein bohat khoobsurat hai, magar is ki haqeeqat ye hai ke yahan ki har cheez bohat jald mit jane wali hai. Sooraj nikalta hai to sitaron ki roshni ko khatam kar deta hai aur chand khud raat ke andhere se darta hua mehsoos hota hai. Waqt ki tabdeeli har lamha jari hai; bare bare pahar bhi waqt ki gardish ke samne rait ke zarron ki tarah hain. Khoobsurat phoolon ko hamesha khazan ka darr rehta hai. Yahan tak ke mauseeqi ki awaz bhi paida hote hi mar jati hai. Garz ye ke maut is kainat ki sab se bari haqeeqat hai aur insaan ki zindagi mahaz ek saans ki mohtaj hai.

که شد بر سر وحدت واقف آخر ؟ 

شناسای چه آمد عارف آخر ؟

Roman Urdu

Ke shud bar sar-e-wahdat waqif aakhir? 

Shinasaye che aamad Arif aakhir?

English Translation

Who, in the end, became aware of the secret of Unity? What is it that the Gnostic (Arif) eventually recognizes?

Urdu 

یہ وہ سوال ہے جو حقیقت کی تلاش کرنے والوں کے ذہن میں پیدا ہوتا ہے۔ اقبال پوچھتے ہیں کہ وہ کون ہے جو کائنات کے اس ظاہری بکھراؤ کے پیچھے چھپی ہوئی “وحدت” (خدا کی یکتائی) کے راز سے واقف ہو پایا ہے؟ ایک عارف، جو اپنی بصیرت سے چیزوں کی حقیقت دیکھتا ہے، اسے آخر کار کس چیز کی پہچان حاصل ہوتی ہے؟ کیا وہ صرف فنا کو دیکھتا ہے یا اسے اس فنا کے پیچھے کوئی بقا نظر آتی ہے؟

Roman Urdu 

Ye wo sawal hai jo haqeeqat ki talash karne walon ke zehen mein paida hota hai. Iqbal puchte hain ke wo kaun hai jo kainat ke is zahiri bikhrao ke peeche chupi hui “Wahdat” ke raaz se waqif ho paya hai? Ek Arif, jo apni baseerat se cheezon ki haqeeqat dekhta hai, use aakhir-kar kis cheez ki pehchan hasil hoti hai? Kya wo sirf fana ko dekhta hai ya use is fana ke peeche koi baqa nazar aati hai?

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *