(Zabur-e-Ajam-95) Part 2-34: Barun Zeen Gunbad Dar Basta Paida Kardah Aam Rahay بروں زیں گنبدِ دربستہ پیدا کردہ ام راہے

بروں زیں گنبدِ دربستہ پیدا کردہ ام راہے

کہ از اندیشہ برتر می‌پرد آہِ سحرگاہے

تو اے شاہیں نشیمن در چمن کردی ازاں ترسم

ہوائے او ببالِ تو دہد پروازِ کوتاہے

غبارے گشتہ ؟ آسودہ نتواں زیستن اینجا 

بہ بادِ صبحدم در پیچ و منشیں برسرِ راہے 

Roman Persian

Barun zeen gunbad-e-dar basta paida karda-am rahay

Keh az andisha bartar mi-parad aah-e-sahargahay

Tu ay shaheen nasheman dar chaman kardi azan tarsam

Haway-e-o ba-baal-e-tu dahad parvaz-e-kotahay

Ghubare gashta? Aasuda natawan zeestan inja 

Be baad-e-subhdam dar pech-o-mansheen bar sar-e-rahe 

English Translation

I have found a path leading out of this enclosed dome of the sky, for my early morning sigh flies even higher than human thought. O Eagle! You have made your nest in the garden, and I fear that its soft breeze will grant your wings only a short and lowly flight. You have become like dust; one cannot live peacefully here. O swift wind, wrap yourself around this dust and do not settle idly on the path.

Urdu Translation

میں نے اس بند دروازے والے گنبد یعنی آسمان سے پار جانے کا ایک راستہ ڈھونڈ لیا ہے کیونکہ میری صبح کی آہ میرے خیال اور فکر سے بھی زیادہ بلند پرواز ہے۔ اے شاہین! تو نے اپنا نشیمن چمن میں بنا لیا ہے اور شاہین کی سخت کوشی چھوڑ کر آرام طلبی اختیار کر لی ہے، مجھے ڈر ہے کہ اس چمن کی نرم ہوا تیرے بازوؤں کو پست پرواز کر دے گی۔ اے مسلمان! کیا تو راستے کی گرد بن کر بیٹھ گیا ہے؟ اس جگہ سکون سے بیٹھنا ممکن نہیں، تجھے چاہیے کہ بادِ صبا کی طرح تڑپ پیدا کرے اور راستے میں بیٹھنے کے بجائے راہِ عمل اختیار کرے۔

ز جوئے کہکشاں بگزر، ز نیلِ آسماں بگزر

بمنزل دل بمیرد گرچہ باشد منزلِ ماہئے

اگر زاں برق بے پروا درونِ او تہی گردد

 بچشمِ کوہِ سینامی نیرزد باپَرِ کاہے

چساں آدابِ محفل را نگہ دارند و می‌ سوزند

 بپرس از ما شہیداں را نگہ بر سرِ راہے !

پس از من شعرِ من خوانند و دریا بند و میگویند 

جہانے را دگر گوں کرد یک مردِ خود آگاہے !

Roman Persian

Ze jooye-kehkashan bigzar, ze neel-e-asman bigzar 

Ze manzil dil bameerad garcha bashad manzil-e-mahe

Agar zan barq-e-be-parwa daroon-e-o tuhi gardad 

Ba chashm-e-koh-e-Sina mi nayarzad ba par-e-kahe

Chusan adab-e-mehfil ra nigah darand-o mi sozand 

Bapurs az ma shaheedan ra nigah bar sar-e-rahe

Pas az man sher-e-man khanand-o darya band-o mi goyand 

Jahane ra digar goon kard yak mard-e-khud agahe

English Translation

Pass beyond the river of the galaxy and the blue ocean of the sky; the heart dies at a fixed destination, even if that destination be the moon itself. If Mount Sinai were empty of that reckless lightning of Divine manifestation, it would not be worth a single straw in my eyes. In this world, they observe the etiquette of intellect while burning with passion; do not ask us, the martyrs of the vision, about our state. After I am gone, people will read my verses, understand them, and say: “A single self-aware man has transformed the entire world

Urdu Translation

آرام طلبی سے زندگی بے کیف ہو جاتی ہے، اگر جینا ہے تو کہکشاں کی ندی اور آسمان کے نیلے سمندروں سے بھی گزر جا کیونکہ منزل پر پہنچ کر دل کی تڑپ مر جاتی ہے۔ اگر اللہ کے جلوؤں کی وہ برق نہ ہو تو میری نظر میں کوہِ سینا کی حیثیت ایک تنکے کے برابر بھی نہیں۔ میں یہ کیسے بیان کروں کہ نگاہ کے شہید کس طرح عقل کے آداب بھی بجا لاتے ہیں اور عشق میں پروانے کی طرح جلتے بھی ہیں۔ میری موت کے بعد جب لوگ میرا کلام پڑھیں گے تو وہ پکار اٹھیں گے کہ ایک خود آگاہ مردِ قلندر نے اپنی فکر سے پوری دنیا میں انقلاب برپا کر دیا۔

خلاصہ

Urdu Khulasa

اس غزل کا خلاصہ یہ ہے کہ علامہ اقبال انسان کو مسلسل جدوجہد اور خود آگاہی کا درس دیتے ہیں۔ وہ فرماتے ہیں کہ شاہین صفت انسان کو آرام طلبی کے بجائے بلند مقاصد کی تلاش میں رہنا چاہیے۔ ان کے نزدیک زندگی نام ہے لگاتار سفر کا، یہاں تک کہ کہکشاؤں سے آگے نکل جانے کا۔ وہ پیشگوئی کرتے ہیں کہ ان کا کلام آنے والی نسلوں میں ایک فکری انقلاب پیدا کرے گا جو دنیا کو بدل کر رکھ دے گا۔

Roman Urdu Khulasa

Is ghazal ka khulasa yeh hai keh Allama Iqbal insan ko musalsal jad-o-jahad aur khud-agahi ka dars detay hain. Wo farmatay hain keh shaheen-sifat insan ko aram-talbi kay bajaye buland maqasid ki talash mein rehna chahiye. Unkay nazdeek zindagi naam hai lagatar safar ka. Wo peshgoi kartay hain keh unka kalam aanay wali naslon mein ek fikri inqilab paida karay ga jo dunya ko badal kar rakh day ga.

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *