
(Zabur-e-Ajam-94) Part 2-33: Zindagi Dar Sadaf Khawesh Guhar Sakhtan Ast زندگی در صدفِ خویش گہر ساختن است


زندگی در صدفِ خویش گہر ساختن است
در دلِ شعلہ فرو رفتن و نگداختن است
عشق ازیں گنبدِ دربستہ بروں تاختن است
شیشہء ماہ ز طاقِ فلک انداختن است
Roman Persian
Zindagi dar sadaf-e-khwaish guhar sakhtan ast
Dar dil-e-shoala furo raftan o na-gudakhtan ast
Ishq azeen gunbad-e-dar-basta baroon takhtan ast
Sheesha-e-mah zi taq-e-falak andakhtan ast
English Translation
Life means creating a pearl within one’s own shell; it is to enter the heart of the flame without being consumed. Love is the act of charging out of this enclosed dome of the sky; it is to cast down the glass of the moon from the shelf of heaven.
Urdu Translation
زندگی کا اصل فلسفہ اپنی سیپ کے اندر موتی بنانا ہے، یعنی اپنی خودی کی حفاظت کرتے ہوئے اسے قیمتی بنانا ہے۔ یہ شعلہ کے دل میں اتر جانے کا نام ہے مگر اس آگ میں پگھلنا نہیں بلکہ کندن بن کر نکلنا ہے۔ عشق تو اس بند گنبد یعنی آسمان کی وسعتوں سے باہر نکل جانے کا عمل ہے، یہ تو وہ طاقت ہے جو آسمان کی کھڑکی سے چاند کا پیالہ نیچے پھینک دیتی ہے، یعنی عشق کی حکمرانی زمان و مکان کی قید سے آزاد ہے۔

سلطنت نقدِ دل و دیں ز کف انداختن است
بہ یکے داد جہاں بردن و جاں باختن است
حکمت و فلسفہ را ہمتِ مردے باید
تیغِ اندیشہ بر دوئے دو جہاں آختن است
مذہبِ زندہ دلاں خوابِ پریشانی نیست
از ہمیں خاک جہانِ دگرے ساختن است
Roman Persian
Sultanat naqd-e-dil o deen zi kaf andakhtan ast
Ba yak-ay daad jahan burdan o jan bakhtan ast
Hikmat o falsafa ra himmat-e-mard-ay bayad
Tegh-e-andisha bar ro-ye do jahan akhtan ast
Mazhab-e-zinda-dilan khwab-e-pareshani neest
Az hameen khak jahan-e-digar-ay sakhtan ast
English Translation
Sovereignty often costs the wealth of both heart and faith; it is to win the world in a single move while losing one’s soul. Wisdom and philosophy require the courage of a true man; it is to unsheathe the sword of thought against both worlds. The religion of the living-hearted is not a confused dream; it is to build a new world out of this very dust.
Urdu Translation
سلطنت اور بادشاہی ایسی چیز ہے جس میں اکثر دین اور دل دونوں ہاتھ سے چلے جاتے ہیں، یہ ایک ہی داؤ میں جہاں کو فتح کرنے اور جان ہار دینے کا نام ہے۔ حکمت اور فلسفہ کو سمجھنے کے لیے کسی مردِ کامل کی ہمت درکار ہوتی ہے کیونکہ یہ فکر کی ایسی تلوار ہے جو دونوں جہانوں کو مسخر کرنے کے لیے کھینچی جاتی ہے۔ زندہ دلوں یعنی اہل درجہ کمال کا مذہب کوئی پریشان خواب نہیں ہے بلکہ ان کا مذہب تو اسی مٹی سے ایک نیا جہان پیدا کرنے کا نام ہے، وہ اپنی دنیا خود بساتے ہیں۔
خلاصہ
Urdu Khulasa
اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال زندگی کو خودی کی تعمیر اور مسلسل جدوجہد سے تعبیر کرتے ہیں۔ ان کے نزدیک حقیقی زندگی مادی کائنات کی حدود سے نکل کر نئی دنیائیں بسانے کا نام ہے۔ وہ بتاتے ہیں کہ سچا مذہب انسان کو خیالی دنیا میں گم نہیں کرتا بلکہ اسے اسی زمین پر اپنی خلافت قائم کرنے اور تخلیقی عمل کے ذریعے ایک بہتر نظام تعمیر کرنے کا درس دیتا ہے۔
Roman Urdu Khulasa
Is ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal zindagi ko Khudi ki tameer aur musalsal jad-o-jahad say tabeer kartay hain. Unkay nazdeek haqiqi zindagi madi kainat ki hudood say nikal kar nayi duniyain basanay ka naam hai. Wo batatay hain keh sacha mazhab insan ko khayali dunya mein gum nahi karta balkeh usay isi zameen par apni khilafat qaim karnay aur takhliqi amal kay zariye ek behtar nizam tameer karnay ka dars deta hai.




